Sikar Coaching Industry Rajasthan: રાજસ્થાનનું કોટા શહેર કોચિંગ કેપિટલ તરીકે આખા દેશમાં પ્રખ્યાત છે, પરંતુ હવે રાજસ્થાનનું જ બીજું એક શહેર ‘સીકર’ પણ તે જ રાહ પર ખૂબ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. સીકરની કોચિંગ ઇન્ડસ્ટ્રી આજે હજારો કરોડ રૂપિયાના આંકડાને પાર કરી ચૂકી છે. કોટાની જેમ જ સીકરમાં પણ આજે દેશના ૧૮ થી ૨૦ રાજ્યોના લાખો વિદ્યાર્થીઓ મેડિકલ (NEET) અને એન્જિનિયરિંગ (JEE) ની પ્રવેશ પરીક્ષાઓની તૈયારી કરવા માટે આવી રહ્યા છે. કોચિંગ ક્લાસીસની સાથે અહીં શાળાઓ, કોલેજો, પીજી (PG) અને હોસ્ટેલ ઉદ્યોગમાં અભૂતપૂર્વ તેજી જોવા મળી રહી છે. જોકે, તાજેતરમાં નીટ પેપર લીક કેસમાં સીકરનું નામ ઉછળ્યા બાદ આ શહેર ફરી એકવાર દેશભરમાં ભારે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે.
દેશભક્તિ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે અવ્વલ શેખાવતીનો ઇતિહાસ
સીકર રાજસ્થાનના શેખાવતી વિસ્તારનો સૌથી મોટો જિલ્લો છે, જે મહારાવ શેખાજીના નામ પરથી શેખાવતી તરીકે ઓળખાય છે. આ પ્રદેશ માત્ર શિક્ષણ જ નહીં, પરંતુ સેના અને રાજનીતિના ક્ષેત્રમાં પણ દેશભરમાં મોખરે છે. શેખાવતી વિસ્તારમાં ત્રણ જિલ્લાઓ—સીકર, ચૂરુ અને ઝુંઝુનૂનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રદેશ દેશ સેવા માટે જાણીતો છે અને અહીંના યુવાનો સરહદ પર દેશ માટે મરી મીટવા હંમેશા તત્પર રહે છે. શિક્ષણની વાત કરીએ તો, એક સમય એવો હતો જ્યારે રાજસ્થાન બોર્ડની ધોરણ ૧૦ અને ૧૨ની વિજ્ઞાન, વાણિજ્ય અને આર્ટ્સ પ્રવાહની મેરિટ યાદીમાં સૌથી વધુ બાળકો સીકર અને ઝુંઝુનૂ જિલ્લાના જ રહેતા હતા. આ સિલસિલો વર્ષો સુધી ચાલ્યો અને તેના પર ઘણી વખત શંકાઓ પણ વ્યક્ત થઈ હતી, પરંતુ આજે સીકરે કોચિંગ ક્ષેત્રે પોતાની ધાક સાબિત કરી દીધી છે.
૧૯૯૬માં એન્જિનિયર શ્રવણ ચૌધરીએ રોપ્યો કોચિંગનો પાયો
સીકરમાં કોચિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીનો ઇતિહાસ આશરે ત્રણ દાયકા જૂનો છે. અહીં આ ઉદ્યોગ શરૂ કરવાનો શ્રેય સીએલસી (CLC) ના સંસ્થાપક એન્જિનિયર શ્રવણ ચૌધરીને ફાળે જાય છે. સીકરના એક નાનકડા ગામ રોસાવાથી આવેલા શ્રવણ ચૌધરીને કોટા કોચિંગની એકચક્રી સફળતા હંમેશા ખટકતી હતી. આ પડકારને ઝીલીને તેમણે કોટાને ટક્કર આપવા માટે વર્ષ ૧૯૯૬માં સીકરમાં ખૂબ જ નાના પાયે CLC ની સ્થાપના કરી. વર્ષોની સખત મહેનત અને વિદ્યાર્થીઓની સફળતા બાદ સીકરનું નામ ચર્ચામાં આવ્યું અને કોચિંગે એક મોટી ઇન્ડસ્ટ્રીનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. શરૂઆતના એક દાયકા સુધી કોચિંગના ક્ષેત્રમાં સીએલસીએ એકહથ્થુ શાસન ભોગવ્યું હતું.
ગુરુકૃપા અને પ્રન્સ એજ્યુકેશન હબનો ઉદય
વર્ષ ૨૦૦૭ સુધીમાં સીકરમાં કોચિંગની આખી પેટર્ન સેટ થઈ ચૂકી હતી અને વાલીઓ પણ તેના ફાયદા સમજવા લાગ્યા હતા. આ દરમિયાન કોટાની પ્રખ્યાત બ્રાન્ડ્સ જેવી કે દાસવાની ક્લાસીસ, બંસલ ક્લાસીસ અને કરિયર કોચિંગે અહીં પોતાની શાખાઓ ખોલી, પરંતુ તેઓ ધાર્યા મુજબ સફળ ન થઈ શક્યા. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૦૭માં સ્થાનિક સ્તરે ‘ગુરુકૃપા કોચિંગ સેન્ટર’નો ઉદય થયો, જેણે મેદાનમાં આવતાની સાથે જ CLC ને જોરદાર ટક્કર આપી. આ જ ગાળામાં શાળાઓથી આગળ વધીને ‘પ્રિન્સ ગ્રુપે’ પણ કોચિંગ ક્ષેત્રે ઝંપલાવ્યું અને ‘પ્રિન્સ એજ્યુકેશન હબ’ ઊભું કરી દીધું. આજે સીકરમાં નાની-મોટી દોઢ ડઝન જેટલી મોટી કોચિંગ સંસ્થાઓ ધમધમી રહી છે અને આખું શહેર સફળ વિદ્યાર્થીઓના હોર્ડિંગ્સથી ઉભરાઈ રહ્યું છે.
મેડિકલ-એન્જિનિયરિંગની સાથે ડિફેન્સ કોચિંગનું પણ મોટું કેન્દ્ર
કોટા અને સીકરની કોચિંગ પેટર્નમાં એક બહુ મોટો તફાવત છે. કોટા મુખ્યત્વે NEET અને JEE પૂરતું મર્યાદિત છે, જ્યારે સીકરમાં તમામ પ્રકારની સરકારી નોકરીઓ માટેનું કોચિંગ ઉપલબ્ધ છે. સીકર દેશભરમાં ડિફેન્સ સર્વિસ (સંરક્ષણ દળો) ના કોચિંગ માટે બહુ મોટું હબ બન્યું છે. અહીંના સ્થાનિક યુવાનોમાં સેનામાં જોડાવાનો ભારે જજબો હોવાથી કોચિંગ સેન્ટર્સે આ તક ઝડપી લીધી અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રની નોકરીઓ માટે શૈક્ષણિક કોચિંગની સાથે શારીરિક તાલીમ (ફિઝિકલ ટ્રેનિંગ) પણ આપવાનું શરૂ કર્યું. આજે આ કોચિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીના કારણે સીકરની સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થાને બૂસ્ટર ડોઝ મળ્યો છે.
પ્રોફેશનલિઝમ નહીં પરંતુ ‘ઇમોશન’ સાથે શિક્ષણ આપવાની પરંપરા
સીકરની આ અસાધારણ સફળતા અંગે વિદ્યા ભારતી ગ્રુપના ડાયરેક્ટર અને શિક્ષણવિદ્ ડો. બળવંત સિંહ ચિરાણા જણાવે છે કે, સીકર અને કોટા વચ્ચે મૂળભૂત તફાવત ભણાવવાની શૈલીમાં છે. સીકરમાં કોટાની જેમ કોઈ સ્થાપિત આંતરરાષ્ટ્રીય બ્રાન્ડ્સ નથી. અહીં જેણે પણ કોચિંગ સામ્રાજ્ય ઊભું કર્યું છે, તેઓ ગ્રામીણ પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવેલા મહેનતુ સ્થાનિક યુવાનો છે. તેઓ અહીં આવતા વિદ્યાર્થીઓને માત્ર વ્યાવસાયિક કે પ્રોફેશનલ રીતે નહીં, પરંતુ એક પરિવારની જેમ ભાવનાત્મક (ઇમોશનલ) જોડાણ સાથે ભણાવે છે. શિક્ષકોમાં સીકરનું નામ દેશભરમાં રોશન કરવાનો જે જજબો છે, તેણે જ આ શહેરને શિક્ષણની આ સર્વોચ્ચ ઊંચાઈ પર પહોંચાડ્યું છે.
રૂ. ૩,૦૦૦ કરોડનું ટર્નઓવર અને બદલાયેલી અર્થવ્યવસ્થા
આજે સીકરની ભૌગોલિક અને આર્થિક સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. શહેરના પિપરાલી રોડ, નવલગઢ રોડ અને સીકર બાયપાસ વિસ્તારો અત્યારે બહુમાળી કોચિંગ સેન્ટરો અને આધુનિક હોસ્ટેલોથી ભરાઈ ગયા છે. આંકડા મુજબ, સીકર આજે આશરે ૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની કોચિંગ ઇન્ડસ્ટ્રી બની ગયું છે, જેનાથી સ્થાનિક ૨૦ થી ૨૫ હજાર પરિવારોને પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રોજગારી મળી રહી છે. શહેરમાં ૫૦૦થી વધુ હોસ્ટેલ અને પીજી (PG) ખુલ્યા છે. સીકર શહેરમાં આશરે ૪૦૦ અને સમગ્ર જિલ્લામાં ૨,૦૦૦ જેટલી ખાનગી શાળાઓ આવેલી છે, જ્યાં એક લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. આ શૈક્ષણિક ક્રાંતિના કારણે સીકરમાં જમીન-મકાનના ભાવો પણ આસમાને આંબી રહ્યા છે.
સીકરની આ ભવ્ય સફળતાની વાર્તા વચ્ચે એક જાગૃત નાગરિક તરીકે કેટલાક ગંભીર સવાલો પણ પૂછવા જરૂરી છે. ભૂતકાળમાં રાજસ્થાન બોર્ડના મેરિટ લિસ્ટમાં માત્ર સીકરના જ વિદ્યાર્થીઓ આવવા અને તાજેતરમાં નીટ (NEET) પેપર લીક કેસમાં સીકરનું નામ સામે આવવું, શું આ માત્ર એક સંયોગ છે કે પછી આ હજારો કરોડની ઇન્ડસ્ટ્રી પાછળ કોઈ સુનિયોજિત ગેરરીતિઓ પણ ચાલી રહી છે? જ્યારે કોઈ શિક્ષણ કેન્દ્ર વ્યવસાયિક ઉદ્યોગ (Industry) બની જાય છે, ત્યારે શું ત્યાં ખરેખર જ્ઞાનનું દાન થાય છે કે માત્ર નફાની ગણતરી? તંત્ર અને શિક્ષણ વિભાગે એ સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે લાખો વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય આ ગલીઓમાં હોમાઈ ન જાય.
આ પણ વાંચો:
