India Sports Crisis: ભારતની રમતગમતની દુનિયાની વાસ્તવિકતા અત્યંત ચિંતાજનક છે. આ દેશની માત્ર 6% વસ્તી જ રમતગમતમાં સક્રિયપણે ભાગ લે છે, જ્યારે ચીન અને અમેરિકામાં આ આંકડો અનુક્રમે 20% અને 25% છે. ભારતીય વાલીઓની માનસિકતા અત્યારે એવી બની ગઈ છે કે બાળકને કાં તો ક્રિકેટ કોચિંગમાં મોકલવામાં આવે છે અથવા પછી NEET અને JEE જેવી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારીમાં જોતરી દેવામાં આવે છે. શારીરિક તંદુરસ્તી હવે પ્રાયોરિટી નથી રહી, પરિણામે ભારત એક એવો દેશ બની રહ્યો છે જ્યાં લોકો રમત રમવાને બદલે માત્ર રીલ્સ બનાવી રહ્યા છે અને જોઈ રહ્યા છે. ‘ખેલશો-કૂદશો તો થશો ખરાબ’ જેવી કહેવતોએ આપણી યુવા પેઢીના ઉત્સાહ પર પાણી ફેરવી દીધું છે, જેના કારણે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે રમતગમતમાં પાછળ રહી ગયું છે.
ફૂટબોલનું વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ફિફાની અબજોની કમાણી
જ્યારે આખી દુનિયામાં ફૂટબોલ વર્લ્ડ કપની ધૂમ મચે છે, ત્યારે આ રમતના પડદા પાછળ કરોડોનો મોટો આર્થિક ખેલ ચાલે છે. વર્ષ 2026ના ફૂટબોલ વર્લ્ડ કપથી ફિફા (FIFA) આશરે 13 બિલિયન ડોલરની કમાણી કરવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ રકમ કતાર વર્લ્ડ કપ કરતા 72% વધારે છે. ફિફા માત્ર મેચોથી નહીં, પરંતુ ટીવી બ્રોડકાસ્ટિંગ, હોસ્પિટાલિટી, ટિકિટ વેચાણ અને સ્પોન્સરશિપ દ્વારા અબજો ડોલર એકત્રિત કરે છે. ટૂર્નામેન્ટમાં ક્વોલિફાય થનારી ટીમોને પણ કરોડો રૂપિયાનું ઇનામ મળે છે. જો ભારત માત્ર એક વાર ક્વોલિફાય થાય, તો ફેડરેશનને 100 કરોડથી વધુનું ભંડોળ મળી શકે તેમ છે, પરંતુ આપણા દેશનું ફૂટબોલ ઈકોસિસ્ટમ ગંભીર કટોકટીમાં છે.
ઈન્ડિયન ફૂટબોલની દશા: ગવર્નિંગ બોડી અને કોર્પોરેટના ઝઘડા
ભારતીય ફૂટબોલ ટીમ ક્યારેય ફિફા વર્લ્ડ કપ માટે ક્વોલિફાય નથી કરી શકી, અને તેનું કારણ આંતરિક વિવાદો છે. ઓલ ઈન્ડિયા ફૂટબોલ ફેડરેશન (AIFF) અને પ્રાઈવેટ કંપનીઓ વચ્ચેના માસ્ટર રાઈટ્સ એગ્રીમેન્ટના વિવાદને કારણે રમતનું ભવિષ્ય અધ્ધરતાલ છે. રિલાયન્સ અને અન્ય કોર્પોરેટ જૂથોના આ રમતના ઓપરેશનલ રાઈટ્સ પર પ્રભુત્વને કારણે સ્વાયત્તતાનો અભાવ જોવા મળે છે. AIFF પોતાનું નામ બદલીને ‘ફૂટબોલ ફેડરેશન ઓફ ભારત’ કરવા અને રાષ્ટ્રગીત વગાડવા જેવા મુદ્દાઓમાં સમય વેડફી રહ્યું છે, જ્યારે વાસ્તવિકતા એ છે કે ખેલાડીઓને ટ્રેનિંગ અને પગાર માટે પણ વલખાં મારવા પડે છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો અભાવ અને રમતનું ગ્રાઉન્ડ જ નથી
ભારતમાં સ્પોર્ટ્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની હાલત એવી છે કે અનેક શાળાઓમાં રમવા માટે ગ્રાઉન્ડ જ ઉપલબ્ધ નથી. ગુજરાત અને બિહાર જેવી જગ્યાએ હજારો શાળાઓમાં પ્લેગ્રાઉન્ડનો અભાવ છે. જે શહેરોમાં સ્ટેડિયમ છે ત્યાં રમવાને બદલે રાજકીય કાર્યક્રમો કે લગ્ન પ્રસંગો યોજાય છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન મુજબ વ્યક્તિદીઠ 9 સ્ક્વેર મીટર પબ્લિક સ્પેસ હોવી જોઈએ, જ્યારે ભારતમાં આ સરેરાશ 1.5 સ્ક્વેર મીટરથી પણ ઓછી છે. આ સ્થિતિમાં આપણા બાળકો મોલના ગેમ ઝોનમાં રમવા મજબૂર છે. સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ અને રનિંગ ટ્રેક્સની સુવિધાઓનો પણ મોટો અભાવ છે, જે મેડલ જીતવાની આપણી ક્ષમતાને સીધી રીતે અસર કરે છે.
કરપ્શનનો ખેલ અને એથલીટ્સની લાચારી
ભારતમાં જો ભ્રષ્ટાચારને રમત ગણવામાં આવે તો ભારત ચોક્કસપણે વર્લ્ડ ચેમ્પિયન બને. નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ડેવલપમેન્ટ ફંડના પૈસા ખેલાડીઓને બદલે સરકારી અધિકારીઓ માટે મોતીબાગ જેવા લક્ઝરી સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવા પાછળ વપરાઈ રહ્યા છે. બીજી તરફ, રાષ્ટ્રીય રેકોર્ડ બનાવનારા ખેલાડીઓએ પોતાના સાધનો ઓટો-રિક્ષામાં લઈ જવા પડે છે. મહિલા કુસ્તીબાજોનો સંઘર્ષ અને જંતર-મંતર પર થયેલા ધરણા એ વાતની સાબિતી છે કે સિસ્ટમમાં બેઠેલા લોકો ખેલાડીઓના શોષણ અને તેમને ડરાવવા-ધમકાવવામાં વ્યસ્ત છે. રાજકારણીઓ સ્પોર્ટ્સ ફેડરેશન પર કબજો જમાવીને બેઠા છે, જેના કારણે સાચી પ્રતિભાઓ બહાર આવતી નથી.
બજેટ અને પક્ષપાત: ગુજરાત-યુપી વિરુદ્ધ અન્ય રાજ્યો
સરકાર દ્વારા રમતગમત માટે ફાળવવામાં આવતા બજેટમાં પણ પક્ષપાત જોવા મળે છે. ‘ખેલો ઈન્ડિયા’ જેવી યોજનાઓમાં જે રાજ્યો મેડલ લાવે છે તેમને ઓછું ભંડોળ મળે છે, જ્યારે ગુજરાત અને ઉત્તર પ્રદેશને મેડલ જીત્યા વગર જ કરોડો રૂપિયાના પ્રોજેક્ટ્સ મળી રહ્યા છે. હરિયાણા, તમિલનાડુ અને કેરળ જેવા રાજ્યો જે દેશ માટે મેડલ્સ લાવી રહ્યા છે, તેમને ઉપેક્ષાનો સામનો કરવો પડે છે. આ રાજકીય વહેંચણી રમતગમતના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે.
સ્વાસ્થ્યની કટોકટી અને ઉજ્જવળ ભવિષ્યની જરૂરિયાત
સ્પોર્ટ્સ માત્ર મેડલ લાવવાની રેસ નથી, પરંતુ તે બાળકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલો વિષય છે. ભારતમાં બાળકોમાં પોષણનો અભાવ, કુપોષણ અને શારીરિક વિકાસમાં અવરોધ જેવી સમસ્યાઓ ગંભીર છે. નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વેના ડેટા ગાયબ કરી દેવાથી સાચી સ્થિતિ છુપાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જ્યાં સુધી દેશમાં રમવાનું કલ્ચર નહીં વિકસે અને બાળકોને મિડ-ડે મીલ જેવી યોજનાઓમાં પ્રોટીનયુક્ત આહાર નહીં મળે, ત્યાં સુધી ભારત વૈશ્વિક રમતોમાં પાછળ જ રહેશે. ભારતને હવે સ્પોર્ટ્સને માત્ર રાજકારણનું સાધન બનાવવાને બદલે યુવા પેઢીના સ્વસ્થ ભવિષ્ય તરીકે જોવાની તાતી જરૂર છે.
આ પણ વાંચો:
