Beed Women Hysterectomy: આજના આધુનિક ૨૧મી સદીના યુગમાં જ્યાં આપણે એક તરફ મહિલા સશક્તિકરણ, લિંગ સમાનતા અને પ્રગતિની મોટી-મોટી વાતો કરીએ છીએ, ત્યાં બીજી તરફ દેશના જ એક ખૂણામાંથી આત્માને કંપાવી દેનારી વાસ્તવિકતા સામે આવી છે. મહારાષ્ટ્રના બીડ (Beed) જિલ્લામાંથી આવેલો એક તાજેતરનો ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ કોઈપણ સંવેદનશીલ મનુષ્યના કાળજાને ચીરી નાખે તેવો છે. અહીં ગરીબ પરિવારોની અસંખ્ય મહિલાઓએ માત્ર બે ટંકની રોજી-રોટી કમાવવા અને મજૂરી બચાવવા માટે પોતાના શરીરનું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અંગ એટલે કે ‘સ્ત્રીત્વ’ (ગર્ભાશય) ઓપરેશન કરાવીને કાયમ માટે ગુમાવવું પડી રહ્યું છે. આ કોઈ સામાન્ય મેડિકલ કટોકટી નથી, પરંતુ આ દેશના અર્થતંત્ર, ન્યાય વ્યવસ્થા અને ઉચ્ચતમ તપાસ એજન્સીઓ માટે એક અત્યંત ગંભીર, શરમજનક અને સળગતો વિષય છે જે ત્વરિત હસ્તક્ષેપની માંગ કરે છે.
વર્ષ ૨૦૨૪ના આત્માને ધ્રુજાવી દેતા આંકડા અને પોણા બે લાખ મજૂરોનું પલાયન
આ ભયાનક તબીબી કરુણાંતિકાની પાછળ રહેલા આંકડાઓ એટલા અમાનવીય છે કે જે કોઈપણ સભ્ય સમાજને શરમમાં મૂકી દે. પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, એકલા વર્ષ ૨૦૨૪માં શેરડીની કાપણીની નવી સીઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ બીડ જિલ્લાની આશરે ૮૪૩ જેટલી મહિલાઓનું ગર્ભાશય (Uterus) સર્જરી કરીને શરીરની બહાર કાઢી નાખવામાં આવ્યું હતું. સૌથી વધુ ચોંકાવનારી અને દર્દનાક બાબત એ છે કે, આ ભયાનક આંકડામાંથી ૪૭૭ મહિલાઓ તો માત્ર ૩૦ થી ૩૫ વર્ષની અત્યંત નાની ઉંમરની હતી, જેઓ હજુ માંડ પોતાનું યુવાન જીવન શરૂ કરી રહી હતી. દર વર્ષે એકલા બીડ જિલ્લામાંથી આશરે પોણા બે લાખ (૧.૭૫ લાખ) જેટલા ગરીબ ખેતમજૂરો રોજગારીની શોધમાં પોતાના વતનથી પલાયન કરીને મહારાષ્ટ્ર અને અન્ય રાજ્યોના શેરડીના ખેતરોમાં મજૂરી કરવા મજબૂર બને છે.
માસિક ધર્મ અને ગર્ભાવસ્થાને કામમાં ‘અવરોધ’ માનતી મુકદમોની ક્રૂર વ્યવસ્થા
આ અંધાધૂંધ ઓપરેશન્સ (Hysterectomy) પાછળની આર્થિક અને સામાજિક વાસ્તવિકતા અત્યંત કડવી અને શોષણયુક્ત છે. શેરડીની કાપણીના ક્ષેત્રમાં કામ દરમિયાન સ્ત્રી સહજ માસિક ધર્મ (Periods) કે ગર્ભાવસ્થા (Pregnancy) ને કામમાં મોટો નડતરરૂપ અવરોધ માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક કોન્ટ્રાક્ટરો (જેમને મુકદમ કહેવાય છે) ના નિયમો એટલા ક્રૂર હોય છે કે જો કોઈ મહિલા માસિક ધર્મના અસહ્ય દુખાવા કે શારીરિક નબળાઈના કારણે માત્ર એક દિવસની પણ રજા રાખે, તો આખા કપલ (પતિ-પત્ની બંને) નો તે આખા દિવસનો પગાર કાપી લેવામાં આવે છે અને સાથે જ તેમના પર મસમોટો નાણાકીય દંડ ફટકારવામાં આવે છે. આ આર્થિક મજબૂરી, દંડના ડર અને દેવાના ડુંગરથી બચવા માટે આ લાચાર મહિલાઓ પ્રાઇવેટ ક્લિનિક્સમાં જઈને ગુપચુપ રીતે પોતાનું ગર્ભાશય કઢાવી નાખે છે, જેથી ન રહે પીરિયડ્સ અને ન કપાય મજૂરી.
રાજકારણ, શરદ પવાર અને ‘સુગર લોબી’ ની દાદાગીરી સામે પ્રશાસન મૌન
મહારાષ્ટ્રની આ માનવીય કરુણાંતિકાની પાછળ ત્યાંનું પ્રભાવશાળી રાજકારણ અને આર્થિક રીતે સક્ષમ ‘સુગર લોબી’ (ખાંડ સહકારી મંડળીઓ અને મિલો) ની સત્તાવાર દાદાગીરી અને પ્રોત્સાહન જવાબદાર હોવાના આક્ષેપો છે. મહારાષ્ટ્રનું પ્રાદેશિક રાજકારણ દાયકાઓથી ખાંડના કારખાનાઓ અને તેના માલિકોના ઈશારે જ ચાલતું આવ્યું છે. રાષ્ટ્રવાદી નેતા શરદ પવાર જેવા દેશના દિગ્ગજ રાજકારણીઓથી લઈને અસંખ્ય વર્તમાન મંત્રીઓ અને ધારાસભ્યો આ સુગર કો-ઓપરેટિવ્સ પર સીધું અને મજબૂત વર્ચસ્વ ધરાવે છે. મહારાષ્ટ્રની સત્તાની અસલી ચાવી હંમેશા આ સુગર લોબીના ખિસ્સામાં રહે છે. ચૂંટણીઓ જીતવા માટે આ લોબી અબજો રૂપિયા પાણીની જેમ વહાવે છે, પરંતુ આ જ ખાંડ મિલોને પોતાના લોહી-પરસેવાથી સીંચનારા ગરીબ મજૂરો માટે ત્યાં કોઈ ન્યૂનતમ મજૂરી કાયદો કે માનવતા નથી. આ શક્તિશાળી નેતાઓના આશીર્વાદ વિના ખાનગી ક્લિનિકના તબીબો આટલા મોટા પાયે ગેરકાયદે ઓપરેશનો કરવાની હિંમત કરી જ ન શકે.
શ્રીલંકાના એ કાળા ધાર્મિક કાંડ અને ભારતના આર્થિક શોષણની સરખામણી
આ તબીબી પ્રક્રિયા આપણને શ્રીલંકાના એ ભયાનક ઐતિહાસિક કાંડની યાદ અપાવે છે, જ્યાં એક કટ્ટરપંથી ડૉક્ટરે હજારો ગરીબ હિન્દુ અને બૌદ્ધ મહિલાઓની જાણ બહાર અથવા નાની બીમારીના બહાને ઓપરેશન થિયેટરમાં તેમની ફેલોપિયન ટ્યુબ (Fallopian Tube) કાપી નાખી હતી, એટલે કે તેમને કાયમ માટે વંધ્ય (નસબંધી) બનાવી દીધી હતી. ધરપકડ બાદ તે ડૉક્ટરે સ્વીકાર્યું હતું કે તે વસ્તી વિષયક સંતુલન બદલવા માંગતો હતો. શ્રીલંકામાં તે ઘૃણાસ્પદ કાવતરું ધાર્મિક અને વસ્તી વિષયક કટ્ટરતાથી પ્રેરિત હતું, જ્યારે મહારાષ્ટ્રના બીડ જિલ્લામાં રમાઈ રહેલો આ કાળો ખેલ માત્ર નફાખોરી, મૂડીવાદ અને આર્થિક શોષણનો છે. જોકે, બંને કિસ્સાઓમાં અંતે તો એક ગરીબ, લાચાર અને અવાજ વગરની સ્ત્રીએ જ પોતાના શરીરના અંગોનું બલિદાન આપવું પડ્યું છે.
આ આધુનિક ભારતમાં વિકાસની વ્યાખ્યા છે કે ગરીબોની આધુનિક ગુલામી?
વિશ્વના વિકસિત દેશો, અમેરિકા અને યુરોપ સુધી દર વર્ષે લાખો ટન ખાંડની નિકાસ કરનારી આ મિલોના માલિકો અને રાજકારણીઓ વૈભવી ગાડીઓ અને બંગલાઓમાં ફરે છે. બીજી તરફ, તે જ દેશની દીકરીઓ-બહેનોએ માત્ર એક દિવસની મજૂરી ન કપાય તે માટે પોતાના શરીરના કુદરતી અંગો ગુમાવી કાયમી અશક્ત બનવું પડે છે. આ ભયાનક નેક્સસ (ભ્રષ્ટ નેતાઓ, મિલ માલિકો અને લાલચુ ડૉક્ટરોની મિલીભગત) સામે દેશની સર્વોચ્ચ તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઊંડાણપૂર્વક તપાસ થવી જ જોઈએ. આ અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દો સોશિયલ મીડિયા પર માત્ર લાઈક, કમેન્ટ કે શેર કરવા પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ આ આપણા દેશના આર્થિક વિકાસના ખોટા દાવાઓ અને વરવા ચહેરા પર એક જોરદાર તમાચો છે.
દેશની અડધી આબાદીની સુરક્ષા, મજૂર કાયદાઓ અને માનવ અધિકારોના આ ગંભીર વૈશ્વિક મુદ્દા પર એક જાગૃત પત્રકાર તરીકે સત્તાધીશો સામે આકરા પ્રશ્નો પૂછવા અનિવાર્ય બને છે:
૧. મહારાષ્ટ્ર સરકાર અને કેન્દ્રીય મજૂર મંત્રાલયના કાયદાઓ હોવા છતાં, શેરડીની કાપણી કરતા કોન્ટ્રાક્ટરો (મુકદમ) કયા કાયદા હેઠળ મહિલા મજૂરોને માસિક ધર્મ કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન એક દિવસની રજા રાખવા પર આખો પગાર કાપવા અને દંડ ફટકારવાની દાદાગીરી કરી શકે છે? શું સરકાર પાસે આ અસંગઠિત ક્ષેત્રના મજૂરોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે કોઈ સત્તાવાર નિયામક તંત્ર કે લેબર ઇન્સ્પેક્ટર ઉપલબ્ધ નથી?
૨. શરદ પવાર જેવા દાયકાઓથી મહારાષ્ટ્ર અને દેશના રાજકારણમાં સક્રિય વરિષ્ઠ નેતાઓ અને મંત્રીઓ, જેઓ આ સુગર કો-ઓપરેટિવ્સ અને મિલો પર સીધું નિયંત્રણ ધરાવે છે, તેઓ પોતાના જ કારખાનાઓમાં કામ કરતા મજૂરોના આ ભયાનક શારીરિક શોષણ અને સામૂહિક ગર્ભાશય કઢાવવાના કૌભાંડ પર મૌન કેમ સેવી રહ્યા છે? શું રાજકીય પક્ષો માટે આ ગરીબ મજૂરો માત્ર ચૂંટણી દરમિયાન વોટબેંક જ છે, તેમની જિંદગીની કોઈ કિંમત નથી?
૩. બીડ જિલ્લાના પ્રાઇવેટ ક્લિનિક્સના જે તબીબો મેડિકલ એથિક્સ (તબીબી આચારસંહિતા) ને નેવે મૂકીને, માત્ર ૩૦ થી ૩૫ વર્ષની નાની વયની યુવતીઓના ગર્ભાશય કોઈ પણ પાકા તબીબી કારણ વિના માત્ર આર્થિક લાલચમાં આવીને કાઢી રહ્યા છે, તે ડૉક્ટરોના લાયસન્સ કેમ રદ કરવામાં નથી આવતા? શું દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) અથવા રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ (NHRC) આ આધુનિક ગુલામીના નેક્સસ સામે સુઓમોટો (જાતે સંજ્ઞાન) લઈને કોઈ કડક સીટ (SIT) તપાસના આદેશ આપશે ખરી?
આ પણ વાંચો:
Gujarat Housing Board ભયંકર ભ્રષ્ટાચારનો અખાડો બની ગયું છે! – thegujaratreport.com
