RSS Nationwide NRC Demand: દેશમાં મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ એટલે કે SIRને લઈને રાજકીય વિવાદ ચાલી રહ્યો છે ત્યારે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)એ દેશવ્યાપી નેશનલ રજિસ્ટર ઑફ સિટિઝન્સ (NRC) લાગુ કરવાની માંગ ફરી ઉઠાવી છે. RSSના અખિલ ભારતીય પ્રચાર પ્રમુખ સુનીલ આંબેકરે નવી દિલ્હીમાં ઇન્દિરા ગાંધી નેશનલ સેન્ટર ફોર આર્ટ્સ ખાતે એક કાર્યક્રમમાં નાગરિકોની સ્પષ્ટ ઓળખને દેશની એકતા, અખંડિતતા અને સુરક્ષા સાથે જોડીને NRCની જરૂરિયાત અંગે વાત કરી હતી.

મતદાર યાદીમાં ખોટી રીતે સામેલ લોકોની ઓળખ પર ભાર

સુનીલ આંબેકરે કહ્યું કે મતદાર યાદીમાં એવા લોકો સામેલ હોય જેઓ ભારતીય નાગરિક નથી, તો તેમની ઓળખ થવી જરૂરી છે. તેમણે નાગરિકતા અને મતદાર યાદીની ચકાસણીને અલગ-અલગ કાયદાકીય પ્રક્રિયા હોવા છતાં નાગરિકોની ઓળખના મોટા પ્રશ્ન સાથે જોડ્યો હતો. તેમણે CAA હેઠળ નાગરિકતા મેળવવા માટે પાત્ર લોકોને નાગરિકતા આપવાની પ્રક્રિયા પણ જરૂરી હોવાનું જણાવ્યું હતું.

આંબેકરના જણાવ્યા મુજબ, દેશની જનસંખ્યામાં કથિત અસંતુલન અંગે ચર્ચા થાય ત્યારે NRCનો મુદ્દો સામે આવે છે. તેમનું કહેવું હતું કે કોઈ વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક નથી છતાં તેનું નામ મતદાર યાદીમાં હોય તો તેની ઓળખ થવી જોઈએ. બીજી તરફ કાયદા હેઠળ નાગરિકતા માટે પાત્ર વ્યક્તિઓને નાગરિકતા આપવાની પ્રક્રિયા પણ સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ.

આ મુદ્દે સરકાર પાસે સવાલ એ છે કે મતદાર યાદીમાં નામની ચકાસણી અને નાગરિકતાની ચકાસણી માટે કયા અલગ કાયદાકીય માપદંડ લાગુ કરવામાં આવશે? અને જો NRCની પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવે તો સામાન્ય નાગરિકના અધિકારો સુરક્ષિત રહે તે માટે કઈ વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે?

RSSએ NRCને જનસંખ્યાના અસંતુલન અને સુરક્ષા સાથે જોડ્યું

RSSના પ્રચાર પ્રમુખે NRCને માત્ર મતદાર યાદી સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે કથિત જનસાંખ્યિકી અસંતુલન અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે પણ જોડ્યું. તેમણે 1947ના વિભાજનનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે દેશના જનસાંખ્યિકી સંતુલનનો પ્રશ્ન મહત્વનો છે. તેમણે પડોશી દેશોમાં ધાર્મિક લઘુમતીઓ, ખાસ કરીને અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગોના કથિત ઉત્પીડનનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

આંબેકરે એવો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો કે આવા લોકો ભારતમાં આવ્યા હોય અને CAA હેઠળ નાગરિકતા માટે પાત્ર હોય તો તેમની નાગરિકતા સુનિશ્ચિત થવી જોઈએ. બીજી તરફ, બિન-નાગરિક વ્યક્તિને માત્ર રાજકીય કારણોસર ભારતીય નાગરિક તરીકે સ્વીકારવી યોગ્ય નથી, એવો તેમનો તર્ક હતો.

NRCની માંગ RSS માટે નવી નથી

દેશવ્યાપી NRCની માંગ RSS તરફથી અગાઉ પણ કરવામાં આવી છે. ઓક્ટોબર 2019માં તત્કાલીન RSS સરકાર્યવાહ સુરેશ ભૈયાજી જોશીએ સમગ્ર દેશમાં NRC તૈયાર કરવાની વાત કરી હતી. તેમણે બહારથી આવેલા લોકોની ઓળખ કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી.

2021માં RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતે પણ CAA અને NRCને માત્ર હિન્દુ-મુસ્લિમ મુદ્દા તરીકે ન જોવાની વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે NRCનો હેતુ ભારતીય નાગરિકોની ઓળખ કરવાનો હોવો જોઈએ અને ભારતીય મુસ્લિમ નાગરિકોને તેનાથી નુકસાન ન થવું જોઈએ, એવો તેમનો દાવો હતો.

2019-20 દરમિયાન CAA અને NRCને લઈને દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં મોટા વિરોધ પ્રદર્શનો થયા હતા. ડિસેમ્બર 2019માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ કહ્યું હતું કે તેમની સરકાર સત્તામાં આવ્યા પછી દેશવ્યાપી NRC અંગે કોઈ ચર્ચા થઈ નથી. 2024ની લોકસભા ચૂંટણી માટે BJPના ઘોષણાપત્રમાં પણ દેશવ્યાપી NRCનો પ્રસ્તાવ સામેલ નહોતો.

Census 2027ના ડેટા વચ્ચે NRCની ચર્ચા કેમ વધી?

હાલની NRC ચર્ચાને Census 2027ની પ્રક્રિયા સાથે પણ જોડવામાં આવી રહી છે. ઓગસ્ટ 2026માં જાહેર થયેલા વસ્તી ગણતરીના પ્રશ્નાવલીમાં કુલ 40 પ્રશ્નો છે. તેમાં જાહેર કરાયેલી રાષ્ટ્રીયતા, ધર્મ, માતા-પિતાની વિગતો, જન્મસ્થળ અને સ્થળાંતર ઉપરાંત આધાર નંબર, મતદાર ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ અને ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ જેવી વિગતો પણ સામેલ છે.

આ પ્રશ્નો અગાઉના નેશનલ પોપ્યુલેશન રજિસ્ટર (NPR) સાથેના સંબંધને કારણે પણ ચર્ચામાં આવ્યા છે. જોકે Census, NPR અને NRC ત્રણેયની કાયદાકીય ભૂમિકા અને હેતુ એકસરખા નથી. તેથી સરકાર સામે સવાલ એ છે કે આ તમામ પ્રક્રિયાઓ વચ્ચે ડેટાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવામાં આવશે અને નાગરિકોની ખાનગી માહિતીની સુરક્ષા માટે કયા નિયમો લાગુ પડશે?

હાલ દેશવ્યાપી NRCની નવી સરકારી જાહેરાત નથી

RSSની તાજી માંગ છતાં હાલમાં દેશવ્યાપી NRC લાગુ કરવાની કોઈ નવી સરકારી જાહેરાત સામે આવી નથી. અગાઉની NPR અને Census પ્રક્રિયાઓમાં વિલંબ થયો હતો અને COVID-19 મહામારીને કારણે વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા પણ મુલતવી રહી હતી. હવે Census 2027 માટે સત્તાવાર પ્રશ્નાવલી જાહેર થઈ ચૂકી છે.

સરકાર પાસે અહીં સીધો સવાલ છે કે જો હાલમાં દેશવ્યાપી NRC લાગુ કરવાનો કોઈ નિર્ણય નથી તો RSSની આ માંગ અંગે સરકારનું સત્તાવાર વલણ શું છે? શું ભવિષ્યમાં NRC અંગે કોઈ કાયદાકીય અથવા વહીવટી પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની યોજના છે?

SIR અને NRC વચ્ચેનો તફાવત પણ મહત્વનો

SIR દરમિયાન મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા, દૂર કરવા અને સુધારવાની પ્રક્રિયાને લઈને વિપક્ષ અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે વિવાદ છે. ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે મતદાર યાદીને યોગ્ય અને અદ્યતન રાખવી તેની બંધારણીય જવાબદારી છે, જ્યારે વિપક્ષી પક્ષો આરોપ લગાવી રહ્યા છે કે પ્રક્રિયાથી વાસ્તવિક મતદાતાઓના નામ પણ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.

બીજી તરફ NRCનો મુખ્ય વિષય નાગરિકતાની ઓળખ સાથે જોડાયેલો છે. એટલે મતદાર તરીકે નોંધણી અને ભારતીય નાગરિક હોવાની કાનૂની ઓળખ બે અલગ બાબતો છે. તેમ છતાં બંને પ્રક્રિયામાં દસ્તાવેજો અને ઓળખની ચકાસણી મહત્વની હોવાથી SIR વચ્ચે NRCની માંગથી ચર્ચા વધુ તીવ્ર બની છે.

સરકાર માટે હવે મુખ્ય સવાલો એ છે કે નાગરિકતા નક્કી કરવાની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા કેવી રીતે જાળવાશે? ખોટી રીતે નાગરિક ન ગણાય એવા વ્યક્તિ અને સાચા નાગરિક વચ્ચેનો ભેદ નક્કી કરતી વખતે અપીલ અને કાનૂની સુરક્ષાની વ્યવસ્થા શું હશે? અને SIR અંગે પહેલેથી જ ઉઠી રહેલા મતાધિકારના સવાલો વચ્ચે NRCની કોઈપણ નવી પ્રક્રિયા શરૂ થાય તો સામાન્ય નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે?

RSSની તાજી માંગે NRCના મુદ્દાને ફરી રાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં લાવી દીધો છે. હવે આ માંગને સરકાર કઈ રીતે જુએ છે અને નાગરિકતા, મતદાર યાદી, વસ્તી ગણતરી તથા જનસાંખ્યિકી સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ વચ્ચે કાયદાકીય અને વહીવટી સ્પષ્ટતા કેવી રીતે જાળવવામાં આવશે તે મહત્વનું રહેશે.