Ethanol Blending Issue: દેશભરમાં ઈથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ (E20) ને લઈને સામાન્ય જનતામાં ભારે રોષ અને આક્રોશ જોવા મળી રહ્યો છે. દ્વિચક્રી વાહનચાલકો હોય કે કાર ચાલકો, દરેકને એક જ સમસ્યા સતાવી રહી છે – વાહનોની માઈલેજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો. ભારત જેવા માઈલેજ-પ્રધાન દેશમાં, જ્યાં મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના લોકો વસ્તુની કિંમત અને તેની ટકાઉક્ષમતાને વધુ મહત્વ આપે છે, ત્યાં ઈથેનોલના મિશ્રણને કારણે ખર્ચમાં થતો વધારો માથાનો દુખાવો બની ગયો છે. માત્ર માઈલેજ જ નહીં, પરંતુ વાહનોના એન્જિન અને સ્પેરપાર્ટ્સ પર પણ આ મિશ્રણની વિપરીત અસર પડી રહી છે, જેના કારણે લાખો વાહન માલિકો મજબૂરીમાં ગેરેજના ચક્કર કાપવા માટે મજબૂર બન્યા છે.
સરકારી દાવાઓ અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનું અંતર
કેન્દ્રીય મંત્રી નિતિન ગડકરીના જૂના નિવેદનો ફરી ચર્ચામાં છે, જેમાં તેમણે પેટ્રોલના ભાવ ૧૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટર સુધી લાવવાની વાત કરી હતી. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ઈથેનોલ મિશ્રણથી માઈલેજ ઘટશે નહીં, પરંતુ આજે સ્થિતિ તેનાથી તદ્દન વિપરીત છે. જ્યારે ઈથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલે વાહનોની એવરેજ ઘટાડી દીધી છે, ત્યારે સરકારના દાવાઓ પર લોકોનો વિશ્વાસ ડગી ગયો છે. એક તરફ એન્જિન સીઝ થઈ રહ્યા છે અને લોકોના ખિસ્સા પર મોટો ભાર પડી રહ્યો છે, બીજી તરફ સત્તાધારી પક્ષના નેતાઓ આ મુદ્દે સાયન્ટિફિક સ્ટડી કે ડેટાના અભાવે આવી કોઈ સમસ્યા હોવાનો સ્પષ્ટ ઈનકાર કરી રહ્યા છે. આ અસંવેદનશીલ વલણે સામાન્ય માણસમાં સરકાર પ્રત્યે અવિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું કર્યું છે.
તકનીકી જટિલતા અને અધિકારીઓનો તર્ક
ભારત પેટ્રોલિયમના એક ઉચ્ચ અધિકારીએ તાજેતરમાં આપેલા નિવેદનમાં સ્વીકાર્યું હતું કે ઈથેનોલ મિશ્રણને કારણે માઈલેજમાં આશરે ૩૦ ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. પરંતુ આ સ્વીકાર સાથે જ તેમણે સલાહ આપી કે દેશવાસીઓએ આ મુદ્દે ‘સકારાત્મક’ અભિગમ રાખવો જોઈએ અને કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે આ નુકસાન સહન કરવું જોઈએ. આ નિવેદનથી જનતા વધુ ભડકી ઉઠી છે. સવાલ એ છે કે શું જનતાએ પોતાના ખર્ચે અને એન્જિન બરબાદ કરીને પર્યાવરણની જવાબદારી ઉઠાવવી જોઈએ? શું સરકાર પાસે આ પ્રયોગો કરતા પહેલા કોઈ નક્કર સ્ટડી કે રિપોર્ટ તૈયાર હતો? સરકારી મંત્રાલયોના અંદરોઅંદરના સંકલનના અભાવે વાહનચાલકો પાયમાલ થઈ રહ્યા છે.
એક ‘પ્રયોગ’ જે જનતા માટે મુસીબત બન્યો
સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક સુનાવણી દરમિયાન સરકારી વકીલ દ્વારા કરવામાં આવેલી રજૂઆત વધુ આઘાતજનક હતી. તેમણે સ્વીકાર્યું કે ઈથેનોલ બ્લન્ડિંગ પોલિસી અત્યારે માત્ર એક ‘એક્સપેરિમેન્ટ’ (પ્રયોગ) છે, જેના પરિણામો આવતા વર્ષે આવશે. આ વાત સાંભળીને પ્રશ્ન થાય છે કે, શું સામાન્ય જનતાની કરોડો રૂપિયાની ગાડીઓ આ પ્રયોગ માટેનું સાધન (ગિનિપિંગ) છે? તહસીન પૂનાવાલા જેવા અનેક લોકો આ પ્રક્રિયાને સરકારની નિષ્ફળતા અને સામાન્ય માણસના મૂળભૂત અધિકારોનું હનન ગણાવી રહ્યા છે. ખેડૂતોને ખાસ લાભ ન મળવો, ફોરેક્સ રિઝર્વમાં ઘટાડો થવો અને ઈમ્પોર્ટેડ કોર્ન પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ કરવો – આ તમામ મુદ્દાઓ ઈથેનોલ પોલિસીની સામે અનેક પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઊભા કરે છે.
વ્યક્તિગત અનુભવો અને એન્જિનની બરબાદી
દિલ્હીના મુદિત અગ્રવાલ જેવા કાર માલિકોનો ફર્સ્ટ-હેન્ડ અનુભવ એ વાતની પુષ્ટિ કરે છે કે આ સમસ્યા કેટલી ગંભીર છે. માત્ર ત્રણ વર્ષ જૂની મોંઘી કારનું ફ્યુઅલ પમ્પ ઈથેનોલના કારણે ખરાબ થઈ જવું એ કોઈ સામાન્ય બાબત નથી. સર્વિસ સેન્ટરોમાં દરરોજ આવી અનેક ફરિયાદો નોંધાઈ રહી છે, જેમાં સ્પષ્ટ જણાય છે કે ઈથેનોલ ૨૦ ટકા મિશ્રણ ઈંધણ લાઈનો અને ફ્યુઅલ પમ્પ માટે જોખમી છે. જ્યારે નવી ગાડીઓની આ હાલત હોય, ત્યારે જૂના વાહનોના માલિકોનું શું થતું હશે તેની કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ છે. આટલું બધું નુકસાન વેઠીને પણ જનતાએ ‘સકારાત્મક’ રહેવાની અપેક્ષા રાખવી એ વાસ્તવિકતાથી દૂર છે.
વિરોધનું વંટોળ અને ભવિષ્યની શક્યતાઓ
આ સમગ્ર વિવાદને કારણે હવે જનતામાં એકતા જોવા મળી રહી છે. ૫ જુલાઈના રોજ જંતર-મંતર પર યોજાનાર આંદોલન એ વાતનું પ્રતીક છે કે હવે વાહનચાલકો સરકારની મનમાની સહન કરવાના મૂડમાં નથી. વિપક્ષો અને નાગરિક સંગઠનો આ મામલે સરકાર પાસે ‘વ્હાઈટ પેપર’ની માંગ કરી રહ્યા છે, જેથી સ્પષ્ટ થઈ શકે કે કયા આધારે આ પોલિસી લાગુ કરવામાં આવી. એક લોકશાહી દેશમાં જનતાના આર્થિક અધિકારો સાથે ખિલવાડ કરીને સરકાર લાંબો સમય ટકી શકતી નથી. જો સરકાર સમયસર આ અંગે સ્પષ્ટતા નહીં કરે અને વાહનચાલકોની ફરિયાદો સાંભળીને યોગ્ય પગલાં નહીં ભરે, તો આવનારા સમયમાં આ રોષ મોટું રાજકીય સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે, જેની અસર ચૂંટણીલક્ષી પરિણામો પર પણ જોવા મળી શકે છે.
આ પણ વાંચો:
