Religion Wise Demographic Data: કેન્દ્રના ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ રચાયેલી હાઈ લેવલ કમિટી ઑન ડેમોગ્રાફિક ચેન્જિસ એટલે કે HLCDCએ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પાસેથી છેલ્લા 15 વર્ષના વિવિધ ક્ષેત્રોના ધર્મવાર અને જિલ્લાવાર આંકડા માંગ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે. સમિતિની 35 સવાલોની પ્રશ્નાવલીમાં જન્મ નોંધણી, શાળામાં પ્રવેશ, વાહન નોંધણી, મિલકત વ્યવહારો અને મતદાર નોંધણી સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યોના અધિકારીઓ માટે મુશ્કેલી એ છે કે મોટાભાગના સરકારી વિભાગોમાં આ માહિતી સામાન્ય રીતે ધર્મના આધારે નોંધવામાં આવતી નથી.

જન્મથી લઈને વાહન અને મિલકત સુધીની માહિતીની માંગ

સમિતિએ છેલ્લા 15 વર્ષ દરમિયાન થયેલી જન્મ નોંધણીની ધર્મવાર અને જિલ્લાવાર વિગતો માંગ્યા છે. તેમાં સમયમર્યાદા બાદ થયેલી નોંધણી, કથિત શંકાસ્પદ નોંધણીઓ તથા સંસ્થાકીય અને બિનસંસ્થાકીય જન્મની વિગતો પણ સામેલ છે. આ ઉપરાંત વાહન વિભાગ પાસેથી પરિવહન અને બિન-પરિવહન વાહનોની નોંધણી તથા ખાસ કરીને સરહદી જિલ્લાઓમાં કોમર્શિયલ વાહન લાઇસન્સમાં થયેલા અસામાન્ય વધારાની માહિતી માંગવામાં આવી છે.

મિલકતના વ્યવહારો અંગે પણ ધર્મવાર માહિતી માંગવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. તેમાં આદિવાસી વિસ્તારોમાં જમીનની માલિકીમાં થયેલા ફેરફાર, ગેરકાયદે હસ્તાંતરણ અને અતિક્રમણ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.

શાળામાં પ્રવેશના આંકડાઓ પર પણ નજર

HLCDCએ એવા જિલ્લાઓની માહિતી પણ માંગી છે જ્યાં શાળામાં વિદ્યાર્થીઓના પ્રવેશનો દર ઐતિહાસિક જન્મદર સાથે મેળ ખાતો નથી. સમિતિએ આવા તફાવત પાછળના કારણો વિશે પણ રાજ્ય સરકારો પાસેથી સ્પષ્ટીકરણ માંગ્યું છે.

આ ઉપરાંત છેલ્લા 15 વર્ષ દરમિયાન આદિવાસી વિસ્તારોમાં સ્થાપિત થયેલી સરકારી, સહાયિત, ખાનગી અને ધાર્મિક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની વિગતો માંગવામાં આવી છે. સવાલ એ છે કે શૈક્ષણિક પ્રવેશના આંકડાઓનું ધર્મવાર વિશ્લેષણ કયા માપદંડોના આધારે કરવામાં આવશે અને તેના આધારે જનસાંખ્યિકી ફેરફાર અંગે કયા નિષ્કર્ષ કાઢવામાં આવશે?

મંદિર, મસ્જિદ અને ચર્ચની જિલ્લાવાર વિગતો

સમિતિએ છેલ્લા 15 વર્ષ દરમિયાન સ્થાપિત થયેલા ધાર્મિક સ્થળોની જિલ્લાવાર વિગતો પણ માંગી છે. તેમાં મંદિર, મસ્જિદ, ચર્ચ સહિતના ધાર્મિક સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે. આ સ્થળોની ઓળખ અને નકશાંકન માટે GIS મેપિંગ અથવા અન્ય ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થયો છે કે નહીં તે અંગે પણ માહિતી માંગવામાં આવી છે.

સરકાર સામે અહીં એક મહત્વનો સવાલ ઊભો થાય છે કે ધાર્મિક સ્થળોની સંખ્યામાં થયેલા ફેરફારને જનસાંખ્યિકી પરિવર્તન સાથે જોડવા માટે કયા વૈજ્ઞાનિક અને આંકડાકીય માપદંડો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે? શું આ માપદંડો જાહેર કરવામાં આવશે?

મતદાર, આધાર અને રાશન કાર્ડના વધારા અંગે માહિતી

HLCDCએ છેલ્લા 15 વર્ષના જિલ્લા, ધર્મ અને વર્ષવાર મતદાર નોંધણીના આંકડા માંગ્યા છે. ખાસ કરીને એવા લોકો અંગે માહિતી માંગવામાં આવી છે જેમની પાસે અગાઉની પેઢીના જન્મ પ્રમાણપત્ર અથવા પારિવારિક વારસો દર્શાવતા જૂના રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ નથી. આધાર, મતદાર ઓળખપત્ર અને રાશન કાર્ડની નોંધણીમાં અચાનક થયેલા વધારાની વિગતો પણ માંગવામાં આવી છે.

રાજ્યોના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે જન્મ નોંધણી અને પકડાયેલા અથવા દેશનિકાલ કરાયેલા દસ્તાવેજવિહોણા સ્થળાંતરિતોના કેટલાક રેકોર્ડ સિવાય આવી મોટાભાગની માહિતી ધર્મવાર ઉપલબ્ધ નથી. તેથી 35 સવાલોની સંપૂર્ણ માહિતી એકત્રિત કરવી રાજ્યો માટે પડકારરૂપ બની રહી છે. જોકે કેન્દ્રના સૂત્રો અનુસાર જે ડેટા સત્તાવાર રેકોર્ડમાં ઉપલબ્ધ નથી તે આપવા માટે રાજ્યોને દબાણ કરવામાં આવશે નહીં.

ST સમુદાયોમાં ધર્માંતરણ અને ડિટેન્શન સેન્ટરની માહિતી

સમિતિએ અનુસૂચિત જનજાતિ સમુદાયોમાં ધાર્મિક ધર્માંતરણ અંગેના ગુપ્તચર મૂલ્યાંકન, આયોગોના અહેવાલો અને અન્ય સંબંધિત માહિતી પણ માંગી છે. સાથે જ હાલમાં કાર્યરત ડિટેન્શન સેન્ટરો, દસ્તાવેજવિહોણા સ્થળાંતરિતોની ધરપકડ અને દેશનિકાલ સંબંધિત માહિતી પણ માંગવામાં આવી છે.

અનધિકૃત સ્થળાંતર અને વસાહતને રોકવા માટે છેલ્લા 15 વર્ષમાં રાજ્યો દ્વારા જમીન તથા નગરપાલિકા કાયદાઓમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો, નીતિગત નિર્દેશો અને વહીવટી આદેશોની વિગતો પણ પ્રશ્નાવલીમાં સામેલ છે.

‘અસામાન્ય ધાર્મિક જનસાંખ્યિકી ફેરફાર’ અંગે નવો કાયદો બનાવવાનો સવાલ

સમિતિએ રાજ્યો પાસેથી એ અંગે પણ સૂચનો માંગ્યા છે કે દેખરેખ વધુ મજબૂત કરવા અને ‘અસામાન્ય ધાર્મિક જનસાંખ્યિકી ફેરફારને પલટવા’ માટે નવા કાયદાની જરૂર છે કે નહીં. આ મુદ્દો મહત્વનો છે કારણ કે આવી ભલામણો ભવિષ્યમાં નીતિગત અથવા કાયદાકીય ફેરફારોનો આધાર બની શકે છે.

સરકારને સવાલ છે કે જો આવા નવા કાયદાની ભલામણ કરવામાં આવે તો તેની બંધારણીય મર્યાદા, નાગરિક અધિકારો અને વ્યક્તિગત માહિતીની ગોપનીયતા અંગે શું સુરક્ષા વ્યવસ્થા હશે? શું સરકાર સમિતિના ડેટા એકત્ર કરવાની પદ્ધતિ અને ભવિષ્યની ભલામણો જાહેર ચર્ચા માટે મૂકશે?

સમિતિમાં ડેમોગ્રાફર ન હોવા અંગે પણ સવાલ

HLCDCની રચના 26 મે 2026ના રોજ ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા કરવામાં આવી હતી. નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ પ્રકાશ પ્રભાકર નાઓલેકર તેના અધ્યક્ષ છે. સમિતિને ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર અને અન્ય ‘અસામાન્ય કારણો’થી થતા જનસાંખ્યિકી ફેરફારોનો અભ્યાસ કરીને નીતિ, કાયદાકીય અને વહીવટી પગલાં અંગે ભલામણ કરવાની જવાબદારી આપવામાં આવી છે.

અહેવાલોમાં સમિતિની રચનામાં ડેમોગ્રાફી નિષ્ણાતની ગેરહાજરી અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. સાથે જ 2027ની વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ રહી હોય ત્યારે અલગ સમિતિ દ્વારા વિશાળ પ્રમાણમાં ધર્મવાર ડેટા એકત્ર કરવાની જરૂરિયાત અંગે પણ ચર્ચા થઈ રહી છે.

જાહેર સવાલો વચ્ચે જયરામ રમેશે સરકારને ઘેરી

કોંગ્રેસના મહાસચિવ અને સંચાર વિભાગના પ્રભારી જયરામ રમેશે 29 સપ્ટેમ્બરે સમિતિના પ્રશ્નાવલી સંબંધિત અહેવાલ શેર કરીને કેન્દ્ર સરકાર પર આક્ષેપ કર્યો. તેમણે સમિતિના એજન્ડાને ‘સ્પષ્ટ રીતે ખતરનાક’ ગણાવ્યો અને કહ્યું કે તેમાં પૂર્વનિર્ધારિત પૂર્વગ્રહો દેખાઈ રહ્યા છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે સમિતિનો અહેવાલ કદાચ પહેલેથી જ તૈયાર છે. આ કોંગ્રેસ નેતાનો રાજકીય આક્ષેપ છે, જેને સરકાર અથવા સમિતિ તરફથી સમર્થન મળ્યું હોવાની માહિતી ઉપલબ્ધ નથી.

This panel has a patently diabolical agenda and has clearly articulated pre-conceived biases. Its report has already been prepared no doubt. https://t.co/0rBgqajKse

— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) September 29, 2026

હવે સરકાર સામે મુખ્ય સવાલ એ છે કે ધર્મવાર ડેટાની આટલી વ્યાપક માંગ પાછળ ચોક્કસ સંશોધન પદ્ધતિ શું છે? ઉપલબ્ધ ન હોય તેવા ડેટાને એકત્ર કરવા માટે કઈ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવશે? અને સૌથી મહત્વનું, આંકડાઓના આધારે નીતિ બનાવતી વખતે કોઈ ચોક્કસ સમુદાય અંગે પૂર્વગ્રહ ઊભો ન થાય તેની ખાતરી કેવી રીતે કરવામાં આવશે? સરકાર શું સમિતિની કાર્યપદ્ધતિ, ડેટાના ઉપયોગ અને અંતિમ ભલામણો અંગે સંપૂર્ણ પારદર્શિતા જાળવશે?