GUJARAT MODEL CONTINUES: ગુજરાતના રાજકોટ જિલ્લાના વિછિયા પંથકમાં એક સામાન્ય ખેડૂત લાધાભાઈ બારૈયા છેલ્લા સાત મહિનાથી ન્યાય માટે દર-દર ભટકી રહ્યા છે, પરંતુ તેમની વ્યથા સાંભળનારું કોઈ નથી. લાધાભાઈ પાસે તેમની પૈતૃક જમીન છે, જેમાંથી ૧૪ વીઘા જમીન તેમના હિસ્સામાં આવે છે. આ જમીનમાંથી પવનચક્કીના કેબલ નાખવા અને મોટા વાહનો લઈ જવા માટે એક ખાનગી કંપનીએ ખેડૂતની મંજૂરી વગર જ દાદાગીરી શરૂ કરી છે. લાધાભાઈએ સ્થાનિક મામલતદારથી લઈને કલેક્ટર, જિલ્લા વિકાસ અધિકારી, પોલીસ અધિકારીઓ અને રાજ્યના ગૃહમંત્રી સુધી અનેક અરજીઓ કરી છે, પરંતુ ક્યાંયથી પણ તેમને યોગ્ય ન્યાય મળ્યો નથી. આ સ્થિતિ ગુજરાતના ખેડૂતોની તે કમનસીબ વાસ્તવિકતા દર્શાવે છે, જ્યાં વિકાસના નામે ખેડૂતોના અધિકારોને કચડી નાખવામાં આવી રહ્યા છે.
કંપનીની જોહુકમી અને ભયનો માહોલ
આ ઘટનાક્રમ વિશે વાત કરતા લાધાભાઈએ જણાવ્યું કે, તેમની જમીનનો ઉપયોગ કરવા માટે કંપનીએ તેમની સાથે કોઈ પણ પ્રકારની પરવાનગી લીધી નથી. કંપનીના માણસોએ ખેડૂતના અન્ય સગાને સમજાવીને અથવા તો દબડાવીને એક પ્રકારનું કરાર જેવું કાગળ બનાવ્યું છે, જેનો આધાર લઈને કંપની દ્વારા લાધાભાઈની જમીનમાં ખોદકામ કરી કેબલ નાખવામાં આવ્યા છે અને મોટા વાહનો ચલાવવામાં આવે છે. આ વાહનોના અવરજવરને કારણે ખેતરની જમીન ખેડાઈ ગઈ છે અને પવનચક્કીના તાર નીચે પડી ગયા છે, જે કોઈ પણ સમયે મોટી દુર્ઘટનાનું કારણ બની શકે છે. જ્યારે લાધાભાઈ આ અંગે અવાજ ઉઠાવે છે, ત્યારે કંપનીના માણસો તેમને ધમકાવે છે અને પોલીસ તેમની ફરિયાદ સાંભળવાને બદલે ખેડૂતને જ ‘ડીટેન’ કરીને કંપનીને સહકાર આપે છે.
પોલીસની ભૂમિકા અને મહિલાઓ સાથે અસભ્ય વર્તન
આ કેસમાં પોલીસની ભૂમિકા પણ અત્યંત વિવાદાસ્પદ રહી છે. એક પ્રસંગે જ્યારે લાધાભાઈ પોલીસ સ્ટેશનમાં હતા, ત્યારે તેમના ઘરે એકલા રહેલા પત્નીને ૧૧૨ નંબરની પોલીસ વાન સાથે આવેલી મહિલા પોલીસ અને અન્ય લોકોએ ધમકાવ્યા હતા. ત્રણ વર્ષના નાનકડા બાળક સાથે એકલા રહેલા પત્નીને પોલીસે એટલી હદ સુધી ડરાવ્યા કે તેઓ ભયભીત થઈને ખેતરમાંથી હટી ગયા અને કંપનીના વાહનો પસાર થયા. પોલીસે તેમને સાતબારના ઉતારા અને દસ્તાવેજો લાવવા માટે રાત્રિના અંધારામાં દબાણ કર્યું હતું. એક ખેડૂત પોતાની માલિકીની જમીન પર જ અસુરક્ષિત અનુભવે છે અને પોલીસ રક્ષક બનવાને બદલે કંપનીના સાધક બનીને વર્તી રહી છે, જે લોકશાહીમાં અત્યંત ચિંતાજનક બાબત છે.
ધારાસભ્ય અને સરકારી તંત્રની ઉદાસીનતા
લાધાભાઈએ પોતાના વિસ્તારના ધારાસભ્ય અને કેબિનેટ મંત્રી કુંવરજી બાવળીયાને પણ રૂબરૂ મળીને રજૂઆત કરી હતી. કુંવરજીભાઈએ તપાસ કરવાનું અને વાહન ન રોકવા દેવાનું આશ્વાસન આપ્યું હતું, પરંતુ જમીન પર પરિસ્થિતિ જેવી હતી તેવી જ રહી છે. કંપની આજે પણ ખેડૂતની પરવાનગી વગર જમીનનો ઉપયોગ કરી રહી છે. લાધાભાઈ જ્યારે મામલતદાર પાસે જાય છે ત્યારે તેઓ કહે છે કે આ પોલીસનો મામલો છે, અને જ્યારે પોલીસ પાસે જાય છે ત્યારે તેઓ કહે છે કે આ મામલતદારનો વિષય છે. આ રીતે સરકારી તંત્ર એકબીજા પર દોષારોપણ કરીને ખેડૂતને ન્યાયથી વંચિત રાખી રહ્યું છે. તંત્રના આવા વલણથી ખેડૂતોને પ્રશ્ન થાય છે કે, “અમે ન્યાય માટે જઈએ તો જઈએ ક્યાં?”
વિકસિત ગુજરાત અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો વિરોધાભાસ
ગ્રીન એનર્જી અને પવનચક્કી દ્વારા વીજળી ઉત્પાદન કરવું તે એક સારો વિચાર છે, પરંતુ તે વિકાસ ત્યારે જ સાર્થક કહેવાય જ્યારે તે ખેડૂતોના ભોગે ન હોય. લાધાભાઈને વળતર રૂપે ૩૦ વર્ષ માટે માત્ર ૩ લાખ રૂપિયાની રકમની ઓફર કરવામાં આવી હતી, જે તેમણે સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢી છે. ખેડૂતનું કહેવું છે કે તેમનું ખાતું સંયુક્ત છે અને આ રીતે જમીનનો ઉપયોગ તેમના માટે ૬૦ વર્ષ સુધી મુસીબત બની રહેશે. ગુજરાતમાં આજે વિકાસના નામે જે રીતે ખેડૂતોને કચડવામાં આવી રહ્યા છે, તે ‘ગતિશીલ’ અને ‘વાઈબ્રન્ટ’ ગુજરાતના દાવાઓને પોકળ સાબિત કરે છે. આ ચીસ એકલા લાધાભાઈની નથી, પરંતુ ગુજરાતના દરેક એવા ખેડૂતની છે જે પોતાની જમીન બચાવવા માટે લાચાર છે.
સરકાર પાસે ન્યાયની આશા
આ અહેવાલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સત્તાના ગલિયારાઓમાં બેઠેલા સંવેદનશીલ નેતાઓ સુધી ખેડૂતની પીડા પહોંચાડવાનો છે. શું મૃદુ અને મક્કમ મુખ્યમંત્રી અથવા ગૃહમંત્રી હર્ષ સંઘવી આ ઘટના તરફ ધ્યાન આપશે? ખેડૂત કોઈ દયા નથી માંગતા, તેઓ માત્ર પોતાનો બંધારણીય અધિકાર અને પોતાની જમીન પરના હક માંગે છે. લાધાભાઈ જેવા અનેક ખેડૂતો આજે વિકાસની આ આંધળી દોટમાં પિસાઈ રહ્યા છે. સત્તાધીશોએ સમજવું પડશે કે જો ખેડૂત જ પોતાની જમીન પર ગુલામ જેવું વર્તન અનુભવશે, તો આ રાજ્યના ખેડૂતનું ભવિષ્ય શું હશે? સમય પાકી ગયો છે કે સરકાર આવી કંપનીઓની દાદાગીરી પર લગામ લગાવે અને ખેડૂતોને ન્યાય આપે.
આ પણ વાંચો:
