• શું ગુજરાતના આરોગ્ય કર્મચારીઓની માંગો ગેરવ્યાજબી છે?

ગુજરાતના આરોગ્ય કર્મચારીઓ હાલમાં આંદોલન કરી રહ્યાં છે, અને તેમની માંગો ગ્રેડ પે, બઢતી, અને કેડરની વ્યાખ્યા સહિતના મુદ્દાઓને લગતી છે. આ મુદ્દો ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે, કારણ કે આરોગ્ય કર્મચારીઓ સમાજની આરોગ્ય વ્યવસ્થાનો મહત્વનો ભાગ છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જ્યાં તેઓ પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

ગુજરાતમાં પંચાયત હસ્તકના આરોગ્ય કર્મચારીઓ, જેમાં મલ્ટી-પર્પઝ હેલ્થ વર્કર્સ (MPHW) અને ફિમેલ હેલ્થ વર્કર્સ (FHW)નો સમાવેશ થાય છે, તેઓ 17 માર્ચ, 2025થી આંદોલન કરી રહ્યાં છે. આ આંદોલન “ચાલો ગાંધીનગર આંદોલન” તરીકે ઓળખાય છે, અને રાજ્યભરના લગભગ 25,000 આરોગ્ય કર્મચારીઓ તેમાં જોડાયા છે. તેમની મુખ્ય માંગો નીચે મુજબ છે:

ગ્રેડ પેમાં વધારો: આરોગ્ય કર્મચારીઓ ગ્રેડ પેમાં વધારાની માંગ કરી રહ્યાં છે, જેથી તેમનું વેતન અન્ય રાજ્યોના આરોગ્ય કર્મચારીઓની સરખામણીએ વધુ સારું થાય.

બઢતીની તકો: તેઓ બઢતીની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને નિયમિત બઢતીની તકોની માંગ કરી રહ્યાં છે, કારણ કે ઘણા કર્મચારીઓ લાંબા સમયથી એક જ પદ પર કામ કરી રહ્યાં છે.

ટેક્નિકલ કેડરની માન્યતા: મલ્ટી-પર્પઝ હેલ્થ વર્કર્સ અને ફિમેલ હેલ્થ વર્કર્સને હાલમાં ગુજરાત સરકાર ટેક્નિકલ કર્મચારીઓ તરીકે ગણતી નથી, પરંતુ તેમને ક્લેરિકલ/એડમિનિસ્ટ્રેટિવ કેડરમાં મૂકવામાં આવે છે. આરોગ્ય કર્મચારીઓની માંગ છે કે તેમને ટેક્નિકલ કેડરમાં સામેલ કરવામાં આવે, જેથી તેમની ભૂમિકાને યોગ્ય માન્યતા મળે.

અન્ય લાભો: આ ઉપરાંત, તેઓ મોંઘવારી ભથ્થું (DA), હક્કની રજાઓ, અને અન્ય લાભોની પણ માંગ કરી રહ્યાં છે, જે તેમને નિયમિત સરકારી કર્મચારીઓની જેમ મળવા જોઈએ.

આ માંગો યોગ્ય છે કે નહીં?

આ માંગો યોગ્ય છે કે નહીં તેનું વિશ્લેષણ કરવા માટે આપણે આરોગ્ય કર્મચારીઓની ભૂમિકા, તેમની કામની પરિસ્થિતિઓ, અને સરકારની જવાબદારીઓને ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે. આરોગ્ય કર્મચારીઓ ખાસ કરીને MPHW અને FHW, ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓ પૂરી પાડે છે. તેઓ રસીકરણ, માતા-બાળ સ્વાસ્થ્ય, મેલેરિયા નિયંત્રણ, અને અન્ય રોગોની રોકથામ માટે કામ કરે છે.

કોરોના મહામારી દરમિયાન આરોગ્ય કર્મચારીઓએ જોખમ ઉઠાવીને ફ્રન્ટલાઈન વર્કર તરીકે કામ કર્યું હતું. તેમણે ગામડાઓમાં ટેસ્ટિંગ, રસીકરણ, અને જાગૃતિ ફેલાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આરોગ્ય કર્મચારીઓ ઘણીવાર અપૂરતી સુવિધાઓ, ઓછા વેતન, અને લાંબા કામના કલાકોનો સામનો કરે છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પરિવહન, દવાઓની ઉપલબ્ધતા, અને સુરક્ષાની સમસ્યાઓ પણ તેમની સામે હોય છે.

મોંઘવારી વધી પરંતુ પગાર નહીં

2025માં ભારતમાં મોંઘવારી દર 5.5%થી 6%ની આસપાસ છે, અને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં 10-15%નો વધારો થયો છે. આવી સ્થિતિમાં 1900 ગ્રેડ પે (જે લગભગ 19,900 રૂપિયાનું મૂળ વેતન આપે છે) અને 2400 ગ્રેડ પે (લગભગ 25,500 રૂપિયાનું મૂળ વેતન) એ આરોગ્ય કર્મચારીઓના જીવન ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે પૂરતું નથી. 2800 ગ્રેડ પે (લગભગ 29,200 રૂપિયા) અને 4200 ગ્રેડ પે (લગભગ 44,900 રૂપિયા) એ વધુ વાજબી લાગે છે, ખાસ કરીને તેમના કામની જવાબદારી અને જોખમને ધ્યાનમાં લેતા આરોગ્ય કર્મચારીઓ પર ટેક્સના પૈસા ખર્ચવા એ બગાડ નથી, બલ્કે એક રોકાણ છે.

ગુજરાતના આરોગ્ય કર્મચારીઓનું વેતન અન્ય રાજ્યો—જેમ કે કેરળ, મહારાષ્ટ્ર, અને તમિલનાડુની સરખામણીએ ઓછું છે. કેરળમાં FHWને 2800 ગ્રેડ પે આપવામાં આવે છે, જ્યારે ગુજરાતમાં તે 1900 જ છે. આ અસમાનતા દૂર કરવી જરૂરી છે.

આરોગ્ય મંત્રી ઋષિકેશ પટેલે પોતાના નિવેદનમાં શું કહ્યું?

આરોગ્યકર્મીઓની હડતાળના મામલે આરોગ્યમંત્રી ઋષિકેષ પટેલે નિવેદન આપતાં કહ્યું છે કે ‘આરોગ્યકર્મીઓની આ હડતાળ ગેરવ્યાજબી છે. હું તેમને અપીલ કરું છું કે આ હડતાલ વહેલી તકે સમેટી લેવામાં આવે, નહીંતર સરકારને પણ યોગ્ય પગલાં લેવાની ફરજ પડશે.’

જોકે, ઋષિકેશ પટેલે આ હડતાલ ગેરવ્યાજબી કઈ રીતે છે, તે અંગે કંઈ જ જણાવ્યું નહતું. તે ઉપરાંત ઋષિકેશ પટેલે કહ્યું કે “એકાદ બે બાબતોમાં સહમતિ બની છે” અને “સરકાર પોઝિટિવ છે,” પરંતુ કઈ બાબતોમાં સહમતિ થઈ છે તેની કોઈ સ્પષ્ટતા નથી. આવી અસ્પષ્ટતા એ દર્શાવે છે કે સરકાર માત્ર સમય બગાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે અને આરોગ્ય કર્મચારીઓની માંગોને ગંભીરતાથી લઈ રહી નથી.

ઋષિકેશ પટેલે હડતાળને “ગેરવ્યાજબી” ગણાવીને અને “યોગ્ય પગલાં”ની ચેતવણી આપીને એક આક્રમકતા અપનાવી હતી. આ દર્શાવે છે કે સરકાર આરોગ્ય કર્મચારીઓની લાગણીઓને નજરઅંદાજ કરી રહી છે અને તેમને દબાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. ટેક્સના પૈસાનું બગાડનું નિવેદન લોકોને ખુશ કરવા માટેનું લાગે છે, પરંતુ તેમાં આરોગ્ય કર્મચારીઓની સમસ્યાનો કોઈ નક્કર ઉકેલ દેખાઈ રહ્યો નથી.

ટેક્સના પૈસાની બર્બાદી

ગુજરાત સરકાર જાહેરાતો અને યોજનાઓના પ્રમોશન પાછળ કરોડો રૂપિયા ખર્ચે છે, પરંતુ આરોગ્ય કર્મચારીઓના હક્ક માટે ખર્ચવાની વાત આવે તો ટેક્સના પૈસાનો બગાડ યાદ આવે છે. ગુજરાત સરકાર “વાઈબ્રન્ટ ગુજરાત” જેવા કાર્યક્રમો, “ગરવી ગુજરાત” જેવી બ્રાન્ડિંગ ઝુંબેશો, અને સરકારી યોજનાઓના પ્રમોશન પાછળ દર વર્ષે કરોડો રૂપિયા ખર્ચે છે.

સ્થાનિક મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર 2023ના વાઈબ્રન્ટ ગુજરાત સમિટ માટે સરકારે જાહેરાતો, ઈવેન્ટ મેનેજમેન્ટ, અને પ્રમોશન પાછળ લગભગ 100 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા હોવાનો અંદાજ છે. “નમો લક્ષ્મી” અને “નમો સરસ્વતી” જેવી યોજનાઓના પ્રમોશન માટે 2024માં લગભગ 50 કરોડ રૂપિયા ખર્ચવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ટીવી, રેડિયો, અને સોશિયલ મીડિયા જાહેરાતોનો સમાવેશ થાય છે.

ગુજરાત આયુષ્માન ભારત યોજના”ના પ્રમોશન પાછળ લગભગ 20 કરોડ રૂપિયા ખર્ચવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ યોજનાનો લાભ લોકોને યોગ્ય રીતે મળ્યો નથી, કારણ કે આરોગ્ય કર્મચારીઓ પાસે પૂરતી સુવિધાઓ નથી.

જ્યારે જાહેરાતો અને પ્રમોશન પાછળ કરોડો રૂપિયા ખર્ચવામાં આવે છે, ત્યારે સરકારને ટેક્સના પૈસાનો બગાડ યાદ આવતો નથી. પરંતુ જ્યારે આરોગ્ય કર્મચારીઓ કે જેઓ વર્ષોથી સિસ્ટમમાં રહીને કામ કરે છે અને સમાજની સેવા કરે છે તેમનો હક્ક માંગે છે, ત્યારે સરકારને ટેક્સના પૈસાની ચિંતા થાય છે. આ વિરોધાભાસ દર્શાવે છે કે સરકારની પ્રાથમિકતાઓ યોગ્ય દિશામાં નથી.