TMC Election Symbol Dispute: તૃણમૂલ કોંગ્રેસના નામ અને ચૂંટણી ચિહ્નને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને વહેલી તકે નિર્ણય લેવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવા કહ્યું છે. મમતા બેનર્જીની અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે બંને જૂથોને પોતાની દલીલો અને પુરાવા રજૂ કરવાની યોગ્ય તક મળવી જોઈએ, પરંતુ મામલો અનિશ્ચિત સમય સુધી પેન્ડિંગ પણ ન રહેવો જોઈએ. સુનાવણી દરમિયાન શિવસેના કેસનો ઉલ્લેખ થતાં સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે તે કેસમાં વિલંબનું પરિણામ અદાલત જોઈ ચૂકી છે.
ત્રણ સભ્યોની બેન્ચે ECI પાસે સમયમર્યાદા માંગી
CJI સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ સભ્યોની બેન્ચમાં જસ્ટિસ જૉયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહન સામેલ હતા. બેન્ચે ચૂંટણી પંચને પૂછ્યું કે બંને જૂથોની વાત સાંભળીને અને જરૂરી પુરાવા મેળવ્યા બાદ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં કેટલો સમય લાગશે. અદાલતે પંચને વ્યવહારુ સમયમર્યાદા નક્કી કરવા કહ્યું છે, જેથી ન્યાયસંગત સુનાવણી પણ થાય અને પ્રક્રિયા લાંબી ખેંચાય નહીં.
શિવસેના કેસના ઉલ્લેખથી અદાલતની ચિંતા
ઋતબ્રત બેનર્જીના જૂથ તરફથી હાજર વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગીએ દલીલ કરી હતી કે ચૂંટણી પંચ અગાઉ પણ પાર્ટીના નામ અને ચૂંટણી ચિહ્નના વિવાદોમાં વચગાળાના આદેશ આપી ચૂક્યું છે. તેમણે શિવસેના કેસનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેના જવાબમાં જસ્ટિસ જૉયમાલ્યા બાગચીએ નોંધ્યું કે શિવસેના કેસમાં વિલંબનું પરિણામ અદાલત જોઈ ચૂકી છે.
જૂન 2022માં શિવસેનામાં વિભાજન બાદ ચૂંટણી પંચે ઑક્ટોબર 2022માં નામ અને ધનુષ-બાણ ચિહ્નને વચગાળાના ધોરણે ફ્રીઝ કર્યું હતું. ફેબ્રુઆરી 2023માં પંચે અંતિમ નિર્ણય શિંદે જૂથની તરફેણમાં આપ્યો હતો. ત્યારબાદ શિંદે જૂથને શિવસેના નામ અને ધનુષ-બાણ ચિહ્ન મળ્યું, જ્યારે ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથને શિવસેના UBT નામ અને ‘સળગતી મશાલ’ ચિહ્ન મળ્યું. આ મામલો હજુ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે.
TMC વિવાદમાં બંને જૂથો મૂળ નામ-ચિહ્નનો દાવો કરે છે
તૃણમૂલ કોંગ્રેસના વર્તમાન વિવાદમાં મમતા બેનર્જીનું જૂથ અને ઋતબ્રત બેનર્જીનું જૂથ બંને પોતાને વાસ્તવિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ ગણાવી રહ્યા છે. મૂળ ‘ઑલ ઇન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અને ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચૂંટણી ચિહ્ન કયા જૂથને મળશે તે અંગે હજુ અંતિમ નિર્ણય થયો નથી.
17 સપ્ટેમ્બરના ચૂંટણી પંચના વચગાળાના આદેશને મમતા બેનર્જીએ 18 સપ્ટેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. પંચે બંને જૂથો દ્વારા મૂળ નામ અને ચિહ્નના ઉપયોગ પર રોક લગાવી હતી.
પેટાચૂંટણી વચ્ચે નિર્ણયના સમયને લઈને સવાલ
મમતા બેનર્જી તરફથી હાજર વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે ચૂંટણી પંચની કાર્યવાહી અને તેના સમય અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. તેમની દલીલ હતી કે વિવાદ જુલાઈમાં પંચ સમક્ષ આવ્યો હતો, છતાં લાંબા સમય સુધી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નહોતો અને પેટાચૂંટણીની પ્રક્રિયા શરૂ થયા બાદ વચગાળાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો.
સિબ્બલે એવો પણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો કે જો નિર્ણય અગાઉ લેવાયો હોત તો અસરગ્રસ્ત પક્ષને કાનૂની ઉપાય મેળવવા માટે પૂરતો સમય મળી શક્યો હોત. તેમણે આગામી સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓનો ઉલ્લેખ કરીને પણ વહેલા નિર્ણયની જરૂરિયાત દર્શાવી.
ECIએ કહ્યું- 10 કે 20 દિવસમાં નિર્ણય મુશ્કેલ
ચૂંટણી પંચ તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ દામા શેષાદ્રી નાયડુએ દલીલ કરી કે વિવાદમાં અનેક તથ્યો અને દસ્તાવેજોની તપાસ જરૂરી છે. તેથી 10 અથવા 20 દિવસ જેવી ટૂંકી સમયમર્યાદામાં અંતિમ નિર્ણય લેવો મુશ્કેલ બની શકે છે. પંચે યોગ્ય સમય આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.
સુપ્રીમ કોર્ટે જોકે એવું પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે બંને પક્ષોને સંપૂર્ણ તક આપવાની સાથે પ્રક્રિયાને અનિશ્ચિત સમય સુધી ચાલુ રાખી શકાય નહીં. 28 સપ્ટેમ્બરની આગામી સુનાવણીમાં ચૂંટણી પંચ પોતાની સંભવિત સમયમર્યાદા અદાલત સમક્ષ રજૂ કરી શકે છે.
બંને જૂથોને અલગ નામ અને ચિહ્ન ફાળવાયા
વચગાળાના આદેશ બાદ મમતા બેનર્જીના જૂથને ‘મમતા ઑલ ઇન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અને ‘ફૂટબૉલ પ્લેયર’ ચિહ્ન ફાળવવામાં આવ્યું છે. ઋતબ્રત બેનર્જીના જૂથને ‘ડેમોક્રેટિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ તથા ‘લિફાફો’ ચિહ્ન આપવામાં આવ્યું છે. આ વ્યવસ્થા પશ્ચિમ બંગાળની આગામી પેટાચૂંટણીઓ માટે છે. નંદીગ્રામ અને રેજીનગરમાં 6 ઑક્ટોબરે પેટાચૂંટણી યોજાવાની છે.
સરકાર અને ECI સામે જવાબદારીના સવાલ
આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સામે કેટલાક મહત્વના સવાલો ઊભા થાય છે: જુલાઈથી વિવાદ પંચ સમક્ષ હોવા છતાં વચગાળાનો નિર્ણય સપ્ટેમ્બરમાં જ કેમ લેવાયો? બંને જૂથોને યોગ્ય તક આપવા માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા શું હશે? પેટાચૂંટણીની પ્રક્રિયા વચ્ચે પાર્ટીના નામ અને ચિહ્ન અંગે નિર્ણય લેવાથી મતદારો અને ઉમેદવારો પર પડનારી અસરનું મૂલ્યાંકન કેવી રીતે કરવામાં આવ્યું? અને શિવસેના કેસમાં થયેલા વિલંબમાંથી મળેલા અનુભવ બાદ TMC વિવાદનો નિર્ણય સમયસર અને પારદર્શક રીતે લેવામાં આવશે તેની ખાતરી કેવી રીતે થશે?
