Rohingyas in J&K: ડેમોગ્રાફિક બદલાવ પર બનેલી હાઈ-લેવલ કમિટી (HLCDC)ના ચાર સભ્યોએ 10 ઓગસ્ટે જમ્મુ-કાશ્મીરની પોતાની પ્રથમ ફિલ્ડ વિઝિટ શરૂ કરી હતી. બોર્ડર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વસ્તી સંબંધિત બદલાવનો અભ્યાસ કરવા આવેલી કમિટીને અધિકારીઓ દ્વારા જમ્મુના 10 બોર્ડર જિલ્લાઓ અને કાશ્મીર ઘાટીના વિવિધ જિલ્લાઓમાં રોહિંગ્યા તથા બાંગ્લાદેશી નાગરિકોની હાજરી અંગેનો તાજો ડેટા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ માહિતી મુજબ સમગ્ર વિસ્તારમાં રોહિંગ્યા અને બાંગ્લાદેશી વસાહતોને લઈને સુરક્ષા અને વહીવટી સ્તરે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
સરકારી આંકડા પ્રમાણે જમ્મુમાં રોહિંગ્યાઓની સંખ્યા સૌથી વધુ
સરકાર દ્વારા કમિટી સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડા મુજબ જમ્મુના 10 જિલ્લાઓમાં કુલ 6,737 રોહિંગ્યા રહે છે, જ્યારે 46 બાંગ્લાદેશી નાગરિકોની હાજરી નોંધાઈ છે. બીજી તરફ કાશ્મીર ઘાટીના છ જિલ્લાઓમાં 919 રોહિંગ્યા અને 458 બાંગ્લાદેશી રહેતા હોવાનો ડેટા આપવામાં આવ્યો છે. બંને વિસ્તારોને સાથે જોવામાં આવે તો રોહિંગ્યાઓની કુલ સંખ્યા 7,656 અને બાંગ્લાદેશી નાગરિકોની સંખ્યા 504 થાય છે.
10 જમ્મુ જિલ્લાઓ અને કાશ્મીરના વિસ્તારોમાં વસાહતો
જમ્મુ વિસ્તારમાં રોહિંગ્યા વસાહતો અથવા તેમની હાજરી ડોડા, જમ્મુ, કઠુઆ, કિશ્તવાડ, પૂંછ, રાજૌરી, રિયાસી, સાંબા, ઉધમપુર અને રામબન જેવા જિલ્લાઓમાં નોંધાઈ છે. કાશ્મીર ક્ષેત્રમાં શ્રીનગર, બડગામ, ગાંદરબલ, અનંતનાગ, પુલવામા, શોપિયાં, કુલગામ, બારામુલા, બાંદીપોરા અને કુપવાડા જેવા વિસ્તારોમાં પણ તેમની હાજરી અંગે માહિતી આપવામાં આવી છે. અહીં નોંધનીય છે કે આપવામાં આવેલી વિગતોમાં કાશ્મીરના જિલ્લાઓની સંખ્યા અને યાદીમાં દર્શાવાયેલા જિલ્લાઓ વચ્ચે તફાવત જોવા મળે છે, તેથી સત્તાવાર જિલ્લા-વાર આંકડાઓનું અંતિમ મૂલ્યાંકન જરૂરી રહેશે.
રોહિંગ્યાઓ સામે નોંધાયેલા કેસનો ડેટા પણ કમિટી સમક્ષ રજૂ થયો
સરકારી માહિતી મુજબ જમ્મુ વિસ્તારમાં રોહિંગ્યાઓ વિરુદ્ધ 101 કેસ નોંધાયેલા છે. આ કેસોમાં 179 પુરુષો અને 21 મહિલાઓ સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે. કાશ્મીર ઘાટીમાં 16 કેસ નોંધાયા છે, જેમાં 41 મહિલાઓ અને ચાર પુરુષો સામેલ હોવાનું સૂત્રોએ જણાવ્યું છે. સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે માત્ર વસાહતોની સંખ્યા જ નહીં પરંતુ આ કેસોની પ્રકૃતિ અને તેમાં સામેલ લોકોની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની છે.
સુરક્ષા એજન્સીઓની ચિંતા: ડ્રગ્સ, સંગઠિત અપરાધ અને માનવ તસ્કરી
સુરક્ષા વ્યવસ્થા સાથે સંકળાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા પ્રમાણે છેલ્લા બે વર્ષમાં રોહિંગ્યા વસાહતોની સંખ્યામાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો નથી. તેમ છતાં, કેટલાક લોકોના કથિત રીતે ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ હોવાને કારણે ચિંતા યથાવત છે. તેમાં સંગઠિત અપરાધ, ડ્રગ્સની તસ્કરી અને માનવ તસ્કરી જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે સરહદી જિલ્લાઓમાં ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર સાથે જોડાયેલા પડકારો સામે દેખરેખ અને મોનિટરિંગ વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત કરવાની જરૂર છે.
HLCDCએ સિવિલ સોસાયટી જૂથો સાથે પણ વાતચીત કરી
ફિલ્ડ વિઝિટ દરમિયાન કમિટીએ સરકારી અધિકારીઓ ઉપરાંત એવા સિવિલ સોસાયટી સંગઠનો સાથે પણ મુલાકાત કરી, જે રોહિંગ્યા વસાહતોમાં રહેતા લોકો સાથે કામ કરે છે. આ મુલાકાતનો હેતુ માત્ર સુરક્ષા સંબંધિત પાસાઓ સમજવાનો નહીં પરંતુ વસાહતોમાં રહેતા લોકોની સ્થિતિ, તેમની સામાજિક પરિસ્થિતિ અને વહીવટી પડકારો અંગે અલગ-અલગ દૃષ્ટિકોણ મેળવવાનો પણ હતો.
2012 અને 2017માં મ્યાનમારથી મોટા પ્રમાણમાં સ્થળાંતર
રોહિંગ્યા મ્યાનમારનો મુખ્યત્વે મુસ્લિમ વંશીય સમૂહ છે, જેમાંથી મોટી સંખ્યા મ્યાનમારના રાખાઈન પ્રાંતમાં રહેતી હતી. 2012 અને ખાસ કરીને 2017 દરમિયાન મ્યાનમારમાં હિંસા અને સૈન્ય કાર્યવાહી બાદ મોટી સંખ્યામાં રોહિંગ્યા પાડોશી દેશોમાં ગયા હતા. ભારત આવેલા કેટલાક રોહિંગ્યાઓએ શરૂઆતમાં હૈદરાબાદ જેવા શહેરોમાં આશરો લીધો હતો અને ત્યારબાદ કેટલાક લોકો જમ્મુ સહિતના વિસ્તારોમાં સ્થાયી થયા હતા.
કેન્દ્ર સરકારે મે મહિનામાં HLCDCની રચના કરી હતી
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે 26 મેના રોજ હાઈ-લેવલ કમિટીની રચના કરી હતી. કમિટીને ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર તથા અન્ય કારણોથી થતા ડેમોગ્રાફિક બદલાવનો અભ્યાસ કરવાની જવાબદારી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત આવા બદલાવનો સામનો કરવા માટે જરૂરી ઉપાયો અંગે ભલામણો આપવાનું પણ તેનું કામ છે. મંત્રાલયની અધિસૂચના મુજબ કમિટીએ એક વર્ષની અંદર પોતાનો રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો છે.
સ્થળાંતરિતોને લઈને કાયમી વ્યવસ્થાની ભલામણ પણ કરાશે
HLCDCને ભારતમાં રહેતા સ્થળાંતરિતોની ઓળખ, કાયદાકીય પ્રક્રિયા, નિર્ધારિત સમયગાળા સુધી અટકાયત અથવા દેશનિકાલ માટે વ્યવસ્થિત અને કાયમી માળખું સૂચવવાનું કાર્ય પણ સોંપવામાં આવ્યું છે. આ પ્રક્રિયામાં સુરક્ષા, કાયદો અને માનવતાવાદી પાસાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
જમ્મુમાં વસાહતોને લઈને અલગ પ્રકારનો સુરક્ષા પડકાર
એક વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીના જણાવ્યા પ્રમાણે રોહિંગ્યાઓ મુખ્યત્વે મુસ્લિમ હોવાને કારણે તેઓ કાશ્મીર ઘાટીમાં મોટી સંખ્યામાં હશે એવી ધારણા થઈ શકે છે, પરંતુ ઉપલબ્ધ આંકડા તેનાથી અલગ ચિત્ર રજૂ કરે છે. ઘાટીની સરખામણીએ જમ્મુમાં રોહિંગ્યાઓની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ 2012 અને 2017ના સમયગાળા દરમિયાન અનેક લોકો જમ્મુમાં આવીને સ્થાયી થયા હતા.
માનવ તસ્કરી અને શોષણના આરોપોની પણ તપાસ
સુરક્ષા અધિકારીઓએ કેટલાક એવા કેસોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે જેમાં જમ્મુમાં રહેતી રોહિંગ્યા મહિલાઓને કાશ્મીરના પુરુષો સાથે લગ્નના નામે ઘાટી લઈ જવામાં આવી હોવાના આરોપો છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં મહિલાઓ પર દબાણ અને યૌન શોષણના આરોપો સામે આવ્યા હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. જોકે આવા આરોપોને વ્યક્તિગત કેસોના પુરાવા અને કાયદાકીય તપાસના આધારે જ જોવાની જરૂર છે.
ડેમોગ્રાફિક બદલાવ સાથે સુરક્ષા અને માનવતાનો સંતુલિત અભિગમ જરૂરી
જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રોહિંગ્યા અને અન્ય વિદેશી નાગરિકોની હાજરી અંગેનો મુદ્દો હવે HLCDCના અભ્યાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની રહ્યો છે. એક તરફ સરકાર ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર, સરહદી સુરક્ષા, ડ્રગ્સ અને માનવ તસ્કરી જેવા પડકારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, તો બીજી તરફ વસાહતોમાં રહેતા લોકોની કાનૂની સ્થિતિ અને માનવાધિકારો પણ મહત્વપૂર્ણ છે. કમિટીની આગામી ભલામણો આ બંને પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને નીતિ ઘડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
