Vasuki Indicus Fossil: ગુજરાતની ધૂળભરી જમીન નીચે વર્ષોથી એક એવું સત્ય દટાયેલું હતું જેણે આજે સમગ્ર વિશ્વના વૈજ્ઞાનિકોને ચોંકાવી દીધા છે. સંશોધકોએ કચ્છના વિસ્તારમાંથી એક વિશાળકાય પ્રાગૈતિહાસિક સાપના અવશેષો શોધી કાઢ્યા છે, જેનું કદ સાંભળીને રૂંવાડા ઉભા થઈ જાય તેમ છે. આ પ્રાચીન જીવને ભગવાન શિવના ગળામાં બિરાજમાન પૌરાણિક નાગના નામ પરથી ‘વાસુકી ઇન્ડિકસ’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે આ જીવ આજથી આશરે 47 મિલિયન વર્ષ પહેલાં પૃથ્વી પર અસ્તિત્વ ધરાવતો હતો અને તે અત્યાર સુધીના જાણીતા સૌથી મોટા પેટે ચાલતા જીવોમાંનો એક છે.
સિટી બસ કરતાં પણ લાંબુ શરીર: ચોંકાવી દે તેવું વિશાળ કદ
આ કોઈ સામાન્ય સાપ નહોતો, પરંતુ કુદરતનું એક અદભૂત સર્જન હતું. એક્સપર્ટ્સના અંદાજ મુજબ વાસુકી ઇન્ડિકસની લંબાઈ 50 ફૂટ (આશરે 15 મીટર) સુધી હોઈ શકે છે. આ લંબાઈ એટલી વિશાળ છે કે તે રસ્તા પર દોડતી એક સામાન્ય સિટી બસ કરતાં પણ વધુ લાંબો હતો. પૃથ્વી પર અત્યાર સુધી અસ્તિત્વ ધરાવતા સૌથી મોટા સાપોમાં આ વાસુકીનું નામ હવે ટોચ પર લેવામાં આવે છે, જે તે સમયના ભયાનક પર્યાવરણની ઝાંખી કરાવે છે.
પાનધ્રો ખાણમાંથી મળેલા 27 હાડકાં જે ઈતિહાસની સાક્ષી પૂરે છે
આ ઐતિહાસિક શોધ કચ્છની પાનધ્રો લિગ્નાઈટ ખાણમાંથી કરવામાં આવી છે. સંશોધકોને અહીંથી સાપની કરોડરજ્જુના 27 અશ્મિભૂત હાડકાં મળી આવ્યા છે, જેમાંથી કેટલાક હજુ પણ કુદરતી રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલા હતા. આ હાડકાંના કદ અને મજબૂતી પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વાસુકીનું શરીર અત્યંત માંસલ અને ભારેખમ હતું. જાણે કોઈ દીવાલ તોડવા માટેનું ભારે ઓજાર હોય તેવું મજબૂત બંધારણ આ સાપ ધરાવતો હતો, જે તેને અન્ય જીવો કરતાં વધુ ખતરનાક બનાવતું હતું.
ધીમો પરંતુ જીવલેણ શિકારી: એનાકોન્ડા જેવી હુમલો કરવાની શૈલી
વૈજ્ઞાનિક દેબજીત દત્તા અને સુનીલ બાજપેયીના નેતૃત્વમાં થયેલા આ અભ્યાસમાં તેની શિકાર કરવાની પદ્ધતિ વિશે પણ મહત્વની જાણકારી મળી છે. ‘સાયન્ટિફિક રિપોર્ટ્સ’ માં પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, વાસુકી કદાચ બહુ ઝડપથી દોડી શકતો નહોતો, પરંતુ તેની શિકાર કરવાની શૈલી અત્યંત જીવલેણ હતી. આજના એનાકોન્ડાની જેમ તે પણ પોતાના શિકારની રાહ જોઈને ચુપચાપ ઘાત લગાવીને બેસી રહેતો હશે અને મોકો મળતા જ તેને જકડી લેતો હશે. તેના કદ અને તાકાતને જોતા તે જે-તે સમયનો ‘ટોચનો શિકારી’ રહ્યો હશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.
ટાઇટેનોબોઆનો નવો પ્રતિસ્પર્ધી: કોણ છે સાપોનો અસલી ચેમ્પિયન?
અત્યાર સુધી વિશ્વમાં ‘ટાઇટેનોબોઆ’ ને સૌથી મોટા સાપ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો, પરંતુ વાસુકી ઇન્ડિકસની આ શોધે તેને સીધી ટક્કર આપી છે. 11 થી 15 મીટરના કદ સાથે વાસુકી હવે સાપોના નિર્વિવાદ ‘હેવીવેઈટ ચેમ્પિયન’ ગણાતા ટાઇટેનોબોઆની શ્રેણીમાં આવી ગયો છે. જોકે તેના ચોક્કસ માપ અંગે વૈજ્ઞાનિકોમાં હજુ ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, પરંતુ તે પોતાના જમાનાનો સૌથી શક્તિશાળી અને વિશાળકાય જીવ હતો તે વાત તો હવે સાબિત થઈ ચૂકી છે.
મેડત્સોઇડી પરિવાર અને ભારત સાથેનું ખાસ જોડાણ
આ વિશાળ સાપનો સંબંધ ‘મેડત્સોઇડી’ પરિવાર સાથે છે, જે સમૂહે પૃથ્વી પર આશરે 100 મિલિયન વર્ષો સુધી રાજ કર્યું હતું. આ શોધમાં સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે વૈજ્ઞાનિકો હવે માની રહ્યા છે કે ભારત જ આ પ્રકારના વિશાળકાય સાપોની જન્મભૂમિ હોઈ શકે છે. ભારતમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા આ સાપો કદાચ સમય જતાં આફ્રિકા અને યુરોપના અન્ય ભાગો સુધી ફેલાયા હશે. આ શોધે માત્ર જીવવિજ્ઞાન જ નહીં, પરંતુ પૃથ્વીના ભૌગોલિક ઇતિહાસને સમજવામાં પણ નવો વળાંક આપ્યો છે.
આ પણ વાંચો:
