Bhagirath Chaudhary Subsidy Controversy: કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી ભાગીરથ ચૌધરી હાલમાં એક એવા વિવાદમાં ફસાયા છે, જેણે દેશના રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જગાવી છે. આ વિવાદનું મૂળ કાકડીની વ્યવસાયિક ખેતી માટે મળેલી લગભગ 99 લાખ રૂપિયાની સરકારી સબસિડી છે. આ મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે એક અખબારી તપાસમાં એવો પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો કે એક મંત્રી, જે પોતે જે સંસ્થાની યોજનામાંથી લાભ મેળવે છે, તે જ સંસ્થાના હોદ્દાની રૂએ ઉપાધ્યક્ષ હોય, ત્યારે તે ‘હિતોના સંઘર્ષ’ (Conflict of Interest) જેવી સ્થિતિ ઉભી કરે છે કે કેમ? આ સબસિડી રાષ્ટ્રીય બાગાયત બોર્ડ દ્વારા સંચાલિત ‘સંકલિત બાગાયત વિકાસ મિશન’ હેઠળ આપવામાં આવી છે, જે કૃષિ મંત્રાલય હેઠળની જ એક સ્વાયત્ત સંસ્થા છે. આ ઘટનાએ પારદર્શિતા અને સરકારી પદની મર્યાદાઓ અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
શું છે સમગ્ર મામલો અને સબસિડીની વિગતો
રિપોર્ટ અનુસાર, ભાગીરથ ચૌધરીની 16,592 ચોરસ મીટરના વિસ્તારમાં કાકડીની ખેતી કરવાની પરિયોજના વર્ષ 2025માં રાષ્ટ્રીય બાગાયત બોર્ડ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી 467 પરિયોજનાઓમાંની એક હતી. સરકારી નિયમો મુજબ, કોઈ પણ વ્યક્તિ કે પરિવાર આ યોજના હેઠળ પ્રોજેક્ટ ખર્ચના મહત્તમ 50 ટકા કે એક કરોડ રૂપિયા સુધીની સબસિડી મેળવી શકે છે. આ નિયમનો લાભ લઈને ચૌધરીને રાજસ્થાનમાં તેમના 1.99 કરોડ રૂપિયાના કાકડી પ્રોજેક્ટ માટે 99.6 લાખ રૂપિયાની સબસિડી મળી હતી. મંત્રીનો બચાવ છે કે તેમણે આ સબસિડી માટેની અરજી 2018માં કરી હતી, એટલે કે તેઓ મંત્રી બન્યા તેના ઘણા વર્ષો પહેલા. તેમનું કહેવું છે કે તેમણે કોઈ પણ માહિતી છુપાવી નથી અને બધી પ્રક્રિયાઓ નિયમાનુસાર અનુસરી છે.
મંત્રીનો પક્ષ: “હું ખેડૂત છું અને નિયમોનું પાલન કર્યું છે”
આ વિવાદ પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપતા ભાગીરથ ચૌધરીએ ખૂબ જ ભાવુક અને સ્પષ્ટ અંદાજમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો છે. એક ન્યૂઝ એજન્સી સાથેની વાતચીતમાં તેમણે જણાવ્યું કે તેઓ મૂળભૂત રીતે એક ખેડૂત છે અને તેમનું સમગ્ર જીવન ખેતી સાથે જોડાયેલું રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે, “હજારો ખેડૂતો પોલીહાઉસ લગાવીને સબસિડીનો લાભ લે છે, તો મેં પણ એક ખેડૂત તરીકે તે જ કર્યું છે.” ચૌધરીએ દાવો કર્યો છે કે તેમણે આ પ્રોજેક્ટ વિશે તમામ લોન અને સબસિડીની માહિતી જાહેરમાં બોર્ડ લગાવીને આપી છે. એટલું જ નહીં, તેઓ ત્યાં ખેડૂતોને નવી ટેકનિક અને પ્રાકૃતિક ખેતીનું શિક્ષણ પણ આપે છે. તેમનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે જ્યારે બધી પ્રક્રિયા પારદર્શક હોય અને પાત્રતાની શરતો પૂરી થતી હોય, ત્યારે તેમાં ખોટું શું છે?
હિતોનો સંઘર્ષ અને નૈતિક સવાલો
જોકે, વિવાદનો મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ સબસિડીની પાત્રતા નથી, પરંતુ તે સંસ્થા સાથેનો તેમનો સંબંધ છે. તપાસ રિપોર્ટમાં એવો કોઈ આરોપ નથી કે ચૌધરીએ કાયદાનો ભંગ કર્યો છે. છતાં, સવાલ એ છે કે શું કોઈ કેન્દ્રીય મંત્રી માટે એ જ મંત્રાલયની યોજના હેઠળ લાભાર્થી બનવું યોગ્ય છે, જેના તેઓ પોતે દેખરેખકર્તા છે? વહીવટી નૈતિકતાની દ્રષ્ટિએ, જ્યારે તમે સત્તાના એવા સ્થાને હોવ જ્યાંથી નિર્ણયો લેવાતા હોય, ત્યારે તમારા પોતાના પ્રોજેક્ટ્સ પર સરકારી લાભ લેવો તે લોકોની નજરમાં ‘હિતોનો સંઘર્ષ’ ગણાય છે. રાજનીતિમાં માત્ર કાયદાનું પાલન પૂરતું નથી હોતું, પરંતુ લોકશાહીમાં ‘નૈતિકતાનો દેખાવ’ (Appearance of propriety) પણ એટલો જ મહત્વનો હોય છે. આ જ કારણ છે કે હવે આ મુદ્દો રાજકીય રંગ પકડી રહ્યો છે.
કોંગ્રેસ અને વિપક્ષનો આકરો પ્રહાર
કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી દળોએ આ ઘટનાને ‘ખુલ્લી લૂંટ’ અને ‘વંશવાદ જેવી ભ્રષ્ટ નીતિ’ ગણાવી છે. કોંગ્રેસના નેતા પવન ખેડાએ તીખા પ્રહારો કરતા કહ્યું કે, ભાજપના ‘ભ્રષ્ટાચાર પ્રત્યે ઝીરો ટોલરન્સ’ના દાવાઓ આ ઘટનાથી પોકળ સાબિત થયા છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે મંત્રી પોતે જ આવેદક છે, પોતે જ મંજૂરી આપનારી વ્યવસ્થાનો ભાગ છે અને પોતે જ લાભાર્થી છે. આ ત્રણેય ભૂમિકાઓ એક જ વ્યક્તિમાં સમાઈ જવી એ ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. વિપક્ષનું માનવું છે કે સામાન્ય ગરીબ ખેડૂત જ્યારે સબસિડી માટે સરકારી કચેરીઓના ચક્કર કાપે છે અને તેને ધક્કા ખાવા પડે છે, ત્યારે એક મંત્રી આટલી સરળતાથી સરકારી ખજાનાનો લાભ લે, તે અસમાનતા અને સત્તાના દુરુપયોગની પરાકાષ્ઠા છે. માર્કસવાદી સાંસદ જોન બ્રિટાસે તો ત્યાં સુધી કહી દીધું કે સરકારે ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT)ને ‘ડાયરેક્ટ ફેમિલી ટ્રાન્સફર’માં બદલી નાખ્યું છે.
જનતાનો વિશ્વાસ અને ભવિષ્યની રાહ
આ સમગ્ર મામલો લોકશાહીમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીના મહત્વને ફરીથી કેન્દ્રમાં લાવે છે. ભલે ભાગીરથ ચૌધરીએ ટેકનિકલ રીતે કોઈ નિયમ ન તોડ્યો હોય, પણ રાજકીય મંચ પર તેમની ભૂમિકા પ્રશ્નોના ઘેરામાં છે. સરકાર માટે આ માત્ર એક સબસિડીનો કેસ નથી, પરંતુ તેમના ‘સુશાસન’ના દાવા પરનો એક મોટો ટેસ્ટ છે. જો મંત્રીઓ પોતાના જ મંત્રાલયોમાંથી આ રીતે લાભ લેવાનું શરૂ કરે, તો સામાન્ય જનતાનો સરકારી યોજનાઓ પરથી વિશ્વાસ ડગી શકે છે. ભવિષ્યમાં આવા કેસો ન બને તે માટે કદાચ કડક માર્ગદર્શિકા બનાવવી પડે કે જેથી કોઈ પણ જાહેર પ્રતિનિધિ સત્તામાં હોય ત્યારે અંગત વ્યવસાયિક પ્રોજેક્ટ્સ માટે સરકારી લાભ મેળવી ન શકે. અત્યારે તો આ પ્રકરણ ભાજપ સરકાર માટે એક મોટો રાજકીય પડકાર બનીને ઉભું છે.
આ પણ વાંચો:
