West Bengal Annapurna Scheme: પશ્ચિમ બંગાળમાં રાજકીય ગરમાવો ફરી એકવાર ચરમસીમાએ છે. રાજ્ય સરકારે તાજેતરમાં ‘અન્નપૂર્ણા યોજના’ હેઠળ મળેલી અરજીઓની સઘન ચકાસણી કર્યા બાદ લગભગ ૨૬ લાખ અરજીઓ રદ કરવાનો મોટો નિર્ણય લીધો છે. આ માહિતી વડાપ્રધાન અને મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારી દ્વારા વહીવટી કાર્યક્રમ દરમિયાન આપવામાં આવી હતી. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ૧.૬ કરોડ અરજીઓમાંથી ૧.૩ કરોડથી વધુ અરજીઓ સાચી સાબિત થઈ છે, જેમને હવે સરકારી લાભો મળવાનું શરૂ થશે. આ પગલું રાજ્યની કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં પારદર્શિતા લાવવાના દાવા સાથે ઉઠાવવામાં આવ્યું છે, પરંતુ આ નિર્ણયને કારણે અનેક પરિવારો માટે ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે.
લક્ષ્મી ભંડારનું સ્થાન અન્નપૂર્ણા યોજનાએ લીધું
પૂર્વ મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીની લોકપ્રિય ‘લક્ષ્મી ભંડાર’ યોજનાને બદલીને ભાજપ સરકાર દ્વારા ‘અન્નપૂર્ણા યોજના’ લાવવામાં આવી છે. આ યોજના રાજ્યની આર્થિક રીતે નબળી મહિલાઓ માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થાય તેવો દાવો સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યો છે. બજેટમાં આ યોજના માટે ૩૬,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની મોટી રકમની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે જૂની યોજનામાં ઘણી વિસંગતતાઓ હતી અને તેમાં નકલી લાભાર્થીઓનો મોટો વર્ગ સામેલ હતો. નવી યોજના હેઠળ, ડેટાના સરળીકરણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેથી એકવાર ફોર્મ ભર્યા પછી અન્ય સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવા માટે ફરીથી લાંબી પ્રક્રિયામાંથી પસાર ન થવું પડે.
૨૬ લાખ અરજીઓ કેમ રદ કરવામાં આવી?
મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે રદ કરવામાં આવેલી ૨૬ લાખ અરજીઓ પાછળ અનેક કાનૂની અને તાર્કિક કારણો છે. ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) ના ડેટાના આધારે તપાસ કરતા જાણવા મળ્યું કે ઘણા લાભાર્થીઓ ભારતના નાગરિક નથી અથવા તેમના નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, યાદીમાં એવા લોકોના નામ પણ હતા જેઓ મૃત્યુ પામ્યા છે અથવા જેઓ રાજ્ય છોડીને અન્યત્ર સ્થળાંતર કરી ચૂક્યા છે. કેટલીક વ્યક્તિઓ એક કરતા વધુ ખાતાઓ દ્વારા આર્થિક મદદ મેળવી રહી હતી. સરકારનું માનવું છે કે સરકારી નાણાં માત્ર સાચા અને પાત્ર ભારતીય નાગરિકો સુધી જ પહોંચવા જોઈએ, તેથી આ છટણી અનિવાર્ય હતી.
પુરુષ લાભાર્થીઓ અને વહીવટી ટીકાઓ
વહીવટી તપાસ દરમિયાન એક ચોંકાવનારી બાબત પણ સામે આવી કે લક્ષ્મી ભંડાર યોજનાના ૨ કરોડ લાભાર્થીઓમાંથી લગભગ ૧૦ લાખ પુરુષો હતા. સરકારે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે જ્યારે આ યોજના મહિલાઓના સશક્તિકરણ માટે હતી, તો પુરુષોને તે હેઠળ સહાય શા માટે મળતી હતી? આ ઉપરાંત, યોજનાના ફોર્મની લંબાઈ (૧૨ પાના) ને લઈને પણ વિપક્ષો અને નાગરિકો દ્વારા સરકારની ભારે ટીકા કરવામાં આવી હતી. જોકે, મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી કે વાસ્તવમાં માત્ર ૪ પાના જ ભરવાના હતા, અને એકવાર ડેટા પોર્ટલ પર અપલોડ થઈ જાય પછી તે નાગરિકો માટે એક ‘સિંગલ વિન્ડો’ સિસ્ટમ તરીકે કામ કરશે, જે તેમને ભવિષ્યમાં વધુ સુવિધા આપશે.
CAA હેઠળ શરણાર્થીઓ માટે રાહતના સંકેત
આટલી મોટી સંખ્યામાં અરજીઓ રદ થવાથી શરણાર્થી સમુદાયમાં ચિંતા હતી, જેના જવાબમાં મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી કે જેઓ બાંગ્લાદેશથી આવ્યા છે અને જેમણે નાગરિકતા સંશોધન અધિનિયમ (CAA) હેઠળ અરજી કરી છે અથવા ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલ કરી છે, તેમને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી સહાય મળતી રહેશે. આ નિવેદન એ વાતની ખાતરી આપે છે કે સરકાર સાચા શરણાર્થીઓને અંધારામાં રાખવા માંગતી નથી, પરંતુ સાથે જ તે ‘નકલી’ લાભાર્થીઓને યોજનામાંથી બહાર રાખવા માટે કડક વલણ અપનાવશે. સરકારે એવું પણ આક્ષેપ કર્યો કે અગાઉની સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન ૩૦ લાખથી વધુ નકલી લાભાર્થીઓ રાજ્યના ખજાના પર બોજ બની રહ્યા હતા.
લોકશાહી અને કલ્યાણકારી રાજનીતિ
રાજ્યમાં SIR પ્રક્રિયા બાદ ૬૩ લાખ મતદારોના નામ યાદીમાંથી દૂર કરવા અને ત્યારબાદ યોજનાઓના લાભાર્થીઓની છટણી, આ તમામ બાબતો રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે ગહન ચર્ચાનો વિષય છે. પારદર્શિતા લાવવી એ સરકારની ફરજ છે, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલ માનવીય પાસું પણ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ. લાખો પરિવારો કે જેઓ આ યોજનાઓ પર નિર્ભર હતા, તેમના માટે આ અચાનક આવેલી છટણી જીવનનિર્વાહની મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. સરકારે આ અંગે સંવેદનશીલતા દાખવીને પાત્ર લોકોના નામ સુધારવાની તક આપવી જોઈએ. એક સક્ષમ લોકશાહીમાં યોજનાઓનો લાભ ગરીબમાં ગરીબ વ્યક્તિ સુધી પહોંચવો જોઈએ, પછી ભલે તે કોઈ પણ યોજના હોય. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ આગામી સમયમાં પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં નવો વળાંક લાવી શકે છે.
આ પણ વાંચો:
Modi Gujarat Rally Expenditure: મોદીની એક સભાનું ખર્ચ 50 કરોડ – thegujaratreport.com
