
INDIA Alliance SIR Petition: દેશવ્યાપી મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) અંગે ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે રાહુલ ગાંધી સહિત INDIA ગઠબંધનના નેતાઓએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં નવી અરજી દાખલ કરી છે. વિપક્ષે ચૂંટણી પંચના ઉચ્ચ અધિકારીઓને 48 સવાલો પૂછવાની મંજૂરી માગી છે. સાથે જ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી સહિત સંબંધિત અધિકારીઓને આ સવાલોના જવાબ સોગંદનામા દ્વારા આપવાનો નિર્દેશ આપવા વિનંતી કરી છે.
વિપક્ષના સવાલોનો મુખ્ય હેતુ એ જાણવાનો છે કે દેશવ્યાપી SIR કરાવવાનો નિર્ણય આખરે કોણે લીધો હતો, શું ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરોની સામૂહિક સંમતિથી નિર્ણય લેવાયો હતો અને મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાની તથા ઑનલાઇન સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવાની સત્તા કોના હાથમાં હતી. INDIA ગઠબંધનનું કહેવું છે કે ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોતાના જવાબમાં અનેક દાવા કર્યા છે, પરંતુ તેને સાબિત કરતા ફાઇલ નંબર, બેઠકની નોંધો અને મંજૂરીના દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા નથી.
દેશવ્યાપી SIRનો નિર્ણય કોણે લીધો?
વિપક્ષના 48 સવાલોમાં સૌથી મહત્ત્વનો મુદ્દો દેશવ્યાપી SIR લાગુ કરવાના નિર્ણયની પ્રક્રિયા છે. અરજીમાં પૂછવામાં આવ્યું છે કે આ નિર્ણય કઈ તારીખે અને કઈ સત્તાવાર પ્રક્રિયા હેઠળ લેવામાં આવ્યો હતો. જે ફાઇલમાં નિર્ણય નોંધાયો તેનો નંબર શું હતો? શું ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરોની બેઠકમાં નિર્ણય લેવાયો હતો કે ફાઇલ અલગ-અલગ સભ્યો પાસે મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવી હતી?
વિપક્ષે એ પણ પૂછ્યું છે કે શું ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી સંમતિ લેવામાં આવી હતી અને દરેક સભ્યે કઈ તારીખે મંજૂરી આપી હતી. અરજદારોનું કહેવું છે કે દેશભરની મતદાર યાદીનું પુનરીક્ષણ મોટું પગલું છે, તેથી તેના નિર્ણય અને મંજૂરીની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયાનો રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ હોવો જોઈએ.
ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે મતભેદ હતા કે નહીં?
અરજીમાં ચૂંટણી પંચની અંદર સંભવિત મતભેદો અંગે પણ સવાલો પૂછવામાં આવ્યા છે. 19 ફેબ્રુઆરી 2025થી 26 ઑક્ટોબર 2026 દરમિયાન ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અથવા વિવેક જોશીએ SIR, ECINET, ફોર્મ-6 કે અદાલતોમાં અપીલ દાખલ કરવા સંબંધિત કોઈ મુદ્દે લેખિત વાંધો કે અલગ અભિપ્રાય નોંધાવ્યો હતો કે નહીં, તેની વિગતો માગવામાં આવી છે.
જો કોઈ સભ્યએ અસંમતિ વ્યક્ત કરી હોય તો તેની તારીખ, ફાઇલ નંબર અને વિષય જણાવવાની માગ કરાઈ છે. અરજીમાં 2023ના કાયદાની કલમ 18(2) હેઠળ SIR સંબંધિત કોઈ નિર્ણય બહુમતીના આધારે લેવામાં આવ્યો હતો કે નહીં તે પણ પૂછાયું છે.
આ સવાલોનું મહત્ત્વ એટલા માટે છે કે ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અગાઉ રજૂઆત કરી હતી કે SIR સાથે જોડાયેલા ત્રણ મુખ્ય આદેશ ત્રણેય સભ્યોની સર્વસંમતિથી જારી કરવામાં આવ્યા હતા. વિપક્ષ આ દાવાના સમર્થનમાં સત્તાવાર દસ્તાવેજો માગી રહ્યો છે. જોકે, ચૂંટણી પંચની અંદર મતભેદ હોવાનો મુદ્દો હાલ અરજીમાં પૂછાયેલા સવાલના સ્વરૂપમાં છે.
RTIના જવાબ અંગે પણ સવાલ
વિપક્ષે માહિતીના અધિકાર (RTI) હેઠળ મળેલા એક જવાબનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. અરજી અનુસાર, ચૂંટણી પંચે 2025માં દેશવ્યાપી SIRનો આદેશ જારી કર્યો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ RTI હેઠળ કથિત રીતે જણાવાયું હતું કે દેશવ્યાપી SIR શરૂ કરવાના નિર્ણય સંબંધિત માહિતી ઉપલબ્ધ નથી.
વિપક્ષે આ બંને બાબતો વચ્ચેના વિરોધાભાસ અંગે સ્પષ્ટતા માગી છે. જો દેશવ્યાપી SIRનો ઔપચારિક આદેશ જારી થયો હતો તો નિર્ણયની ફાઇલ, મંજૂરી અને બેઠકની નોંધો ક્યાં છે, તે સવાલ અરજીમાં ઉઠાવવામાં આવ્યો છે.
ECINET અને ERONETમાં ફેરફાર કરવાની સત્તા કોની પાસે?
48 સવાલોમાં ECINET અને ERONET જેવી ડિજિટલ સિસ્ટમની કામગીરી પણ સામેલ છે. વિપક્ષ જાણવા માગે છે કે મતદાર યાદીના ડેટાબેઝમાં નામ ઉમેરવા, દૂર કરવા, સુધારવા અથવા ફરીથી દાખલ કરવાની સત્તા કયા અધિકારીઓને આપવામાં આવી છે.
શું ખાનગી કંપનીઓ, કોન્ટ્રાક્ટરો અથવા તેમના કર્મચારીઓને મતદાર યાદીના ડેટાબેઝમાં ફેરફાર કરવાની મંજૂરી કે વિશેષ ઍક્સેસ આપવામાં આવી હતી? આ ઉપરાંત, બંને સિસ્ટમને કેન્દ્રીયકૃત કરવાનો નિર્ણય કોણે લીધો અને ડેટાબેઝની સુરક્ષા તથા તેની પહોંચ પર દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી કોની છે, તે પણ પૂછાયું છે.
અરજીમાં મતદાર યાદીમાં થતા દરેક ફેરફારનો ડિજિટલ રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ રાખવાની માગ છે. તેમાં કયા યુઝર એકાઉન્ટથી ફેરફાર થયો, કઈ તારીખે અને કેટલા વાગ્યે થયો તથા ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO)નો કયો આદેશ તેના માટે જવાબદાર હતો, તેની વિગતોનો સમાવેશ થાય છે.
ફોર્મ-6 અને પશ્ચિમ બંગાળની અપીલો અંગે માહિતી માગી
વિપક્ષે નવા મતદારોની નોંધણી માટે વપરાતા ઑનલાઇન ફોર્મ-6માં વધારાની ઘોષણા ઉમેરવાના નિર્ણય અંગે પણ સવાલ કર્યો છે. આ ફેરફાર કોણે મંજૂર કર્યો હતો અને કયા અધિકારી અથવા ચૂંટણી કમિશનરની મંજૂરી લેવામાં આવી હતી, તેની માહિતી માગવામાં આવી છે. આ ઘોષણા અથવા મેપિંગ સંબંધિત માહિતી ન આપવાને કારણે કેટલી અરજીઓ નામંજૂર થઈ કે પડતર રહી, તે પણ પૂછાયું છે.
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ કરવાના મામલે ન્યાયિક અધિકારીઓના આદેશો સામે ચૂંટણી પંચે કેટલી અપીલો દાખલ કરી હતી, તેની વિગતો પણ માગવામાં આવી છે. અપીલની મંજૂરી કોણે આપી, કયા માપદંડથી કેસ પસંદ થયા અને તેમની વર્તમાન સ્થિતિ શું છે, તે અંગે જવાબ માગવામાં આવ્યો છે.
કેટલાં મતદારોનાં નામ દૂર થયાં?
અરજીમાં SIR પહેલાંની મતદાર યાદી, મુસદ્દા યાદી અને અંતિમ યાદી વચ્ચે રાજ્યવાર કેટલાં નામ ઘટ્યાં તેની માહિતી માગવામાં આવી છે. મૃત્યુ, સ્થળાંતર, ગેરહાજરી, બેવડી નોંધણી અને મતદારની અપાત્રતા જેવા કારણોસર કેટલાં નામ દૂર કરાયાં તેની અલગ વિગતો પણ વિપક્ષ ઇચ્છે છે.
નામ દૂર કરતાં પહેલાં કેટલી નોટિસ આપવામાં આવી, બૂથ લેવલ અધિકારીઓએ કેવી રીતે ચકાસણી કરી અને મતદારોને વાંધો નોંધાવવા કેટલો સમય મળ્યો, તે પણ સવાલોમાં સામેલ છે. INDIA ગઠબંધને ગરીબો, દલિતો, લઘુમતીઓ અને સ્થળાંતરિત લોકોના મતાધિકાર પર SIRની સંભવિત અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ મુદ્દે વિપક્ષે આશંકાઓ રજૂ કરી છે, જેની હકીકત દસ્તાવેજો અને તપાસથી સ્પષ્ટ થવાની રહેશે.
ચૂંટણી પંચે અગાઉ શું જવાબ આપ્યો હતો?
ચૂંટણી પંચે 26 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરેલા જવાબમાં જણાવ્યું હતું કે SIR સંબંધિત ત્રણ મુખ્ય આદેશ 24 જૂન 2025, 27 ઑક્ટોબર 2025 અને 14 મે 2026ના રોજ જારી કરવામાં આવ્યા હતા. પંચના જણાવ્યા અનુસાર આ ત્રણેય આદેશ સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા. ફોર્મ-6 અંગે પંચે કહ્યું હતું કે તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ વધારાની ઘોષણાને અલગ દસ્તાવેજ તરીકે જોડવામાં આવી હતી.
વિપક્ષનું કહેવું છે કે પંચના આ જવાબ સાથે પૂરતા દસ્તાવેજો રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી. તેથી 48 સવાલોના જવાબ સોગંદનામા દ્વારા મેળવવા અને સંબંધિત રેકોર્ડ અદાલતમાં રજૂ કરાવવા માગ કરવામાં આવી છે. કોઈ દસ્તાવેજ ગુપ્ત ગણાવીને આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવે તો તેનું કારણ અલગથી જણાવવાની પણ વિનંતી કરાઈ છે.
17 નવેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી
SIR અને ચૂંટણી પંચની કામગીરીને લગતી અરજીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં 17 નવેમ્બરે સુનાવણી નક્કી કરવામાં આવી છે. અગાઉ 27 ઑક્ટોબરે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ સભ્યોની બેન્ચે વિપક્ષી અરજદારોને ચૂંટણી પંચના જવાબી સોગંદનામા પર પ્રતિક્રિયા દાખલ કરવા માટે 10 દિવસનો સમય આપ્યો હતો.
હવે સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટ 48 સવાલો અને ચૂંટણી પંચ પાસેથી માગવામાં આવેલા દસ્તાવેજો અંગે શું વલણ અપનાવે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.







