Hazira Development Environmental Disaster: ગુજરાતમાં સત્તાના ગલીયારામાં બેઠેલા નેતાઓ માટે ‘વિકાસ’ એટલે માત્ર આંકડાઓનો ખેલ અને ફોટો સેશન બની ગયું છે. પાંચ જૂને પર્યાવરણ દિવસની ઉજવણી કરતી વખતે સેલ્ફી લેનારા અને વૃક્ષારોપણના વીડિયો વાયરલ કરનારા આ નેતાઓ વાસ્તવમાં પર્યાવરણ માટે શૂન્ય ચિંતા ધરાવે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સુરતના હજીરામાં ૧૮,૦૦૦ કરોડના કામોનું ઉદ્ઘાટન કર્યું અને ત્યાંના ઔદ્યોગિક વિકાસના ગુણગાન ગાયા. હજીરામાં આજે ૧ લાખ કરોડનું રોકાણ છે અને ૧૫ જેટલી મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓ કાર્યરત છે, જે આર્થિક રીતે ભલે સફળ ગણાય, પરંતુ આ આર્થિક ચમક પાછળ જે પર્યાવરણીય વિનાશ થયો છે તે કાળજું કંપાવનારો છે. ૨૦ ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં મેંગ્રૂવ્સના જંગલો સાફ કરી નાખવામાં આવ્યા છે, છતાં વડાપ્રધાન ત્યાં જઈને પર્યાવરણ દિવસની ઉજવણી કરે છે, જે કટાક્ષ અને ક્રૂરતાની પરાકાષ્ઠા છે.
હજીરા ગામની ભયાનક વાસ્તવિકતા
જો વડાપ્રધાન હજીરાના પ્રોજેક્ટ્સથી માત્ર અડધો કિલોમીટર દૂર આવેલા હજીરા ગામમાં ગયા હોત અને ત્યાંના લોકોનું દુઃખ સાંભળ્યું હોત, તો આ આત્મનિર્ભરતાના દાવાઓ પત્તાના મહેલની જેમ તૂટી પડ્યા હોત. ત્યાંના સ્થાનિકો વિકાસથી સંતોષી નથી, પણ દુઃખી છે. હવાની ગુણવત્તા એટલી હદે બગડી ગઈ છે કે ત્યાં શ્વાસ લેવો પણ દુષ્કર બન્યો છે. સ્ટીલ પ્લાન્ટ, રિફાઇનરીઓ અને પાવર પ્લાન્ટ્સમાંથી નીકળતી સ્ટીલ ડસ્ટ અને ફ્લાય એશથી આખું ગામ ઘેરાયેલું રહે છે. વર્ષો પહેલા જે વિસ્તારમાં હરિયાળી અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ હતી, ત્યાં આજે પ્રદૂષણનું સામ્રાજ્ય છે. પહેલા એસઆર જૂથે ૨૫૦ કરોડની જંગલની જમીન પચાવી પાડી હતી, જેનું મોટું કૌભાંડ અર્જુન મોઢવાડિયાએ બહાર પાડ્યું હતું, પણ આજે તેઓ ભાજપમાં સામેલ થતાં આ બાબતે એક શબ્દ પણ બોલતા નથી.
માછીમારોની બેકારી અને દરિયાઈ સર્વનાશ
હજીરામાં કેમિકલ વેસ્ટ અને ઝેરી પાણી સીધા તાપી નદી અને દરિયામાં ઠાલવવામાં આવે છે, જેના કારણે દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ લગભગ નષ્ટ થઈ ગઈ છે. અંદાજે ૨,૦૦૦ માછીમારો આજે બેરોજગાર બનીને રઝળી રહ્યા છે કારણ કે તેમને દરિયામાંથી માછલીઓ મળતી નથી. ઔદ્યોગિક ખેતીના નામે ફળદ્રુપ જમીનો છીનવી લેવાઈ છે અને ગૌચરની જમીનો ઉદ્યોગપતિઓના ચરણે ધરવામાં આવી છે. આસપાસના ૧૫ ગામોના લોકો સતત પ્રદૂષણ અને જમીન પચાવી પાડવાના વિવાદોને કારણે રોષે ભરાયેલા છે. કંપનીઓએ પર્યાવરણીય મંજૂરીઓની શરતોનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે અને એનજીટી (NGT) એ તેમને કરોડોનો દંડ ફટકાર્યો છે, તેમ છતાં ગેરકાયદે બાંધકામો અને દબાણોનો સિલસિલો અટકવાનું નામ લેતો નથી.
આત્મનિર્ભરતા કે પર્યાવરણનો ભોગ?
વડાપ્રધાન મોદી આત્મનિર્ભર ભારતની વાતો કરે છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આત્મનિર્ભરતા માત્ર મૂડીપતિઓને ફાયદો પહોંચાડવા માટે છે? શું દેશની નદીઓ, દરિયાકિનારા અને જંગલોને બચાવ્યા વિનાનો વિકાસ ખરેખર ટકી શકે? નિરાશાવાદી હોવાનો આરોપ લગાવનારાઓ વાસ્તવમાં પ્રજાની વેદના બોલે છે. કોર્ટના ચુકાદાઓ અને વિધાનસભામાં સરકારે સ્વીકારેલી કબૂલાતો એ વાતનો પુરાવો છે કે ૧૭૩ હેક્ટરથી વધુ દરિયાકાંઠાની જમીનોના કેસો તપાસ હેઠળ છે. ઔદ્યોગિક પ્રોગ્રેસના નામ પર ગુજરાતની ભૌગોલિક અને પર્યાવરણીય સંપદાનું જે નિકંદન કાઢવામાં આવ્યું છે, તે આવનારી પેઢીઓ માટે એક મોટી આર્થિક અને પારિસ્થિતિકીય આફત સાબિત થશે.
રાજકીય જુઠ્ઠાણાં અને પ્રજાની લાચારી
રાજ્ય સરકારના મંત્રી હર્ષ સંઘવી ગરીબી નાબૂદી અને પાકા મકાનોના દાવાઓ કરી રહ્યા છે, પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે આજે પણ લાખો આદિવાસી પરિવારો ઝૂંપડામાં રહે છે. ૨૦૦૭ અને ૨૦૧૨ માં કરવામાં આવેલા મોટા વાયદાઓ ક્યાં ગયા? ગુજરાતમાં ૬૦ થી ૬૫ ટકા વસ્તીને મફત અનાજ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે, જે સરકારની ગરીબી નાબૂદીની નિષ્ફળતાની સાબિતી છે. રાજકીય નેતાઓ જૂઠું બોલીને પ્રજાને ભ્રમમાં રાખવામાં માહિર છે. હજીરાની ઘટના એ માત્ર એક ઉદાહરણ છે કે કેવી રીતે સત્તાના જોરે જંગલો કાપવામાં આવે છે અને પછી તે જ જગ્યાએ ફોટો પડાવવા માટે કૃત્રિમ વૃક્ષારોપણ કરવામાં આવે છે. આ વિકાસ નહીં, પણ ગુજરાતના કુદરતી સંસાધનોનું આયોજનબદ્ધ શોષણ છે.
આ પણ વાંચો:
