Yogi Adityanath Bulldozer Statement: ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે જેવરમાં ટ્રેક્ટર ઉત્પાદન પ્લાન્ટના ભૂમિપૂજન કાર્યક્રમને વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા સંબોધિત કરતાં કહ્યું હતું કે, “બુલડોઝર હવે UPનું બ્રાન્ડ બની ગયું છે.” તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ગુનેગારો સામે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અને બુલડોઝરની કાર્યવાહીથી ઉત્તર પ્રદેશ રોકાણ માટેનું મહત્ત્વનું કેન્દ્ર બન્યું છે. જોકે, વિધાનસભા ચૂંટણી નજીક આવતાં તેમના આ નિવેદનથી બુલડોઝર કાર્યવાહી, કાયદાના શાસન અને રાજ્યના વિકાસના મુદ્દે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
બુલડોઝર કાર્યવાહી અંગે ટીકાકારોનો સવાલ છે કે કોઈનું ઘર તોડી પાડવું કાયદો અને ન્યાયનું પ્રતીક કેવી રીતે બની શકે? તેમના મતે, સરકારની જવાબદારી માત્ર ગેરકાયદે બાંધકામ દૂર કરવાની નથી, પરંતુ અસરગ્રસ્ત લોકોને કાયદેસરની નોટિસ, પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક અને જરૂર પડે તો પુનર્વસનની સુવિધા આપવાની પણ છે.
બુલડોઝર કાર્યવાહી પર સુપ્રીમ કોર્ટની માર્ગદર્શિકા
6 નવેમ્બર 2024ના રોજ તત્કાલીન CJI ડી.વાય. ચંદ્રચૂડ, જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ મનોજ મિશ્રાની બેન્ચે પત્રકાર મનોજ ટિબરેવાલના ઘર તોડવાના મામલે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને ફટકાર લગાવી હતી. 2019માં રસ્તો પહોળો કરવાના નામે જરૂરી નોટિસ આપ્યા વિના તેમનું ઘર તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું. કોર્ટે સરકારને 25 લાખ રૂપિયાનું વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
ત્યારબાદ 13 નવેમ્બર 2024ના રોજ જસ્ટિસ બી.આર. ગવઈ અને જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથનની બેન્ચે બુલડોઝર કાર્યવાહી અંગે દેશવ્યાપી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર આરોપી કે દોષિત હોવાના આધારે કોઈનું ઘર તોડી શકાય નહીં. કેસની કાયદેસરની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા વિના વહીવટીતંત્ર પોતે જ ન્યાયાધીશ બનીને સજા આપી શકે નહીં.
એપ્રિલ 2025માં ઝુલ્ફીકાર હૈદરના કેસમાં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રયાગરાજ વિકાસ સત્તામંડળની કાર્યવાહી પર સખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. ગેંગસ્ટર-રાજકારણી સાથે સંબંધ હોવાની શંકાના આધારે 2021માં નોટિસના માત્ર 24 કલાકમાં છ લોકોનાં ઘર તોડી પાડવામાં આવ્યાં હતાં. કોર્ટે આ કાર્યવાહી અમાનવીય અને ગેરકાયદેસર ગણાવી હતી તથા દરેક અરજદારને 10 લાખ રૂપિયાનું વળતર આપવાનો આદેશ કર્યો હતો.
જેવર એરપોર્ટના દાવા અને વાસ્તવિક સ્થિતિ
યોગી આદિત્યનાથ જેવરમાં બુલડોઝરને બ્રાન્ડ ગણાવી રહ્યા હતા, ત્યારે જેવર ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટની કામગીરી અને તેની સાથે જોડાયેલા અગાઉના વચનોની પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. અગાઉ એરપોર્ટ 2024 સુધી શરૂ થવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં કામગીરી શરૂ થઈ શકી નહોતી. 28 માર્ચ 2026ના રોજ તેનું ઉદ્ઘાટન થયું અને જૂન 2026માં ઉડાનો શરૂ થઈ હતી.
આ એરપોર્ટને એશિયાનું સૌથી મોટું એરપોર્ટ બનાવવાની વાત કરવામાં આવી હતી. દરરોજ 45થી 50 ઉડાનો શરૂ થવાની અપેક્ષા પણ વ્યક્ત થઈ હતી. જોકે, નવેમ્બર 2026ના ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ અહીંથી દરરોજ આશરે 16થી 17 ઉડાનો જ ચાલતી હોવાનું જણાવાયું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનો શરૂ થઈ ન હોવાનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં છે. આ દરમિયાન ઓક્ટોબર 2026માં એરપોર્ટનું નામ બદલીને નરેન્દ્ર મોદી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ રાખવાની યોજના સામે આવી હતી.
આરોગ્ય સેવાઓમાં કર્મચારીઓની અછત
યોગી સરકારના શાસનકાળમાં વિકાસના દાવાઓની સાથે આરોગ્ય અને શિક્ષણની સ્થિતિ અંગે પણ સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. CAGના 2024ના અહેવાલ મુજબ, ઉત્તર પ્રદેશમાં ડૉક્ટરોની 38 ટકા જગ્યાઓ ખાલી છે. નર્સ અને પેરામેડિકલ કર્મચારીઓની અછત અનુક્રમે 46 અને 28 ટકા છે.
સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC)માં મેડિકલ અધિકારીઓની આશરે 50 ટકા જગ્યાઓ ખાલી છે. પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC)માં નર્સોની પણ લગભગ 50 ટકા જગ્યાઓ ભરાયેલી નથી. રાજ્યમાં CHC માટે 17 પદોની વ્યવસ્થા છે, જ્યારે ભારતીય જાહેર આરોગ્ય ધોરણો મુજબ 46 પદો હોવા જોઈએ. PHCમાં માત્ર બે પદોની વ્યવસ્થા સામે રાષ્ટ્રીય ધોરણ 13 પદોનું છે.
અહેવાલમાં દવાઓનો મોટો જથ્થો ગોદામોમાં જ સમયમર્યાદા પૂરી થતાં નકામો થયો હોવાનો પણ ઉલ્લેખ છે. આરોગ્ય માટેના મૂડી ખર્ચના બજેટમાંથી માત્ર 60 ટકા રકમ જ વપરાઈ હોવાનું જણાવાયું છે. દરેક જિલ્લામાં MRI સુવિધા આપવાનું વચન પણ પૂર્ણ થયું નથી.
સરકારી શાળાઓમાં કમ્પ્યુટરની સુવિધા ઓછી
UDISE+ 2025-26ના આંકડા મુજબ, ઉત્તર પ્રદેશની 1,37,103 સરકારી શાળાઓમાંથી માત્ર 8,821 શાળાઓમાં જ કાર્યરત કમ્પ્યુટર છે. એટલે કે આશરે 6.4 ટકા શાળાઓમાં આ સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. તેની સામે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 25.5 ટકા અને ખાનગી બિનઅનુદાનિત શાળાઓમાં આ પ્રમાણ 63.2 ટકા છે. રાજ્યમાં સરકારી શાળાઓ બંધ થવાનો મુદ્દો પણ શિક્ષણ વ્યવસ્થાની ચર્ચામાં સામેલ છે.
સમગ્ર શિક્ષા પ્રોજેક્ટ એપ્રૂવલ બોર્ડના આંકડા મુજબ, ઉત્તર પ્રદેશમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ ક્ષેત્રે કુલ 31.3 ટકા શિક્ષકોનાં પદ ખાલી છે.
ગુના, પ્રદૂષણ અને રસ્તાઓની સ્થિતિ
NCRB 2024ના આંકડા મુજબ, મહિલાઓ સામેના ગુનાઓની સંખ્યામાં ઉત્તર પ્રદેશ દેશમાં સૌથી આગળ છે. બળાત્કારના કેસોમાં રાજ્ય બીજા સ્થાને હોવાનું જણાવાયું છે. દહેજ હત્યા અને દલિતો સામેના ગુનાઓનો મુદ્દો પણ રાજ્યની કાયદો-વ્યવસ્થાની સ્થિતિ અંગે સવાલ ઊભા કરે છે.
પ્રદૂષણ અંગે CREAના અહેવાલમાં દેશનાં સૌથી વધુ પ્રદૂષિત 10 શહેરોમાંથી છ ઉત્તર પ્રદેશનાં હોવાનું જણાવાયું છે. ટોચનાં ત્રણ શહેરો પણ UPનાં હોવાનું અહેવાલમાં દર્શાવાયું છે. દિવાળી પછી પ્રયાગરાજ, ગોરખપુર અને લખનઉમાં AQI 500થી ઉપર પહોંચ્યો હતો. હિંડન નદીમાં BODનું સ્તર 100થી 124 વચ્ચે નોંધાયું હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
રસ્તાઓને ખાડામુક્ત બનાવવાના અગાઉના વચન સામે માર્ગ અને પરિવહન મંત્રાલયે સંસદમાં આપેલા આંકડા મુજબ, 2020થી 2024 દરમિયાન ખાડાઓને કારણે થયેલા મૃત્યુમાં 54 ટકા મૃત્યુ ઉત્તર પ્રદેશમાં નોંધાયાં હતાં.
માતા મૃત્યુદર અને ન્યાય વ્યવસ્થાના પડકારો
રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને સેન્સસ કમિશનરના 2022-24ના અહેવાલ મુજબ, દેશમાં માતા મૃત્યુદર ઘટીને દર એક લાખ જીવિત જન્મે 87 થયો છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશમાં આ આંકડો વધીને 154 થયો છે. રાજ્યની માથાદીઠ આવક પણ રાષ્ટ્રીય સરેરાશની સરખામણીએ આશરે અડધી હોવાનું જણાવાયું છે.
ઇન્ડિયા જસ્ટિસ રિપોર્ટ 2025 મુજબ, 18 રાજ્યોની યાદીમાં ઉત્તર પ્રદેશ 17મા સ્થાને છે. પોલીસ અને વસ્તીનો ગુણોત્તર તેમજ ન્યાયાધીશોની સંખ્યામાં અછત જેવા મુદ્દાઓ રાજ્યની ન્યાય વ્યવસ્થા સામેના પડકારો દર્શાવે છે.
ચૂંટણી પહેલાં વિકાસ અને બુલડોઝર રાજનીતિ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં
UP વિધાનસભાની ચૂંટણી નજીક આવતાં બુલડોઝર, ગુના સામેની કાર્યવાહી અને વિકાસના દાવાઓ રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. યોગી આદિત્યનાથ બુલડોઝરને રાજ્યની ઓળખ અને ગુનેગારો સામેની નીતિનું પ્રતીક ગણાવી રહ્યા છે. બીજી તરફ, ટીકાકારોનું કહેવું છે કે સરકારની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન આરોગ્ય, શિક્ષણ, રોજગાર, પ્રદૂષણ, રસ્તા અને ન્યાય વ્યવસ્થા જેવા માપદંડો પર પણ થવું જોઈએ.
આગામી ચૂંટણીમાં મતદારો સામે એક તરફ સરકારની કાયદો-વ્યવસ્થાની નીતિ અને બીજી તરફ રાજ્યની પાયાની સેવાઓની સ્થિતિ જેવા મુદ્દા રહેશે. બુલડોઝરને બ્રાન્ડ ગણાવવાના નિવેદનથી શરૂ થયેલી ચર્ચા હવે ઉત્તર પ્રદેશના વિકાસ મોડેલ અને સરકારની પ્રાથમિકતાઓ સુધી પહોંચી છે.
