Jharkhand Student Protest: ઝારખંડમાં સરકારી ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત અનિયમિતતાઓને લઈને ચાલી રહેલા યુવા આંદોલન વચ્ચે મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેને સોમવાર, 18 ઓગસ્ટે મોટો નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. રાજ્ય સરકારે ઝારખંડ સ્ટાફ સિલેક્શન કમિશન (JSSC)ની સંયુક્ત સ્નાતક સ્તર એટલે કે JSSC-CGL પરીક્ષાના પરિણામો રદ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. લાંબા સમયથી વિવાદોમાં રહેલી આ પરીક્ષાને લઈને વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો સતત વિરોધ કરી રહ્યા હતા.
TDPLની તમામ પરીક્ષાઓ પણ રદ થશે
મંત્રીમંડળની બેઠક બાદ પત્રકારોને સંબોધતા હેમંત સોરેને જણાવ્યું કે TSR Data Processing Private Limited (TDPL) દ્વારા આયોજિત તમામ પરીક્ષાઓના પરિણામો પણ રદ કરવામાં આવશે. સાથે જ રાજ્ય પોલીસને 2014થી અત્યાર સુધી યોજાયેલી તમામ સરકારી પરીક્ષાઓમાં થયેલી કથિત અનિયમિતતાઓની તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવશે. સોરેને કહ્યું કે ચાલી રહેલી પોલીસ તપાસ દરમિયાન કેટલાક ચોંકાવનારા તથ્યો સામે આવી રહ્યા છે, જોકે તપાસ ચાલુ હોવાથી તેમણે તેની વિગતો જાહેર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
વિદ્યાર્થી નેતાઓએ નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું, પરંતુ માંગો અધૂરી ગણાવી
સરકારના નિર્ણય બાદ JPSC-JSSC સુધાર મંચ સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓએ JSSC-CGLના પરિણામો રદ કરવાના પગલાનું સ્વાગત કર્યું છે. જોકે આંદોલનના નેતાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર પરીક્ષા રદ કરવાથી તેમની તમામ માંગણીઓ પૂરી થતી નથી. છાત્ર નેતા રવીન્દ્ર પાસવાને જણાવ્યું કે CBI તપાસની માંગ હજુ બાકી છે. સાથે જ JPSCની 11મીથી 13મી સિવિલ સેવા પરીક્ષાઓને પણ રદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
દેવેન્દ્ર નાથ મહતોનું અણશન સમાપ્ત
આંદોલનના પ્રમુખ નેતાઓમાંથી એક દેવેન્દ્ર નાથ મહતો રાંચીની સદર હોસ્પિટલમાં દાખલ હતા. મંત્રીઓ અને ધારાસભ્યો સાથે મુલાકાત બાદ તેમણે પોતાનું અણશન સમાપ્ત કર્યું હતું. સરકાર દ્વારા JSSC-CGLના પરિણામો રદ કરવાની જાહેરાતને આંદોલનકારીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ રાહત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે, પરંતુ CBI તપાસનો આદેશ ન થાય ત્યાં સુધી આંદોલન ચાલુ રાખવાની ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે.
JSSC-CGL વિવાદની લાંબી પૃષ્ઠભૂમિ
JSSC-CGL પરીક્ષા જાન્યુઆરી 2024માં યોજાઈ હતી અને ત્યારથી જ તે વિવાદોમાં રહી છે. પ્રશ્નપત્ર લીક સહિતની કથિત અનિયમિતતાઓના આરોપો બાદ લગભગ આઠ મહિના પછી પરીક્ષા ફરીથી યોજવામાં આવી હતી. પુનઃપરીક્ષા બાદ પણ વિવાદો શાંત થયા નહોતા અને ઉમેદવારો સતત તપાસ તથા જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી રહ્યા હતા.
વિધાનસભા તરફના માર્ચ દરમિયાન પોલીસ કાર્યવાહી
જુલાઈના અંતથી ઝારખંડમાં યુવાનોના મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ થયા હતા. આ વિરોધનું એક મોટું સ્વરૂપ ત્યારે જોવા મળ્યું જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓ રાંચીમાં રાજ્ય વિધાનસભા તરફ માર્ચ કરવા નીકળ્યા. તેમને રોકવા માટે પોલીસે લાઠીચાર્જ, અશ્રુવાયુ અને વોટર કેનનનો ઉપયોગ કર્યો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. તેના એક દિવસ પહેલાં જ રાજ્ય સરકારે 14મી JPSC પ્રારંભિક પરીક્ષાનું પરિણામ રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
14મી JPSC પરીક્ષા બાદ વધુ એક મોટો નિર્ણય
આ વર્ષે એપ્રિલમાં 14મી JPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષાની પ્રારંભિક પરીક્ષા યોજાઈ હતી. આ પરીક્ષા પણ અનિયમિતતાઓના આરોપોને કારણે વિવાદમાં આવી હતી અને તેના પરિણામો અગાઉ જ રદ કરવામાં આવ્યા હતા. હવે JSSC-CGLના પરિણામો રદ કરવાની જાહેરાતથી ભરતી પરીક્ષાઓની સમગ્ર પ્રક્રિયા ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે.
અદાલતનો હવાલો આપતી સરકાર હવે નિર્ણય તરફ વળી
JMMના નેતૃત્વ હેઠળની રાજ્ય સરકારે અગાઉ JSSC-CGLના પરિણામો રદ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં અદાલતી કાર્યવાહીનો હવાલો આપીને સંકોચ દર્શાવ્યો હતો. રાજ્ય હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં મામલો પહોંચ્યો હોવાથી પરિણામ રદ કરવું મુશ્કેલ હોવાનું સરકાર તરફથી કહેવામાં આવ્યું હતું. જોકે હવે મંત્રીમંડળે પરિણામો રદ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. બીજી તરફ પરીક્ષા પાસ કરીને સરકારી પદો પર નિમણૂક મેળવી ચૂકેલા કેટલાક ઉમેદવારોએ આ નિર્ણયનો વિરોધ શરૂ કર્યો છે.
નિયુક્ત ઉમેદવારોને અદાલત જવાની છૂટ
યુવા કાર્ય મંત્રી સુદિવ્ય કુમારે જણાવ્યું કે જેમની નિમણૂક થઈ ચૂકી છે તેવા ઉમેદવારો જો સરકારના નિર્ણયથી અસહમત હોય તો તેઓ રાહત માટે અદાલતનો દરવાજો ખટખટાવી શકે છે. આથી સરકારના નિર્ણય બાદ હવે એક તરફ વિદ્યાર્થીઓની માંગ અને બીજી તરફ પહેલેથી જ નિમણૂક પામેલા ઉમેદવારોના હિત વચ્ચે કાનૂની સંઘર્ષ ઊભો થવાની શક્યતા છે.
TDPL સામે અગાઉ પણ કાર્યવાહી થઈ ચૂકી છે
લખનઉ સ્થિત TDPLએ આ વર્ષે એપ્રિલમાં 14મી JPSC પ્રારંભિક પરીક્ષા યોજી હતી. અહેવાલો અનુસાર JSSCએ અગાઉના વર્ષે મે મહિનામાં આ કંપનીને બ્લેકલિસ્ટ કરી હતી. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ કંપની સામે બ્લેકલિસ્ટ કરવાની કાર્યવાહી થઈ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. હવે TDPL દ્વારા યોજાયેલી તમામ પરીક્ષાઓના પરિણામો રદ કરવાની સરકારની જાહેરાતે પરીક્ષા સંચાલન અને એજન્સીઓની પસંદગી અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
JPSCના પૂર્વ અધ્યક્ષની ધરપકડથી મામલો વધુ ગંભીર
પરીક્ષા અનિયમિતતાઓની પોલીસ તપાસમાં JPSCના અધ્યક્ષ અને ઝારખંડના પૂર્વ મુખ્ય સચિવ એલ. ખાઇંગતેની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી છે. તેમની 10 ઓગસ્ટે ધરપકડ થઈ હતી. આ પહેલાં તેઓ 22 જુલાઈએ પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી ચૂક્યા હતા. તેમની ધરપકડ બાદ પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં જવાબદારી અને દેખરેખને લઈને ચર્ચા વધુ ઉગ્ર બની છે. જોકે સમગ્ર મામલો તપાસ હેઠળ હોવાથી અંતિમ જવાબદારી કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ નક્કી થશે.
દેશવ્યાપી યુવા આંદોલનો સાથે ઝારખંડના વિરોધની કડી
ઝારખંડનું આંદોલન એવા યુવા વિરોધ પ્રદર્શનોની શ્રેણીનો ભાગ બની રહ્યું છે, જેનું કેન્દ્ર અગાઉ દિલ્હીમાં રહ્યું હતું પરંતુ તેની અસર અન્ય રાજ્યોમાં પણ જોવા મળી હતી. આપેલા અહેવાલ મુજબ, આ વિરોધોમાં NEET-UG સહિતની પરીક્ષાઓમાં પ્રશ્નપત્ર લીક અને અનિયમિતતાઓ મુદ્દે વિદ્યાર્થીઓએ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. દિલ્હીમાં થયેલા આંદોલનોના દબાણ બાદ તત્કાલીન કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને રાજીનામું આપવું પડ્યું હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
2014 પછી જનદબાણની રાજનીતિમાં મહત્વનો પડાવ
આ ઘટનાને 2014માં નરેન્દ્ર મોદી સરકારની રચના બાદ જનદબાણથી કોઈ કેન્દ્રીય મંત્રીના રાજીનામા સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ રાજકીય સંદર્ભ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહી છે. હવે ઝારખંડમાં હેમંત સોરેન સરકાર દ્વારા JSSC-CGLના પરિણામો રદ કરવાની જાહેરાત બાદ મુખ્ય સવાલ એ રહેશે કે CBI તપાસની માંગ સ્વીકારવામાં આવશે કે નહીં અને 2014થી અત્યાર સુધીની તમામ ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓની તપાસ કેટલી અસરકારક રીતે થાય છે. વિદ્યાર્થીઓની માંગ, સરકારનો નિર્ણય અને અદાલતી પ્રક્રિયા—આ ત્રણેય પરિબળો હવે ઝારખંડના પરીક્ષા વિવાદની આગામી દિશા નક્કી કરશે.
