Iran war: આજે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધનો 21મો દિવસ છે. જ્યારે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સંયુક્ત રીતે ઇરાન પર હુમલા કરી રહ્યા છે ત્યારે ઇરાને પણ ગલ્ફ દેશોમાં અમેરિકન બેઝને નિશાન બનાવવાનું ચાલુ રાખ્યું છે.ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બંધ કરીને સમગ્ર વિશ્વમાં સંભવિત ઉર્જા સંકટ ઉભું કરી દીધું છે.આ બધા વચ્ચે એક નવી વાત સામે આવી છે જેમાં ઈરાને હવે કાયમ માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર પ્રતિબંધો લાદવાનો નિર્ણય લીધો છે. ઇરાની સાંસદોએ સંસદમાં જાહેરમાં એક પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે, જેના હેઠળ ઇરાન હવે સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર કર વસૂલશે. તાજેતરના અહેવાલોને કારણે આ બાબતની ગંભીરતા વધુ વધી ગઈ છે કે ઇરાને એક જહાજમાંથી જ $2 મિલિયન કર વસૂલ્યો છે, જે હવે અન્ય જહાજો માટે સમાન પગલાં લેવાનું વિચારી રહ્યું છે.
ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ લાંબા સમયથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ટોલ લાદવાનો વિચાર રજૂ કરતું આવ્યું છે, જોકે,આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના દબાણ હેઠળ અને વિશ્વ સાથે સારા સંબંધો સાચવવા ઈરાની સરકાર આ પ્રસ્તાવથી દૂર રહી છે. જો કે,હવે યુદ્ધની સ્થિતિમાં ઈરાની સાંસદો હવે એકજૂથ અને સંમત થયા છે.
IRGC એવા જહાજો માટે સ્ટ્રેટમાંથી સલામત માર્ગ બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે જે કાં તો તેહરાન સરકારની નજીક છે અથવા જેણે ટોલ ચૂકવ્યો છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે તાજેતરમાં પસાર થતા ઓછામાં ઓછા એક જહાજ પાસેથી $2 મિલિયન વસૂલવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે અન્ય ઘણા જહાજોના સલામત માર્ગ માટે સમાન પગલાંની ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે.
અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સાથે યુદ્ધમાં ફસાયેલા ઇરાન માટે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એક મહત્વપૂર્ણ ફાયદો છે. ઇરાને અહીંથી પસાર થતા કોઈપણ જહાજ પર હુમલો કરવા માટે ફક્ત થોડા હજાર ડોલરના સસ્તા ડ્રોનની જરૂર પડે છે. તેહરાને આ વિસ્તારમાં દરિયાઈ માઇન્સ પણ બિછાવી છે, જે જહાજો માટે ખતરો છે. વધુમાં, નજીકમાં કાર્યરત તેના પ્રોક્સી સંગઠનો પણ આ કામગીરી કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, ઇરાન આ ટોલ ટેક્સ સિસ્ટમને સુરક્ષા માપદંડ તરીકે રજૂ કરી રહ્યું છે. જોકે ઇરાની અધિકારીઓએ સંકેત આપ્યો છે કે સંઘર્ષમાં સીધા સંકળાયેલા ન હોય તેવા દેશો માટે “સલામત માર્ગ” માટે વાટાઘાટો થઈ શકે છે, પરંતુ આવા ટોલ માટેનો કાનૂની આધાર શંકાસ્પદ છે, અને પ્રક્રિયા અસ્પષ્ટ રહે છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત મિકેનિઝમ દ્વારા નહીં, પરંતુ ચાલી રહેલી રાજદ્વારી અને નૌકાદળ વાટાઘાટો વચ્ચે થઈ રહ્યું છે.
■ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની કોના અધિકાર ક્ષેત્રમાં આવે છે?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વના 20 ટકા ઉર્જા સંસાધનોનું પરિવહન કરે છે. આ સાંકડો માર્ગ ઓમાનના અખાતને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. કારણ કે તેનો ઉપયોગ વૈશ્વિક શિપિંગ માટે થાય છે અને વિશ્વના તેલ અને ગેસનો મોટો હિસ્સો વહન કરે છે, તેથી આ માર્ગ કોઈ એક દેશ દ્વારા નિયંત્રિત નથી પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ નિયમોને આધીન છે. આનો અર્થ એ છે કે તે એક શેર કરેલ વૈશ્વિક માર્ગ તરીકે સેવા આપે છે તે કોઈપણ દેશની ખાનગી મિલકત નથી પરંતુ હવે જ્યારે ઈરાન યુદ્ધમાં છે, ત્યારે તે એવા દેશોના જહાજો પર હુમલો કરી શકે છે જે કોઈક રીતે સંઘર્ષમાં સામેલ છે અને હવે તેની ઉપર ઈરાને નિયંત્રણ કર્યું છે અને અહીંથી જો પસાર થવું હોયતો સુરક્ષા પ્રદાન કરવા ટોલ વસુલવાનું શરૂ કર્યું છે.
■ શું ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ટોલ લાદી શકે ખરું?
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ, કોઈ પણ દેશ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા માર્ગ પર એકપક્ષીય રીતે કર લાદી શકતો નથી તેનો કાનૂની આધાર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સમુદ્રી કાનૂન સંધી છે, જેમાં “ટ્રાંજીટ પાસેજ” ના સિદ્ધાંતનો સમાવેશ થાય છે. આ સિદ્ધાંત હેઠળ, બધા દેશોના જહાજો અને વિમાનોને આ માર્ગમાંથી અવરોધ વિના પસાર થવાનો અધિકાર છે. આ સિદ્ધાંત મુજબ, કોઈપણ જહાજ, તેનો દેશ, માલિક અથવા કાર્ગો ગમે તે હોય, તેને રોકી શકાતો નથી અથવા કર લાદી શકાતો નથી. આસપાસના દેશોને તેમના દરિયાકાંઠા અને દરિયાકાંઠાના પાણી પર અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે, પરંતુ તેમને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર કર લાદવાનો અધિકાર નથી.પરંતુ સમસ્યા એ છે કે આ એક આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો છે અને આજ કાયદાનું અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ઇરાન પર હુમલો કરીને ઉલ્લંઘન કર્યું છે. આ કિસ્સામાં, ઇરાન દલીલ કરી શકે છે કે તે પણ આ કાયદાનો ભંગ કરી શકે છે.આમ,શરૂઆત અમેરિકાએ કરી છે અને ઇરાન પણ કાયદા તોડવાનું અમેરિકા પાસેથી શીખ્યું છે.આમ,ટ્રમ્પની મુર્ખામીના કારણે વિશ્વભરમાં મંદીના વાદળો છવાયા છે જેનો તાત્કાલિક કોઈ રસ્તો દેખાતો નથી.
આ પણ વાંચો:
OIC: “ઇસ્લામિક વર્લ્ડ” એકજ ઝાટકે ખતમ; ઈઝરાયેલ-અમેરિકા સામે 57 દેશોનું સંગઠન “કાગનો વાઘ” સાબિત થયુ!
