Fake Court Order Scam: ભારતમાં વેબસાઇટ બ્લોક કરવાની સરકારી પ્રક્રિયા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. રાજસ્થાન અને અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નામે બનાવવામાં આવેલા કથિત ફરજી આદેશોના આધારે કેન્દ્રના દૂરસંચાર વિભાગ (DoT) દ્વારા 129 ઓનલાઇન સટ્ટાબાજી અને જુગારની વેબસાઇટ બ્લોક કરવામાં આવી હતી. આ મામલે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની કચેરીએ 14 નવેમ્બરે દૂરસંચાર સચિવ અમિત અગ્રવાલને બોલાવી સ્પષ્ટતા માગી હતી.
રોઇટર્સની તપાસમાં સામે આવ્યું હતું કે કેટલાક અજાણ્યા લોકોએ વકીલ બનીને ઈમેઇલ દ્વારા નકલી અદાલતી આદેશો સરકારી અધિકારીઓને મોકલ્યા હતા. તેના આધારે ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓ (ISP)ને વેબસાઇટ બંધ કરવાના નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાએ સરકારી તંત્રની ચકાસણી પ્રક્રિયા અને ઇન્ટરનેટ પર નિયંત્રણની વ્યવસ્થા સામે સવાલો ઊભા કર્યા છે.
PMOએ દૂરસંચાર સચિવ પાસેથી માગ્યો ખુલાસો
વડાપ્રધાન કચેરીએ દૂરસંચાર સચિવ અમિત અગ્રવાલને સમગ્ર ઘટનાની વિગતો આપવા વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહેવા જણાવ્યું હતું. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને બીજા રાજ્યની મુલાકાત અધવચ્ચે છોડીને દિલ્હી આવવું પડ્યું હતું.
અમિત અગ્રવાલ દૂરસંચાર મંત્રાલયના સૌથી વરિષ્ઠ વહીવટી અધિકારી છે. તેમના કાર્યક્ષેત્રમાં દેશની ટેલિકોમ કંપનીઓ અને ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ મામલે અમિત અગ્રવાલ, દૂરસંચાર મંત્રાલય અને PMOએ રોઇટર્સના સવાલોના જવાબ આપ્યા નહોતા.
બે હાઈકોર્ટના નામે મોકલાયા નકલી આદેશો
તપાસમાં બે અલગ-અલગ ફરજી આદેશો સામે આવ્યા હતા. એકમાં રાજસ્થાન હાઈકોર્ટ અને બીજામાં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનું નામ વાપરવામાં આવ્યું હતું.
રાજસ્થાન હાઈકોર્ટના નામે તૈયાર કરાયેલો કથિત આદેશ 19 જુલાઈ 2026ના રોજ રાત્રે 8:59 વાગ્યે દૂરસંચાર વિભાગને ઈમેઇલ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં 24 કલાકમાં કાર્યવાહી કરવાની સૂચના હતી. તેના બે દિવસ બાદ, 21 જુલાઈએ વિભાગે 34 ઓનલાઇન સટ્ટાબાજીની વેબસાઇટ બ્લોક કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
બીજા કથિત આદેશમાં 14 ઓગસ્ટ 2026ની તારીખ દર્શાવવામાં આવી હતી અને અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નામે 95 વેબસાઇટ બંધ કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી. 2 સપ્ટેમ્બરે દૂરસંચાર વિભાગે આ આધારે 95 વેબસાઇટ બ્લોક કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. બંને કાર્યવાહી મળીને કુલ 129 વેબસાઇટ બંધ કરવામાં આવી હતી.
નકલી દસ્તાવેજોમાં મહોર અને QR કોડનો ઉપયોગ
ફરજી આદેશોને અસલી દેખાડવા માટે તેમાં વાદળી રંગની અદાલતી મહોર, રાષ્ટ્રીય પ્રતીક અને હાઈકોર્ટના લોગોની નકલ કરવામાં આવી હતી. અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નામે તૈયાર કરાયેલા દસ્તાવેજમાં QR કોડ પણ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
પરંતુ સત્તાવાર અદાલતી રેકોર્ડ તપાસતાં બંને આદેશ ક્યારેય જારી થયા જ નહોતા તે સ્પષ્ટ થયું હતું. અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના વહીવટી અધિકારીઓએ રિટ અરજી નંબર 30480/2026ની તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે આવી કોઈ અરજી નોંધાયેલી નહોતી. સંબંધિત તારીખે કોઈ આદેશ અદાલતના પોર્ટલ પર અપલોડ થયો નહોતો. ન્યાયાધીશના અંગત સચિવે પણ લેખિતમાં પુષ્ટિ કરી હતી કે ન્યાયાધીશે આવો આદેશ આપ્યો નહોતો.
પ્રયાગરાજમાં FIR, પોલીસએ મોકલ્યા 24 સવાલ
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની તપાસ બાદ 6 નવેમ્બરે પ્રયાગરાજના કેન્ટ પોલીસ સ્ટેશનમાં અજાણ્યા લોકો સામે ગુનો નોંધવામાં આવ્યો હતો. હાઈકોર્ટના સંયુક્ત રજિસ્ટ્રાર (સિવિલ)ની ફરિયાદના આધારે છેતરપિંડી, જાલસાજી અને નકલી દસ્તાવેજોને અસલી તરીકે વાપરવા સંબંધિત કલમો હેઠળ કાર્યવાહી શરૂ થઈ હતી.
ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસના સાયબર ક્રાઇમ વિભાગે દૂરસંચાર મંત્રાલય પાસેથી ડિજિટલ રેકોર્ડ માગ્યા છે. પોલીસ જાણવા માગે છે કે ઈમેઇલ કયા ID પરથી મોકલાયા, અધિકારીઓએ દસ્તાવેજોની ખરાઈ કેવી રીતે કરી અને બ્લોકિંગના નિર્દેશ કયા સ્તરે મંજૂર થયા. મંત્રાલયની કન્ટેન્ટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમમાં દસ્તાવેજો કોણે અપલોડ કર્યા તેની પણ તપાસ થઈ રહી છે.
સાયબર ક્રાઇમ અધિકારી ઘનશ્યામ યાદવના જણાવ્યા અનુસાર, મંત્રાલયને 24 સવાલ મોકલવામાં આવ્યા છે. તપાસ ટીમો ઈમેઇલ, IP એડ્રેસ અને કમ્પ્યુટર સિસ્ટમના ડિજિટલ લોગ તપાસી રહી છે.
મંત્રાલયની આંતરિક તપાસ અને AI અંગે સવાલ
13 નવેમ્બરના અહેવાલ મુજબ, દૂરસંચાર મંત્રાલયે પણ આંતરિક તપાસ શરૂ કરી છે. વેબસાઇટ બ્લોક કરતાં પહેલાં અદાલતી આદેશોની પ્રમાણિકતા કેવી રીતે તપાસવામાં આવી હતી તેની સમીક્ષા થઈ રહી છે. ભવિષ્યમાં વધારાની ચકાસણી વ્યવસ્થા લાગુ કરવાની વિચારણા પણ ચાલી રહી છે. ફરજી આદેશોના આધારે અપાયેલા નિર્દેશો પાછા ખેંચવા અને સંબંધિત દસ્તાવેજો સરકારી વેબસાઇટ પરથી દૂર કરવાની યોજના છે. જોકે, 14 નવેમ્બરે પણ એક નકલી આદેશ વિભાગની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ હતો.
આ ઘટનાએ AIની મદદથી નકલી કાનૂની દસ્તાવેજો બનાવવાની શક્યતા અંગે પણ ચિંતા વધારી છે. જોકે, હાલના કિસ્સામાં AIનો ઉપયોગ થયો હોવાનો કોઈ પુરાવો સામે આવ્યો નથી. જુલાઈ 2026માં સુપ્રીમ કોર્ટે પણ એવા ન્યાયિક ચુકાદાઓનો ઉલ્લેખ ધરાવતા ટ્રિબ્યુનલના આદેશો રદ કર્યા હતા, જે વાસ્તવમાં અસ્તિત્વમાં જ નહોતા.
વેબસાઇટ બ્લોક કરવાની પ્રક્રિયા સામે મોટા સવાલ
ઓનલાઇન સટ્ટાબાજી સામે કાયદેસર કાર્યવાહી થવી અલગ બાબત છે, પરંતુ નકલી અદાલતી આદેશોના આધારે 129 વેબસાઇટ બંધ થવી ગંભીર વહીવટી ખામી દર્શાવે છે. શું સરકારી વિભાગે કોઈ આદેશ લાગુ કરતાં પહેલાં સંબંધિત હાઈકોર્ટ પાસેથી તેની ખરાઈ ન કરવી જોઈએ? જો આવી રીતે વેબસાઇટ બંધ થઈ શકે, તો ભવિષ્યમાં કાયદેસર સમાચાર માધ્યમો કે સરકારની ટીકા કરતા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પણ નિશાન બની શકે છે.
આથી માત્ર નકલી આદેશ મોકલનારાઓને શોધવા પૂરતું નથી. સરકારી અધિકારીઓએ દસ્તાવેજોની ચકાસણી કર્યા વિના કાર્યવાહી કેમ કરી અને જવાબદારી કોની હતી તે પણ નક્કી કરવું જરૂરી છે. ઇન્ટરનેટ પર નિયંત્રણની સત્તા સાથે પારદર્શિતા અને કાયદેસર પ્રક્રિયાનું પાલન પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે.
