Iran Israel Ceasefire: મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર તણાવની નવી લહેર દોડી છે. ૮ એપ્રિલના સંઘર્ષવિરામ બાદ સોમવારે ઈરાન અને ઈઝરાયેલ ફરી સામસામે આવી ગયા, જેનાથી સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે. થોડા કલાકો સુધી ચાલેલી આ હવાઈ લડાઈ બાદ બંને દેશોએ હુમલા રોકવાની જાહેરાત કરી છે, પરંતુ આ શાંતિ ગમે ત્યારે ભંગાવાની ચેતવણી સાથે આવી છે. બંને પક્ષોએ એકબીજાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવી દીધું છે કે સંઘર્ષવિરામનું સહેજ પણ ઉલ્લંઘન થશે તો જવાબ કડક અને વિનાશક હશે. આ યુદ્ધના તાંડવ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું હસ્તક્ષેપ અને તેમની શાંતિની અપીલ એ વાતનો પુરાવો છે કે આ માત્ર બે દેશોની લડાઈ નથી, પરંતુ આખી દુનિયાની સ્થિરતાનો પ્રશ્ન છે.
નેતન્યાહુની રણનીતિ: ‘યુદ્ધવિરામનો અર્થ શાંતિ નથી’
ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ સંબોધન દરમિયાન ગોળીબાર રોકવાની જાહેરાત તો કરી, પણ તેમના શબ્દોમાં આક્રોશ સ્પષ્ટ હતો. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે ઈરાન અને લેબનાનના હિઝબુલ્લાહ સામેનું યુદ્ધ હજુ પૂરું થયું નથી. નેતન્યાહુએ ઈરાન વિરુદ્ધ કરાયેલા હુમલાને ‘ઐતિહાસિક’ ગણાવતા દાવો કર્યો કે ઈઝરાયલે ઈરાનના પરમાણુ જોખમને નિષ્ફળ બનાવ્યું છે. નેતન્યાહુનું માનવું છે કે જો ઈઝરાયલે સમયસર આક્રમક કાર્યવાહી ન કરી હોત, તો આજે ઈઝરાયેલનું અસ્તિત્વ જોખમમાં હોત. તેમનો મંત્ર સ્પષ્ટ છે: ઈરાન પાસે કોઈ પણ સંજોગોમાં પરમાણુ હથિયારો હોવા જોઈએ નહીં, અને આ માટે ઈઝરાયેલ કોઈપણ હદ સુધી જવા તૈયાર છે.
ઈરાનનો દાવો: ‘અમે તો માત્ર જવાબ આપ્યો છે’
બીજી તરફ, ઈરાનની સૈન્ય કમાન્ડ ‘ખતમ અલ-અનબિયા’એ હુમલા રોકવાની જાહેરાત પાછળ લેબનાની લોકોના સમર્થનનો તર્ક આપ્યો છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે લેબનાન પર ઈઝરાયેલના હુમલા બાદ જ તેમણે આ કાર્યવાહી કરી હતી. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયને સંતુલિત વલણ અપનાવતા કહ્યું કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને લોકોની શાંતિ તેમની પ્રાથમિકતા છે, પણ સાથે જ તેમણે એવી ચીમકી પણ આપી કે ઈરાન ન તો રણમેદાન છોડશે અને ન તો વાતચીતના ટેબલ પરથી ઉઠશે. ઈરાન એક તરફ કૂટનીતિ અને બીજી તરફ સૈન્ય તાકાત—બંને મોરચે લડવા માટે તૈયાર હોવાનો સંદેશ આપી રહ્યું છે. આ નિવેદનો દર્શાવે છે કે ઈરાન પોતાનો ગર્વ જાળવી રાખવા કોઈપણ હદે જવા તૈયાર છે.
ટ્રમ્પનું દબાણ: મિસાઈલોનું રાજકારણ અને અધૂરા કરાર
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની એન્ટ્રી રસપ્રદ છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે મિસાઈલો છોડવાની ઘટના પહેલા અમેરિકા અને ઈરાન એક ઐતિહાસિક કરારની ખૂબ નજીક હતા. ટ્રમ્પનો દાવો છે કે ઈરાને જો મિસાઈલો છોડવાનું બંધ કર્યું હોત, તો અત્યારે સ્થિતિ કંઈક અલગ હોત. રવિવારે ઈરાને ઈઝરાયેલ પર ૧૦ બેલેસ્ટિક મિસાઈલો છોડી હતી, જે ઈઝરાયેલી સેનાના દાવા મુજબ અધવચ્ચે જ રોકી દેવાઈ હતી. ટ્રમ્પની શાંતિની અપીલ ભલે એક રાજદ્વારી પગલું લાગે, પરંતુ તે એ પણ સૂચવે છે કે અમેરિકા ફરી એકવાર આ વિસ્તારમાં ઈરાન પર દબાણ બનાવીને પોતાની શરતો પર કરાર કરવા માંગે છે.
સંઘર્ષનું મૂળ: મિસાઈલ હુમલા અને ઈઝરાયેલનો વળતો પ્રહાર
ઘટનાક્રમ ખૂબ જ ઝડપથી બદલાયો. રવિવારે ઈરાને ત્રણ તબક્કામાં બેલેસ્ટિક મિસાઈલો છોડીને ઈઝરાયેલને ચોંકાવી દીધું હતું. ઈઝરાયેલની ડિફેન્સ સિસ્ટમે આ મિસાઈલોને તો નિષ્ફળ બનાવી દીધી, પણ આ હુમલાએ ઈઝરાયેલને વળતો પ્રહાર કરવા માટે મજબૂર કર્યું. ઈઝરાયલના વળતા હુમલાએ આ વિસ્તારમાં તણાવનું પ્રમાણ વધારી દીધું છે. સવાલ એ છે કે શું આ મિસાઈલ હુમલા માત્ર દેખાડો હતો કે ઈરાનની અસલી તાકાતની એક ઝલક? ઈઝરાયેલ આ હુમલાને પોતાના અસ્તિત્વ પરનો હુમલો ગણે છે, જ્યારે ઈરાન તેને પોતાના પ્રભાવનું પ્રદર્શન માને છે.
શાંતિની અસ્થાયી આશા કે યુદ્ધની પૂર્વતૈયારી?
હાલ પૂરતું તો બંને દેશોએ હથિયારો નીચે મૂક્યા છે, પરંતુ રાજકીય ગલીયારાઓમાં ચર્ચા છે કે આ શાંતિ લાંબી ચાલશે નહીં. ઈઝરાયેલની નેતન્યાહુ સરકાર જે રીતે ઈરાન પર હુમલાનો ગર્વ કરી રહી છે, તે ઈરાન માટે ગળે ઉતારવું મુશ્કેલ છે. તે જ રીતે, ઈરાન જે રીતે હિઝબુલ્લાહ અને અન્ય જૂથોને પીઠબળ આપી રહ્યું છે, તે ઈઝરાયેલ માટે સીધી ચેતવણી છે. બંને દેશોની જનતા પણ ભયના ઓથાર હેઠળ છે.
વિશ્વ માટે ચેતવણી: શું આખું ક્ષેત્ર લપેટમાં આવશે?
ઈરાન અને ઈઝરાયેલની આ લડાઈ માત્ર આ બે દેશો પૂરતી સીમિત રહે તેવી શક્યતા ઓછી છે. આ વિસ્તારમાં તેલના ભંડારો અને મહત્વના વેપારી માર્ગો હોવાથી દુનિયાભરના દેશો ચિંતિત છે. જો તણાવ વધે છે અને હિઝબુલ્લાહ જેવા જૂથો વધુ સક્રિય થાય છે, તો આ યુદ્ધ આખા મધ્ય પૂર્વને પોતાની લપેટમાં લઈ શકે છે. ટ્રમ્પનું હસ્તક્ષેપ એ પણ દર્શાવે છે કે અમેરિકા ઈચ્છતું નથી કે આ સંઘર્ષ કોઈ મોટા વૈશ્વિક આર્થિક સંકટમાં પરિણમે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલના નેતાઓના આક્રમક નિવેદનો અને પરમાણુ હથિયારોની ધમકીઓ એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે આ પ્રદેશમાં ક્યારેય પણ સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે. અત્યારે તો દુનિયા માત્ર એટલી જ આશા રાખી શકે છે કે સંવાદનો માર્ગ બંધ ન થાય, કારણ કે યુદ્ધનું પરિણામ હંમેશા વિનાશ જ હોય છે.
આ પણ વાંચો:
