Mumbai Real Estate Parking Crisis: મુંબઈમાં પોતાનું ઘર હોવું એ કોઈ સપનાથી ઓછું નથી, પરંતુ આ સપનું હવે ‘પાર્કિંગ લિફ્ટ’ના નામે અધૂરું રહી ગયું છે. શહેરની ગગનચુંબી ઈમારતો તૈયાર છે, દીવાલો પર રંગરોગાન થઈ ચૂક્યું છે, પણ ઘરના કબજામાં એક મોટો અવરોધ આવીને ઊભો છે: કાર પાર્કિંગ લિફ્ટનો અભાવ. આ સમસ્યાને કારણે હજારો પરિવારો પોતાના તૈયાર ફ્લેટમાં શિફ્ટ થઈ શકતા નથી. ખરીદદારો જેઓ પોતાની મહેનતની કમાણીમાંથી ફ્લેટ ખરીદી ચૂક્યા છે, તેઓ હવે લાંબા સમયથી ઈએમઆઈ (EMI) ભરી રહ્યા છે અને ભાડાના મકાનમાં રહેવા મજબૂર છે. બીજી તરફ, બિલ્ડરો માટે આ એક આર્થિક સંકટ બની ગયું છે, કારણ કે પાર્કિંગ લિફ્ટ વગર ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ (OC) મળવું અશક્ય છે, જેના કારણે પ્રોજેક્ટની છેલ્લી ચુકવણીઓ પણ અટકી ગઈ છે.
જગ્યાની અછત અને પાર્કિંગ લિફ્ટની અનિવાર્યતા
મુંબઈ જેવા ગીચ શહેરમાં જમીનની ભારે અછતને કારણે ‘મેકેનિકલ પાર્કિંગ’ અથવા ‘કાર લિફ્ટ’ હવે એક જરૂરિયાત બની ગઈ છે. આ હાઈડ્રોલિક સિસ્ટમ કારને એકબીજાની ઉપર ‘સ્ટેક’ કરીને પાર્ક કરવાની સુવિધા આપે છે, જેનાથી સીમિત જગ્યામાં વધુ વાહનો સમાવી શકાય છે. રીડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ હોય કે નાના પ્લોટ પર બનતા ટાવર્સ, ત્યાં પોડિયમ પાર્કિંગ માટે જગ્યા હોતી નથી, તેથી બિલ્ડરોએ આ મેકેનિકલ ટાવર્સ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. પરંતુ, સપ્લાય ચેઈનમાં આવેલી બાધાઓ અને મર્યાદિત સપ્લાયર્સને કારણે આ ટેકનોલોજી હવે પ્રોજેક્ટના પૂર્ણ થવામાં સૌથી મોટો વિલંબ કરનાર પરિબળ બની ગઈ છે. જ્યારે ૧૯મી ઓવર જેવી તૈયારી હોય ત્યારે છેલ્લી ઘડીએ પાર્કિંગ લિફ્ટના અભાવે આખો પ્રોજેક્ટ અટકી જવો એ ડેવલપર્સ અને ખરીદદારો માટે એક ખરાબ સ્વપ્ન જેવું છે.
ઓસી (OC) મેળવવાની જટિલ પ્રક્રિયા અને લાલફિતાશાહી
BMC ના ૨૦૧૨ ના દિશાનિર્દેશો મુજબ, કોઈપણ ઈમારતને ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ ત્યારે જ મળે જ્યારે ફાયર વિભાગ અને ડેવલપમેન્ટ પ્લાન વિભાગ દ્વારા પાર્કિંગ સિસ્ટમની મંજૂરી મળે. ફાયર વિભાગના અધિકારીઓ સાઈટ પર જઈને આ લિફ્ટનું નિરીક્ષણ કરે છે અને ત્યાર બાદ જ NOC જારી થાય છે. આ એક એવી જટિલ પ્રક્રિયા છે જ્યાં જરા પણ વિલંબ આખા પ્રોજેક્ટની ગતિ રોકી દે છે. બિલ્ડરો ફરિયાદ કરે છે કે આ ક્ષેત્રમાં માત્ર ચાર-પાંચ મોટી કંપનીઓનું વર્ચસ્વ છે, જેની સંખ્યા ઓછી હોવાથી તેઓ મનમાની કરે છે અથવા તો સમયસર કામ પૂરું કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે. પરિણામે, ડેવલપર્સની શાખ પર સવાલો ઉઠે છે અને લોકો હવે નવા પ્રોજેક્ટ્સ ખરીદતા પહેલા પણ દસ વાર વિચારવા મજબૂર બન્યા છે.
રીડેવલપમેન્ટ માર્કેટ અને વધતું આર્થિક દબાણ
મુંબઈમાં રીડેવલપમેન્ટનું બજાર ઝડપથી વધી રહ્યું છે, જ્યાં ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં જ ૭૦ થી વધુ પ્રોજેક્ટ્સ પર હસ્તાક્ષર થયા છે. પરંતુ અહીં સમસ્યા વધુ ગંભીર છે. જો પ્રોજેક્ટ મોડો થાય, તો બિલ્ડરે જૂના મકાનમાલિકોને દર મહિને ટ્રાન્ઝિટ ભાડું ચૂકવવું પડે છે. આ વધારાનો ખર્ચ પ્રોજેક્ટને આર્થિક રીતે અસક્ષમ બનાવી દે છે. ડેવલપર્સનું કહેવું છે કે આ એક ટિક-ટિક કરતો બોમ્બ છે. તેઓએ પોતાની ક્ષમતાથી વધુ ઓર્ડર લઈ લીધા છે, અને હવે જ્યારે પ્રોજેક્ટ પૂરા કરવાનો સમય આવે છે, ત્યારે પાર્કિંગ એજન્સીઓનો સહકાર મળતો નથી. આ પ્રકારના વિલંબને કારણે બિલ્ડરો ઘણીવાર બાંધકામની ગુણવત્તા સાથે સમજૂતી કરવા પણ મજબૂર થઈ શકે છે, જે અંતે તો ઘર ખરીદનાર માટે જોખમી છે.
શું ઉકેલ લાવવો શક્ય છે?
નિષ્ણાતો સરકાર પાસે આ ક્ષેત્રમાં માનકીકરણ (Standardization) ની માંગ કરી રહ્યા છે, જેથી સુરક્ષાના માપદંડો અને ડિલિવરીનો સમય પાક્કો કરી શકાય. ચિંતન વસાની જેવા ડેવલપર્સનું માનવું છે કે આવી એજન્સીઓની સંખ્યા વધવી જોઈએ જેથી એકાધિકાર (Monopoly) ખતમ થાય. ખરીદદારો હવે ‘૧૦:૩૦:૬૦’ જેવી ફોર્મ્યુલા દ્વારા પોતાની મૂડી બચાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ જ્યાં સુધી સિસ્ટમમાં રહેલા આ છિદ્રો નહીં પૂરાય, ત્યાં સુધી મુંબઈના રિયલ એસ્ટેટ બજારમાં અનિશ્ચિતતા રહેશે. એક સારો બિલ્ડર પણ આવા પ્રોજેક્ટ્સ લેતા હવે ડરી રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે સ્થિતિ કેટલી નાજુક છે. જો સરકાર આ મામલે સક્રિય નહીં થાય, તો તૈયાર ઈમારતો પણ ખરીદદારો માટે માત્ર ખાલી કોંક્રિટના માળખા બનીને રહી જશે.
આ પણ વાંચો:
