Delhi SIR Voter List: દિલ્હીમાં મતદાર યાદીના Special Intensive Revision એટલે કે SIRને લઈને સામે આવેલા નવા ડેટા વિશ્લેષણે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીની ચોકસાઈ અંગે સવાલો ઊભા કર્યા છે. વિશ્લેષણ મુજબ દિલ્હીની 70માંથી 24 વિધાનસભા બેઠકો પર 31 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ જાહેર થયેલી SIR ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં જેટલા નામ છે, તે સંખ્યા ફેબ્રુઆરી 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં વાસ્તવમાં મતદાન કરનારા લોકો કરતાં પણ ઓછી છે. આ 24 બેઠકો પર 2025માં 28,89,268 લોકોએ મતદાન કર્યું હતું, જ્યારે SIR ડ્રાફ્ટમાં માત્ર 27,66,145 નામ બાકી રહ્યા છે. એટલે કે બંને આંકડાઓ વચ્ચે ઓછામાં ઓછો 1,23,123નો તફાવત છે.

49.14 લાખ મતદારોમાંથી ડ્રાફ્ટમાં 27.66 લાખ નામ

આ 24 બેઠકો પર 2025ની ચૂંટણી વખતે કુલ 49,14,127 મતદારો નોંધાયેલા હતા અને તેમાંથી 58.8 ટકા લોકોએ મતદાન કર્યું હતું. હવે SIR ડ્રાફ્ટમાં માત્ર 27,66,145 નામ છે, જે 2025ના કુલ મતદારોના આશરે 56.3 ટકા જેટલા છે. એટલે 2025ની સરખામણીમાં આ બેઠકોની મતદાર યાદીમાં 21,47,982 નામ એટલે કે 43.7 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. વિશ્લેષણ મુજબ 4,10,759 નામ SIRની શરૂઆતની બેઝ યાદીમાં જ નહોતા, જ્યારે 17,37,223 ફોર્મ ‘uncollectable’ તરીકે નોંધાયા હતા.

અહીં સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સામે મૂળ સવાલ એ છે કે 2025માં મતદાન કરી ચૂકેલા આટલા મોટા પ્રમાણમાં મતદારોની વર્તમાન સ્થિતિ શું છે? જો આ નામો મૃત, સ્થળાંતરિત અથવા ડુપ્લિકેટ હતા, તો તેમની ઓળખ કેવી રીતે થઈ? અને જો તેઓ પાત્ર મતદારો હતા, તો તેમના નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી કેમ ગાયબ થયા?

સંગમ વિહારમાં 2025ના મતદાન કરતાં પણ 11,311 ઓછા નામ

સંગમ વિહારનું ઉદાહરણ આ તફાવતને વધુ સ્પષ્ટ બનાવે છે. 2025માં અહીં 2,05,647 મતદારો નોંધાયેલા હતા અને 1,25,723 લોકોએ મતદાન કર્યું હતું. SIRના ડ્રાફ્ટ રોલમાં હવે માત્ર 1,14,412 નામ છે. એટલે 2025ની મતદાર યાદીની સરખામણીમાં 91,235 નામ ઓછા છે અને 2025માં મતદાન કરનારા લોકો કરતાં પણ 11,311 ઓછા નામ બાકી રહ્યા છે.

આ બેઠક પર 2025ની ચૂંટણીમાં BJPના ચંદન કુમાર ચૌધરી 344 મતના અંતરથી જીત્યા હતા, જે દિલ્હીની તે ચૂંટણીમાં સૌથી ઓછું જીતનું અંતર હતું. આથી સવાલ એ પણ ઊભો થાય છે કે આવી બેઠકોમાં મતદાર યાદીમાં થયેલા મોટા ફેરફારોને જાહેર રીતે કેટલા વિગતવાર સમજાવવામાં આવશે?

દક્ષિણ-પૂર્વ દિલ્હીની તમામ સાત બેઠકો આ યાદીમાં

SIR ડ્રાફ્ટમાં 2025ના મતદાન કરતાં ઓછા નામ ધરાવતી 24 બેઠકોમાં દક્ષિણ-પૂર્વ દિલ્હીની તમામ સાત બેઠકો સામેલ છે. તેમાં જંગપુરા, કસ્તૂરબા નગર, સંગમ વિહાર, કાલકાજી, તુગલકાબાદ, બદરપુર અને ઓખલાનો સમાવેશ થાય છે.

આ વિસ્તારમાં બેઝ યાદીના સરેરાશ 43.5 ટકા નામોના ફોર્મ ‘uncollectable’ જાહેર થયા હતા, જ્યારે આઉટર નોર્થ દિલ્હીમાં આ સરેરાશ 24.3 ટકા હતી. તુગલકાબાદમાં આ દર દિલ્હીમાં સૌથી ઊંચો, આશરે 47.8 ટકા, હોવાનું વિશ્લેષણમાં જણાવાયું છે. તુગલકાબાદમાં 2025માં 56.1 ટકા મતદાન થયું હતું, જ્યારે SIR ડ્રાફ્ટમાં 2025ના મતદાર આધારના માત્ર આશરે 49 ટકા નામ બાકી છે. નવી દિલ્હી બેઠકમાં 2025માં 56.7 ટકા મતદાન થયું હતું, પરંતુ ડ્રાફ્ટમાં 2025ના મતદાર આધારના માત્ર 48.1 ટકા નામ છે.

નવી દિલ્હી બેઠકમાં પણ મોટો તફાવત

નવી દિલ્હી વિધાનસભા બેઠક પર 2025માં 1,08,788 મતદારો નોંધાયેલા હતા અને અરવિંદ કેજરીવાલ 4,089 મતથી ચૂંટણી હારી ગયા હતા. SIR ડ્રાફ્ટમાં હવે માત્ર 52,368 નામ છે. આ સંખ્યા 2025માં મતદાન કરનારા લોકો કરતાં 9,318 ઓછી છે. આ ઉપરાંત સંગમ વિહાર, નવી દિલ્હી, દિલ્હી કૅન્ટ અને રાજિન્દર નગર એમ ચાર બેઠકોમાં ડ્રાફ્ટ રોલ અને 2025ના મતદાન વચ્ચેનો તફાવત સંબંધિત ચૂંટણીના જીતના અંતર કરતાં પણ મોટો છે.

દિલ્હીમાં 47.56 લાખ ફોર્મ ‘uncollectable’

દિલ્હીની SIR પ્રક્રિયા આશરે 1.45 કરોડ નામોની બેઝ યાદીથી શરૂ થઈ હતી, જે 2025ની ચૂંટણીમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલી મતદાર યાદી કરતાં આશરે 11.16 લાખ ઓછી હતી. દરેક મતદારને BLO દ્વારા enumeration form આપવામાં આવવાનું હતું. પરત ન મળેલા ફોર્મને ‘uncollectable’ તરીકે નોંધવામાં આવ્યા અને તેમાં absent, shifted, dead, duplicate અથવા other જેવી ASDDO શ્રેણીઓનો ઉપયોગ થયો.

સમગ્ર દિલ્હીમાં 47,56,722 ફોર્મ uncollectable જાહેર થયા હોવાનું વિશ્લેષણમાં જણાવાયું છે. આ બેઝ યાદીના લગભગ એક તૃતીયાંશ જેટલા છે. માત્ર આ 24 બેઠકોમાં જ 17,37,223 ફોર્મ uncollectable જાહેર થયા છે.

ડ્રાફ્ટ અંતિમ યાદી નથી, હજુ નામ ઘટી શકે

હાલની યાદી અંતિમ મતદાર યાદી નથી. ડ્રાફ્ટમાં સામેલ કેટલાક મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવી રહી છે અને પાત્રતા સાબિત કરવા દસ્તાવેજો રજૂ કરવા કહેવામાં આવી રહ્યા છે. આ 24 બેઠકોમાં 9,78,541 મતદારોને નોટિસ અપાઈ હોવાનું વિશ્લેષણમાં જણાવાયું છે, જ્યારે સમગ્ર દિલ્હીમાં આ સંખ્યા 33.13 લાખ છે. જો નોટિસ મેળવનારાઓમાંથી માત્ર 10 ટકા લોકોને અંતિમ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવે, તો 70માંથી 39 બેઠકો પર અંતિમ યાદીમાં નામોની સંખ્યા 2025માં મતદાન કરનારા લોકો કરતાં ઓછી થઈ શકે છે. આ એક અનુમાનિત પરિસ્થિતિ છે, અંતિમ પરિણામ નહીં.

ચૂંટણી પંચની અંદરના મતભેદથી પણ સવાલો

SIRની રાષ્ટ્રીય પ્રક્રિયાને લઈને ચૂંટણી પંચની અંદર પણ મતભેદ અંગે રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે. ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત કેટલાક નિર્ણયો અંગે ઔપચારિક વાંધા નોંધાવ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. વાંધાઓમાં મતદાર યાદીના ડેટાબેઝના કેન્દ્રીકરણ, Form 6માં ફેરફાર અને મતદાર ડેટા તથા સોફ્ટવેરની ઍક્સેસ જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હતા. જોકે ચૂંટણી પંચે ત્યારબાદ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે SIR સહિત તેના નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા.

આ સ્થિતિમાં સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સામે સવાલ છે કે દિલ્હીની 24 બેઠકોમાં 17.37 લાખ ફોર્મને uncollectable જાહેર કરવાની પ્રક્રિયામાં અંતિમ જવાબદારી કોની હતી? શું દરેક નામની સ્વતંત્ર ચકાસણી થઈ હતી? 2025માં મતદાન કરી ચૂકેલા મતદારોમાંથી કેટલાના નામ હવે ડ્રાફ્ટમાં નથી અને તેમાંથી કેટલા મૃત, સ્થળાંતરિત કે ડુપ્લિકેટ હોવાનું પ્રમાણિત થયું છે?

મતદાર યાદીની પારદર્શિતા પર હવે જવાબ જરૂરી

સમગ્ર દિલ્હીમાં SIR ડ્રાફ્ટમાં 97,53,577 નામ છે, જ્યારે 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 94,94,607 લોકોએ મતદાન કર્યું હતું. એટલે સમગ્ર શહેરના સ્તરે ડ્રાફ્ટમાં મતદાન કરનારા લોકો કરતાં 2,58,970 નામ વધુ છે. પરંતુ 70માંથી 24 બેઠકો પર સ્થિતિ વિપરીત છે અને ડ્રાફ્ટ રોલમાં 2025ના વાસ્તવિક મતદાન કરતાં ઓછા નામ છે.

હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે આ મોટો તફાવત માત્ર મતદાર યાદીની સફાઈનું પરિણામ છે કે પ્રક્રિયા દરમિયાન પાત્ર મતદારો પણ અસરગ્રસ્ત થયા છે? સરકાર અને ચૂંટણી પંચે બેઠકવાર ડેટા જાહેર કરીને દરેક મોટા ઘટાડાનું કારણ સમજાવવું જોઈએ કે નહીં? અને અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર થાય તે પહેલાં 2025માં મતદાન કરી ચૂકેલા પરંતુ SIR ડ્રાફ્ટમાંથી બહાર થઈ ગયેલા મતદારોને અસરકારક રીતે પોતાની પાત્રતા સાબિત કરવાની તક મળશે કે નહીં? આ સવાલોના સ્પષ્ટ જવાબો જ SIR પ્રક્રિયા અંગે ઊભી થયેલી શંકાઓને દૂર કરવામાં મહત્વપૂર્ણ રહેશે.