Air India Flight 182: કેનેડાની ધરતી પરથી ચાલતા આતંકવાદી નેટવર્ક અને ત્યાની સરકારોની વોટબેંકની રાજનીતિ વચ્ચે એક મોટો વળાંક આવ્યો છે. કેનેડાની જાસૂસી સંસ્થા કેનેડિયન સિક્યુરિટી ઈન્ટેલિજન્સ સર્વિસ (CSIS) એ ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું છે કે ૧૯૮૫માં થયેલા ભયાનક એર ઈન્ડિયા ફ્લાઈટ ૧૮૨ બોમ્બ વિસ્ફોટ માટે ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદીઓ જ જવાબદાર હતા. ૨૩ જૂન ૧૯૮૫ના રોજ થયેલા આ આતંકવાદી હુમલામાં ૩૨૯ નિર્દોષ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા હતા, જેમાં મોટાભાગના કેનેડાના જ નાગરિકો હતા. ચાર દાયકા સુધી સત્યને છુપાવ્યા બાદ કેનેડાની સુરક્ષા એજન્સીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ફેસબુક પર આ વાત જાહેર કરી છે. આ સ્વીકારોક્તિ એ વાતનું જીવતું જાગતું પ્રમાણ છે કે પશ્ચિમી દેશો પોતાની ધરતી પર પલતા આતંકવાદને ઓળખવામાં અને સ્વીકારવામાં કેટલા પક્ષપાતી રહ્યા છે.
સરકારી નિષ્ફળતાઓનો કાળો ઇતિહાસ અને પશ્ચિમી દેશોની બેદરકારી
એર ઈન્ડિયા વિમાન હુમલાનો ઈતિહાસ કેનેડિયન સુરક્ષા એજન્સીઓની ગંભીર અને ગુનાહિત બેદરકારીથી ભરેલો છે. ભારત સરકારે હુમલા પહેલા જ કેનેડાના વહીવટીતંત્રને અનેક પ્રકારની લેખિત અને મૌખિક ચેતવણીઓ આપી હતી, પરંતુ કેનેડિયન અધિકારીઓએ આ જોખમોની ગંભીરતાને સદંતર નજરઅંદાજ કરી દીધી હતી. આ જાસૂસી એજન્સીઓની એક પછી એક થયેલી વહીવટી ભૂલોને કારણે જ ઉગ્રવાદીઓને બે એર ઈન્ડિયા ઉડાનોને નિશાન બનાવવાની સોનેરી તક મળી ગઈ હતી. જ્યાં એક તરફ ફ્લાઈટ ૧૮૨ આયર્લેન્ડના કિનારા પાસે હવામાં જ ફાટી ગઈ હતી, ત્યાં બીજી તરફ ફ્લાઈટ ૩૦૧ ને ટોક્યોમાં નિશાન બનાવવાનું કાવતરું હતું. સદનસીબે ટોક્યોની ફ્લાઈટનો બોમ્બ સમય પહેલા ફાટી ગયો, છતાં નારિતા આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર બે સામાન હેન્ડલર્સના કરુણ મોત નીપજ્યા હતા. આટલી મોટી ઘાતક ઘટનામાં કેનેડાની કોર્ટોએ માત્ર એક જ વ્યક્તિને દોષિત ઠેરવ્યો, જે દર્શાવે છે કે ત્યાની કાયદાકીય સિસ્ટમ આતંકવાદીઓ સામે કેટલી નરમ હતી.
અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના નામે આતંકવાદને છાવરતી સરકારી નીતિઓ
છેલ્લા આશરે ૪૦ વર્ષથી કેનેડાની સરકારી સિસ્ટમ પોતાના દેશની અંદર ખાલિસ્તાની અલગતાવાદીઓની વધતી જતી આતંકવાદી ભૂમિકા અને ફંડિંગના નેટવર્કને છાવરતી આવી છે. પૂર્વ વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોની સરકારે આ આખી હિંસક વિચારધારાને “અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના રક્ષણ”નું સુંદર લેબલ લગાવીને સાચી ઠેરવવાનો વારંવાર પ્રયાસ કર્યો હતો. CSIS ના અહેવાલોમાં પણ લાંબા સમય સુધી એવું જુઠ્ઠાણું ચલાવવામાં આવ્યું કે “ખાલિસ્તાન માટે શાંતિપૂર્ણ સમર્થન” એ કાયદેસર છે, જ્યારે વાસ્તવિકતા એ હતી કે કેનેડાની જમીનનો ઉપયોગ ભારત વિરુદ્ધ હિંસક પ્રવૃત્તિઓ અને આતંકવાદી ફંડિંગ માટે ખુલ્લેઆમ થતો રહ્યો છે. કેનેડાના શાસકો પોતાની વોટબેંક બચાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને નિર્દોષોના લોહીનો સોદો કરતા રહ્યા છે, જે હવે તેમની પોતાની જાસૂસી સંસ્થાના નિવેદનથી ખુલ્લું પડી ગયું છે.
કેનેડાની પૂર્વ લિબરલ સરકારના વડા જસ્ટિન ટ્રુડોએ પોતાના શાસન દરમિયાન ભારત વિરુદ્ધ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું હતું. જૂન ૨૦૨૩માં બ્રિટિશ કોલંબિયાના સરેમાં એક ગુરુદ્વારાની બહાર હરદીપ સિંહ નિજ્જર નામના ભારતીય જાહેર કરાયેલા આતંકવાદીની હત્યા થઈ હતી. આ હત્યાનો આધાર બનાવીને ટ્રુડોએ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩માં કેનેડાની સંસદમાં ઊભા થઈને સીધો ભારત સરકારના અધિકારીઓ પર આરોપ લગાવી દીધો હતો. આ બેજવાબદાર અને સસ્તી રાજનીતિના કારણે ભારત અને કેનેડાના સંબંધો ઈતિહાસના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા હતા. ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં ભારતે કડક વલણ અપનાવીને કેનેડાના કાર્યવાહક હાઈ કમિશનર સ્ટુઅર્ટ વ્હીલર સહિત છ રાજદ્વારીઓને દેશમાંથી હાંકી કાઢ્યા હતા અને પોતાના અધિકારીઓને પણ પરત બોલાવી લીધા હતા. G7 જેવા શક્તિશાળી જૂથના દેશ સામે ભારતનું આ કડક કદમ કેનેડાની ખોટી આંતરરાષ્ટ્રીય નીતિઓ સામેનો આક્રોશ હતો.
સત્તા પરિવર્તન
માર્ચ ૨૦૨૫માં જ્યારે માર્ક કાર્નીએ લિબરલ પાર્ટીનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું અને એપ્રિલ ૨૦૨૫ની ચૂંટણી જીતીને વડાપ્રધાન બન્યા, ત્યારે કેનેડાની વિદેશ નીતિમાં મોટો યુ-ટર્ન જોવા મળ્યો. કાર્નીએ ભારત સાથેના વર્ષો જૂના સુરક્ષા અને આતંકવાદના મુદ્દાઓને વ્યાપક આર્થિક અને રાજકીય સંબંધોથી અલગ રાખવાની ચતુર ગણતરી શરૂ કરી. જૂન ૨૦૨૫માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી G7 શિખર સંમેલન માટે કેનેડા ગયા, ત્યારબાદ બંને દેશોએ ફરીથી પોતાના હાઈ કમિશનરોની નિમણૂક કરી રાજદ્વારી સંબંધોને પાટા પર લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ વર્ષે માર્ચ ૨૦૨૬માં માર્ક કાર્નીની ભારત મુલાકાત બાદ બંને દેશો વચ્ચે મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) પર ફરીથી વાટાઘાટો શરૂ થઈ છે, જેને આ વર્ષના અંત સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય છે. આ બધું દર્શાવે છે કે પશ્ચિમી દેશો માટે આતંકવાદ સામેની લડાઈ કરતાં પોતાના આર્થિક હિતો અને વેપાર વધુ મહત્વના છે.
અમેરિકામાં થયેલા ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ના આતંકવાદી હુમલા (9/11) પહેલા, એર ઈન્ડિયા ફ્લાઈટ ૧૮૨ પર થયેલો વિસ્ફોટ વિશ્વના વિમાન ઉડ્ડયન ઈતિહાસનો સૌથી મોટો અને ઘાતક આતંકવાદી હુમલો હતો. વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ આ વર્ષે હુમલાની વર્ષગાંઠ પર અગાઉની સરકારો કરતાં થોડું કડક વલણ અપનાવતા કહ્યું છે કે તેમની સરકાર હિંસક ઉગ્રવાદની નિંદા કરે છે અને આતંકના ધિરાણને રોકવા માટે નવા કાયદા લાવી રહી છે. જો કે, સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું કેનેડા ખરેખર પોતાની ધરતી પર પલતા ભારત વિરોધી અને ખાલિસ્તાની તત્વો સામે કોઈ વાસ્તવિક ઓપરેશન કરશે, કે પછી આ બધું માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર પોતાની છબી સુધારવા અને ભારતીય બજારનો ફાયદો ઉઠાવવા માટેની નવી રાજકીય કવાયત છે? ચાર દાયકાની કાનૂની અને રાજકીય આંખ આડા કાન કરવાની નીતિ પછી, જનતાને કેનેડાના આ મોડા જ્ઞાન પર ભરોસો કરવો મુશ્કેલ પડી રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો:
