Gujarat Farmer Protest: ગુજરાત સરકાર દ્વારા 4 જુલાઈ, 2026ના રોજ વીજ ટ્રાન્સમિશન ટાવર અને હાઈ વોલ્ટેજ લાઈનો માટે જમીન વળતર અંગે જાહેર કરાયેલા નવા પરિપત્ર સામે ખેડૂતોના સંગઠનોમાં ભારે અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે. રાજકોટમાં વિવિધ જિલ્લાઓના ખેડૂતો અને ખેડૂત આગેવાનો ભેગા થયા હતા, જ્યાં પરિપત્રની કાયદાકીય, ટેકનિકલ અને વળતર સંબંધિત જોગવાઈઓ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
ખેડૂત આગેવાનોનું કહેવું છે કે સરકાર દ્વારા જાહેરમાં “200 ટકા વળતર”ની વાત કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ વાસ્તવમાં મોટા ભાગના ખેડૂતોને તેનો લાભ મળવાનો નથી. આ મુદ્દે કલેક્ટર મારફતે રાજ્ય સરકારને રજૂઆત પણ કરવામાં આવી છે અને પરિપત્રમાં સુધારા કરવાની માંગ ઉઠાવવામાં આવી છે.
‘માત્ર ટાવરના પાયા માટે જ 200 ટકા વળતર’નો આક્ષેપ
ખેડૂત સંગઠનોના જણાવ્યા મુજબ, નવા પરિપત્રમાં ટાવરના પાયા (Tower Base) હેઠળ આવતી જમીન માટે જ બજાર કિંમતના બે ગણાં વળતરની જોગવાઈ છે.
પરંતુ વીજ લાઈનના સમગ્ર કોરિડોર વિસ્તારમાં આવતી મોટાભાગની જમીન માટે અલગ દરો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. ખેડૂતોનો દાવો છે કે આ કોરિડોર વિસ્તારમાં માત્ર બજાર કિંમતના 30%, 45% અથવા 60% જેટલું જ વળતર આપવામાં આવશે, જે તેમની માંગ કરતાં ઘણું ઓછું છે.
તેમનું કહેવું છે કે સરકારના પ્રચાર અને પરિપત્રની વાસ્તવિક જોગવાઈઓ વચ્ચે મોટો તફાવત છે.
97 ટકા ખેડૂતોને ઓછું વળતર મળવાનો દાવો
ખેડૂત આગેવાનોના અંદાજ મુજબ 765 કે.વી. ટ્રાન્સમિશન લાઈનના એક કિલોમીટર વિસ્તારમાં અંદાજે બે થી ત્રણ ટાવર ઉભા થાય છે.
દરેક ટાવરનો પાયો લગભગ 22×22 મીટર એટલે કે 484 ચોરસ મીટર વિસ્તાર આવરી લે છે. ત્રણ ટાવર મળીને આશરે 1,500 ચોરસ મીટર જેટલો વિસ્તાર બને છે, જેને બે ગણું વળતર મળશે.
જ્યારે 67 મીટર પહોળા એક કિલોમીટર લાંબા કોરિડોરનો કુલ વિસ્તાર આશરે 67,000 ચોરસ મીટર થાય છે. ખેડૂતોનો દાવો છે કે તેમાંના લગભગ 65 હજારથી વધુ ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં માત્ર 30 ટકા જેટલું વળતર મળશે.
આ આધારે ખેડૂત સંગઠનોનો દાવો છે કે લગભગ 3 ટકા જમીનને જ બે ગણું વળતર મળશે, જ્યારે બાકીની આશરે 97 ટકા જમીન માટે ઓછું વળતર મળશે.
ખેડૂતોની મુખ્ય માંગ શું છે?
ખેડૂત સંગઠનો લાંબા સમયથી નીચેની માંગણીઓ કરી રહ્યા છે:
- સમગ્ર જમીન માટે બજાર કિંમતના ચાર ગણાં વળતર.
- વીજ લાઈન કોરિડોર માટે પણ ચાર ગણાં બજાર મૂલ્યના આધારે વળતર.
- જમીનની બજાર કિંમતમાં થતા ઘટાડા માટે અલગ વળતર.
- પાકના નુકસાન અંગે સ્પષ્ટ વળતર નીતિ.
- અકસ્માત અથવા ટાવર સંબંધિત જોખમો માટે વીમા કવચ.
- જમીનના લાંબા ગાળાના ઉપયોગ બદલ ભાડું અથવા નફામાં ભાગીદારી જેવી વ્યવસ્થા.
ખેડૂતોનું કહેવું છે કે હાલની નીતિ તેમની આ માંગણીઓને પ્રતિબિંબિત કરતી નથી.
વેલ્યુએશન પ્રક્રિયા પર પણ ઉઠ્યા પ્રશ્નો
ખેડૂત આગેવાનોનું કહેવું છે કે જમીનની કિંમત નક્કી કરવાની પ્રક્રિયામાં પણ અનેક ગૂંચવણો છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ પરિપત્રમાં ખેડૂત દ્વારા પસંદ કરાયેલા મૂલ્યાંકનકાર, કંપનીના મૂલ્યાંકનકાર અને કલેક્ટર તરફથી નિયુક્ત મૂલ્યાંકનકારની પ્રક્રિયા અંગે એવી જોગવાઈઓ છે, જેના કારણે ખેડૂતોને વાસ્તવિક બજાર ભાવ ન મળવાની શક્યતા છે.
તેઓએ આશંકા વ્યક્ત કરી કે ઓછા મૂલ્યાંકનના આધારે સરેરાશ કિંમત નક્કી કરવામાં આવશે તો ખેડૂતોને નુકસાન થઈ શકે છે.
ખેતીની જમીનના નિષ્ણાત મૂલ્યાંકનકારોની અછતનો મુદ્દો
ખેડૂત સંગઠનોનું કહેવું છે કે રાજ્યમાં એમ્પેનલ્ડ વેલ્યુઅરોની યાદી મોટી હોવા છતાં ખેતીની જમીનનું મૂલ્યાંકન કરવા સક્ષમ નિષ્ણાતોની સંખ્યા ખૂબ ઓછી છે.
તેમના મત મુજબ લાખો ખેડૂતોને અસર કરતા પ્રોજેક્ટ માટે પૂરતી સંખ્યામાં કૃષિ જમીનના મૂલ્યાંકનકાર ઉપલબ્ધ ન હોવાથી સમગ્ર પ્રક્રિયામાં વિલંબ અને વિવાદ સર્જાઈ શકે છે.
ખાનગી કંપનીઓને ફાયદો પહોંચાડવાનો આરોપ
ખેડૂત આગેવાનોનું માનવું છે કે વીજ ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટો મોટા ભાગે ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યા છે.
તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે સરકાર મધ્યસ્થની ભૂમિકા ભજવવાને બદલે કંપનીઓના હિતમાં કામ કરતી હોય તેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ રહી છે. જોકે સરકાર તરફથી આ પ્રકારના આક્ષેપો અંગે કોઈ સત્તાવાર પ્રતિસાદ જાહેર થયો નથી.
નવી માંગણીઓમાં ભાડું, નફામાં ભાગીદારી અને શેરનો પણ સમાવેશ
ખેડૂતો હવે માત્ર વળતર સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યા.
તેમણે માંગ કરી છે કે જ્યાં સુધી સ્પષ્ટ કાયદો ન બને ત્યાં સુધી અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને વાર્ષિક ભાડું આપવામાં આવે અથવા વીજ કંપનીઓના નફામાં ભાગીદાર બનાવવામાં આવે.
કેટલાક ખેડૂત પ્રતિનિધિઓએ કંપનીઓના શેર સ્વરૂપે પણ વળતર આપવાની માંગણી આગળ ધપાવી છે.
વીજ ટાવરથી ભવિષ્યમાં થતા જોખમો માટે વીમાની માંગ
ખેડૂત સંગઠનોનું કહેવું છે કે ટાવર અથવા વીજ લાઈન સંબંધિત અકસ્માતો, વાયર તૂટવા અથવા અન્ય જોખમોથી જાનહાનિ થાય તો અસરગ્રસ્ત પરિવારોને પૂરતું વીમા કવચ મળવું જોઈએ.
તેઓએ અસરગ્રસ્ત ખેડૂતો માટે વિશેષ વીમા યોજના બનાવવાની માંગણી કરી છે.
ગુજરાતના લાખો ખેડૂતો અસરગ્રસ્ત થવાનો દાવો
ખેડૂત આગેવાનોના અંદાજ મુજબ:
- લગભગ 5 લાખ ખેડૂત પરિવારો પર અસર થઈ શકે છે.
- 39 લાખથી વધુ વીઘા જમીન વીજ લાઈન પ્રોજેક્ટોથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
- આશરે દોઢ લાખથી વધુ ટ્રાન્સમિશન ટાવર ઉભા થઈ શકે છે.
- ભવિષ્યમાં વિતરણ વ્યવસ્થા સાથે કુલ ટાવરોની સંખ્યા અનેકગણી વધી શકે છે.
આ આંકડાઓ ખેડૂત સંગઠનોના અંદાજ પર આધારિત છે.
ગામડાંમાં જાગૃતિ અભિયાન શરૂ કરવાની તૈયારી
ખેડૂત સંગઠનોએ આગામી દિવસોમાં રાજ્યભરના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાની જાહેરાત કરી છે.
આ માટે ત્રણ દિવસીય તાલીમ શિબિરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં ખેડૂતોને જમીન સંપાદન, પંચાયતી રાજ, વીજ ટાવર, પાઈપલાઈન અને સંબંધિત કાયદાઓ અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.
ત્યારબાદ જિલ્લાવાર પ્રવાસ કરીને ખેડૂતોને તેમના કાનૂની અધિકારો અંગે માહિતગાર કરવામાં આવશે.
ગામોમાં રાજકીય પ્રવેશ અંગે ઠરાવની ચર્ચા
કેટલાક અસરગ્રસ્ત ગામોમાં સ્થાનિક સ્તરે રાજકીય પ્રતિનિધિઓના પ્રવેશ અંગે ઠરાવો પસાર કરવાની ચર્ચા પણ થઈ રહી છે.
ખેડૂત સંગઠનોનું કહેવું છે કે જો તેમની માંગણીઓ પર યોગ્ય નિર્ણય નહીં લેવાય તો રાજ્યવ્યાપી આંદોલન વધુ તેજ બની શકે છે.
આગળ શું?
ખેડૂતો સરકાર પાસે હાલનો પરિપત્ર રદ કરીને નવી વળતર નીતિ જાહેર કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ સરકાર તરફથી હજુ સુધી ખેડૂતો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા તમામ મુદ્દાઓ અંગે વિગતવાર સત્તાવાર સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી.
આગામી દિવસોમાં સરકાર અને ખેડૂત સંગઠનો વચ્ચે ચર્ચા થાય છે કે આંદોલન વધુ ઉગ્ર બને છે, તેના પર સમગ્ર મુદ્દાની દિશા નિર્ભર રહેશે.
