Political Paranoia: આજની ભારતીય રાજનીતિના કાળા વાદળો વચ્ચે, ઉદારવાદીઓ અને લોકશાહીમાં માનનારા નાગરિકોનો એક વિશાળ વર્ગ અજબની માનસિક અવસ્થામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. ચિંતા અને ‘પેરાનોઈયા’ (વહેમ) નું એક એવું મિશ્રણ આ વર્ગ પર હાવી છે, જે તેમને વિરોધ કરવાને બદલે હતાશામાં ધકેલી રહ્યું છે. જ્યારે સત્તાધારી પક્ષ અજેય લાગે ત્યારે આ વર્ગ પોતાની નિષ્ફળતા છુપાવવા માટે એકબીજા પર દોષારોપણ કરવાનું શરૂ કરી દે છે. આ માનસિકતાનો ફાયદો શાસક પક્ષને જ થાય છે, કારણ કે જ્યારે લોકશાહીના સમર્થકો પોતાની વચ્ચે જ ઝઘડવા લાગે, ત્યારે સત્તાધીશોની સરમુખત્યારશાહીની પ્લેબુક વધુ મજબૂત બને છે. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે હવે કોઈ પણ સામાજિક ચળવળ કે વિદ્યાર્થી આંદોલન શરૂ થાય, તો લોકો તેની પાછળ પણ શાસક પક્ષના હાથ હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવા લાગે છે.
વિપક્ષની આંતરિક ખેંચતાણ: શું આપણે ભાજપની રમત રમી રહ્યા છીએ?
વિપક્ષી ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધન પણ આ પેરાનોઈયામાંથી બાકાત નથી. માર્કસવાદી કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (CPI-M) ના નેતા એમ.એ. બેબી દ્વારા કોંગ્રેસને પત્ર લખીને રાહુલ ગાંધીના નિવેદન પર સ્પષ્ટતા માંગવી એ આંતરિક કલહનું જ ઉદાહરણ છે. રાહુલ ગાંધીએ કેરળમાં CPI(M) ને “ભાજપની બી-ટીમ” કહી હતી, જેનાથી ગઠબંધનમાં તિરાડ પડી. પ્રશ્ન એ છે કે શું આ સમય એકબીજા પર આરોપ લગાવવાનો છે? પિનરાઈ વિજયન પર ED ના દરોડા કે મમતા બેનર્જીના પક્ષના નેતાઓ પર થતી હિંસાના મુદ્દાઓ ઉઠાવવા માટે એક સામાન્ય મંચ શોધવાને બદલે, આ પક્ષો એકબીજાના પાયા ખોદવામાં વ્યસ્ત છે. આ એ જ ‘ભાજપની પ્લેબુક’ છે, જેમાં વિરોધીઓને લડાવીને તેમને નબળા પાડવાની રણનીતિ કામ કરી જાય છે.
ગાંધી પરિવાર અને મોદી શાસન: અતાર્કિક દોષારોપણનો દોર
લોકશાહીના પતન માટે સતત રાહુલ ગાંધીને કે ગાંધી પરિવારને દોષી ઠેરવવાની માનસિકતા પણ એક પ્રકારનો પેરાનોઈયા જ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જો ગાંધીઓ હટી જાય તો મોદી સત્તા ગુમાવશે! આ અતાર્કિક દલીલ એ હકીકતને સંપૂર્ણપણે નજરઅંદાજ કરે છે કે દેશમાં મતદારોના મતાધિકાર છીનવી લેવા, ફોર્મ ૬ અને ૭ માં કરવામાં આવતી ઔદ્યોગિક સ્તરની છેડછાડ અને સંસ્થાઓ પર થતા કબજા પાછળ ગાંધી પરિવારનો નહીં, પણ શાસક પક્ષની કુટિલ નીતિઓનો હાથ છે. ૨૭ લાખ મતદારોને મતદાનથી વંચિત રાખવા કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા કરવામાં આવતી પક્ષપાતી કામગીરી એ કોઈ એક વ્યક્તિની નિષ્ફળતા નથી, પરંતુ લોકશાહીની સંસ્થાઓનું વ્યવસ્થિત પતન છે.
સંસ્થાઓનું પતન અને કુશાસન
ચિંતાનું કારણ સાવ વાજબી છે. જ્યારે ચૂંટણી પંચ જેવી સંસ્થાઓ શાસક પક્ષના ઈશારે નાચતી હોય અને CBSE કે NEET જેવી પરીક્ષાઓ લેવામાં તંત્ર સંપૂર્ણપણે અક્ષમ સાબિત થાય, ત્યારે એક જાગૃત નાગરિકે ચિંતિત થવું જ જોઈએ. બંગાળની ચૂંટણીમાં ૪.૭% મતોને મતદાર યાદીમાંથી બહાર કરી દેવા એ વિશ્વના લોકશાહી ઈતિહાસમાં કાળો અધ્યાય છે. આ માત્ર કુશાસન નથી, પણ લોકશાહીની હત્યા છે. આવા સમયે ઉદારવાદીઓનું ધ્યાન અસલી મુદ્દાઓ પરથી હટીને એકબીજા પર શંકા કરવામાં જાય છે, જે શાસકો માટે સૌથી મોટી જીત છે. આ ભય અને પેરાનોઈયા જ છે જે સિવિલ સોસાયટીને નિષ્ક્રિય કરી રહી છે.
વિદ્યાર્થી આંદોલનો અને ‘બી-ટીમ’ હોવાનો ભ્રમ
જંતર-મંતર પર NEET કે CBSE કૌભાંડને લઈને વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ કે યુવા નેતાઓને પણ “ભાજપની બી-ટીમ” ગણાવી દેવાની ઉતાવળ એ આપણી માનસિકતાના પતનનું પ્રમાણ છે. શું દરેક સ્વયંભૂ વિરોધ આયોજિત જ હોય? શક્ય છે કે મોદી સરકાર આ નવી GenZ ચળવળથી ડરેલી હોય કારણ કે આ યુવાનો ૨૦૨૯ની ચૂંટણીમાં મોટું પરિવર્તન લાવી શકે છે. તેને ભાજપ પ્રેરિત કહીને તુચ્છ ગણવાને બદલે તેના મૂળ હેતુને જોવાની જરૂર છે. આપણે એટલા વહેમી બની ગયા છીએ કે આપણે સારા હેતુ ધરાવતા કાર્યકરો કે આંદોલનોને પણ શંકાની નજરે જોઈએ છીએ.
વિશ્વાસ રાખવો એ જ એકમાત્ર માર્ગ
ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે ‘ઈન્ડિયા અગેન્સ્ટ કરપ્શન’ (IAC) જેવી ચળવળોનો પાછળથી કેટલાક સંગઠિત દળોએ લાભ ઉઠાવ્યો હતો, પરંતુ તે શરૂ થઈ ત્યારે તેમાં લાખો લોકોનો સ્વયંભૂ આવેગ હતો. દરેક નવી ચળવળ તે જ માર્ગે જશે તેવી ધારણા બાંધવી ભૂલભરેલી છે. ભારતીય નાગરિક સ્વતંત્રતા ચળવળના પિતા માનવામાં આવતા જસ્ટિસ વી.એમ. તારકુંડેનું કહેવું હતું કે, “જ્યારે લોકો કોઈ સારા જાહેર કાર્યમાં જોડાય ત્યારે તમારે તેમના પર વિશ્વાસ કરીને શરૂઆત કરવી પડશે.” શંકા અને વહેમનો આંધળો માર્ગ માત્ર આપણને આપણા લક્ષ્યથી દૂર લઈ જશે. લોકશાહી બચાવવા માટે જરૂરી છે કે આપણે એકબીજા પરનો વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરીએ અને પેરાનોઈયાના આ કાળા વાદળોને ચીરીને અસલી લડાઈ લડીએ.
આ પણ વાંચો:
