SIR Muslim Voters Controversy: પશ્ચિમ બંગાળ અને કર્ણાટકમાં મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (SIR) દરમિયાન સામે આવેલા આંકડાઓએ ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે ચર્ચા જગાવી છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પંચે જે મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે અપીલ કરી છે, તેમાંથી 89.5 ટકા નામ મુસ્લિમ સમુદાય સાથે જોડાયેલાં છે. ખાસ વાત એ છે કે આ મતદારોને અગાઉ ન્યાયિક અધિકારીઓએ મતદાર યાદીમાં સામેલ થવા માટે યોગ્ય ગણ્યા હતા. બીજી તરફ, કર્ણાટકમાં મુસ્લિમ ધારાસભ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતા 10 વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં કુલ મતદારોનાં 27.59 ટકા નામ દૂર થયાં છે.
આ બંને રાજ્યોના આંકડા SIR પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અને પારદર્શિતા અંગે સવાલ ઊભા કરે છે. જોકે, આ આંકડા પોતે જ કોઈ સમુદાયને જાણીજોઈને નિશાન બનાવવામાં આવ્યો હોવાનો અંતિમ પુરાવો નથી.
પશ્ચિમ બંગાળમાં 16 લાખથી વધુ મતદારો સામે અપીલ
પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પંચે SIR દરમિયાન ન્યાયિક અધિકારીઓ દ્વારા યોગ્ય ગણાયેલા 16,08,175 મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે અપીલ કરી છે. આ નામોનું વિશ્લેષણ કરતાં જાણવા મળ્યું કે તેમાંથી ઓછામાં ઓછા 14,39,797 મતદારો એટલે કે 89.5 ટકા મુસ્લિમ સમુદાયના છે.
2011ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે પશ્ચિમ બંગાળની કુલ વસ્તીમાં મુસ્લિમોનો હિસ્સો લગભગ 27 ટકા હતો. જ્યારે રાજ્યની મતદાર યાદીમાં તેમની ભાગીદારી આશરે 29 ટકા છે. આમ છતાં, ચૂંટણી પંચની અપીલોનો સામનો કરી રહેલા મતદારોમાં મુસ્લિમ નામોનું પ્રમાણ લગભગ 90 ટકા છે.
આ સ્થિતિ માત્ર મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત નથી. મુસ્લિમ વસ્તી ઓછી હોય તેવા વિસ્તારોમાં પણ મુસ્લિમ નામ ધરાવતા મતદારો સામે મોટી સંખ્યામાં અપીલો કરવામાં આવી છે.
ઓછી મુસ્લિમ વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં પણ મોટું પ્રમાણ
વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં મુસ્લિમ વસ્તીના પ્રમાણ પ્રમાણે કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણમાં નીચે મુજબના આંકડા સામે આવ્યા છે:
| મતવિસ્તારમાં મુસ્લિમ વસ્તી | અપીલનો સામનો કરતા મતદારોમાં મુસ્લિમ નામો |
|---|---|
| 10 ટકાથી ઓછી | 61.7% |
| 10થી 20 ટકા | 83.8% |
| 20થી 30 ટકા | 90.3% |
| 30થી 50 ટકા | 93.8% |
| 50 ટકાથી વધુ | 96.6% |
પશ્ચિમ બંગાળની 137 વિધાનસભા બેઠકો પર ચૂંટણી પંચની અપીલોનો સામનો કરી રહેલા મતદારોમાંથી ઓછામાં ઓછા 90 ટકા લોકોનાં નામ મુસ્લિમ છે. મુસ્લિમ વસ્તી 20 ટકાથી ઓછી હોય તેવી 160 બેઠકોમાંથી 69 બેઠકો પર પણ અપીલનો સામનો કરતા મતદારોમાં ઓછામાં ઓછા 80 ટકા મુસ્લિમ નામ ધરાવે છે. આ 160 બેઠકો પર કુલ 2,62,416 મુસ્લિમ મતદારો સામે અપીલ કરવામાં આવી છે.
પૂર્વ મેદિનીપુરમાં મુસ્લિમ વસ્તી લગભગ 12 ટકા હોવા છતાં અપીલનો સામનો કરતા મતદારોમાંથી 92.9 ટકા મુસ્લિમ છે. પશ્ચિમ મેદિનીપુરમાં આ પ્રમાણ 83.8 ટકા, બાંકુરામાં 80.4 ટકા, જલપાઈગુડીમાં 85.1 ટકા, હુગલીમાં 84.4 ટકા, પશ્ચિમ બર્ધમાનમાં 78.1 ટકા, પૂર્વ બર્ધમાનમાં 95.9 ટકા અને કૂચબિહારમાં 92.4 ટકા છે. એગ્રા બેઠકમાં મુસ્લિમ વસ્તી માત્ર 8 ટકા હોવા છતાં અપીલનો સામનો કરતા મતદારોમાં મુસ્લિમ નામોનું પ્રમાણ 94.9 ટકા છે.
ન્યાયિક અધિકારીઓના નિર્ણયોને પણ પડકારવામાં આવ્યા
SIR દરમિયાન શંકાસ્પદ ગણાયેલા મતદારોના કેસ ન્યાયિક અધિકારીઓને મોકલવામાં આવ્યા હતા. તપાસ બાદ અધિકારીઓએ અનેક મતદારોને યાદીમાં સામેલ રહેવા યોગ્ય ગણ્યા હતા. તેમ છતાં ચૂંટણી પંચે આ નિર્ણયોને પડકારતી અપીલો કરી હતી.
ન્યાયિક અધિકારીઓએ કુલ 27,06,057 મતદારોનાં નામ દૂર કર્યાં હતાં. તેમાંથી 22,17,619 લોકોએ ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલ કરી હતી. આ અપીલ કરનારા મતદારોમાંથી 79.3 ટકા મુસ્લિમ નામ ધરાવે છે. SABAR Instituteના વિશ્લેષણમાં પણ ન્યાયિક તપાસ હેઠળ યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા મતદારોમાંથી 70.17 ટકા મુસ્લિમ હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આ યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા મતદારોમાં 51 ટકા મહિલાઓ હતી.
ચૂંટણી પંચે 26 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કરેલા સોગંદનામામાં જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની કચેરીના અધિકારીઓએ લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ હેઠળ મળેલી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને અપીલો કરી હતી. જોકે, અપીલ કરવા પાછળના ચોક્કસ માપદંડ અને આધાર અંગે પૂછાયેલા સવાલોના જવાબ મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની કચેરી તરફથી અહેવાલ પ્રકાશિત થયો ત્યાં સુધી મળ્યા નહોતા.
કર્ણાટકમાં 10 બેઠકો પર 27.59 ટકા મતદારોનાં નામ દૂર
કર્ણાટકમાં સંકલ્પ સંસ્થાના વિશ્લેષણ અને મતદાન મથક મુજબના આંકડાઓમાં પણ અલગ સ્થિતિ જોવા મળી છે. મુસ્લિમ ધારાસભ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતા 10 વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં કુલ મતદારોનાં 27.59 ટકા નામ દૂર કરવામાં આવ્યાં હતાં. રાજ્યનો સરેરાશ ઘટાડો 19.45 ટકા હતો.
આ 10 બેઠકોમાં 2025ની મતદાર યાદી મુજબ 9,62,359 મુસ્લિમ મતદારો હતા. તેમાંથી 2,46,759નાં નામ દૂર થયાં, એટલે કે મુસ્લિમ મતદારોના નામ દૂર કરવાનો દર 25.64 ટકા રહ્યો. આ જ વિસ્તારોમાં અન્ય સમુદાયોના મતદારોનાં નામ દૂર કરવાનો દર 28.79 ટકા હતો.
કર્ણાટકની 224 બેઠકોમાંથી 39 એવી હતી, જ્યાં દૂર કરાયેલા નામોમાં 35 ટકાથી વધુ નામ કોંગ્રેસના મજબૂત મતદાન મથકો સાથે જોડાયેલાં હતાં. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને 60 ટકા કે તેથી વધુ મત મળ્યા હોય તેવા મતદાન મથકો પરથી કુલ 22,35,155 નામ દૂર થયાં હતાં. આ સંખ્યા વિશ્લેષણમાં સામેલ 1,07,76,645 દૂર કરાયેલા નામોમાં 20.74 ટકા છે. આ 39 બેઠકોમાંથી 26 પર કોંગ્રેસ, 11 પર BJP અને બે પર જનતા દળ (સેક્યુલર)નો વિજય થયો હતો.
ગેરહાજર અને અન્ય સ્થળે નોંધાયેલા મતદારોનાં નામ વધુ દૂર
કર્ણાટકમાં નામ દૂર કરવાનાં કારણોનું વિશ્લેષણ કરતાં પણ કેટલાક તફાવતો જોવા મળ્યા છે. ગેરહાજર હોવાના આધારે દૂર કરાયેલા 15,15,088 મતદારોમાંથી 2,58,770 મુસ્લિમ હતા. અગાઉથી અન્ય સ્થળે નોંધાયેલા હોવાના આધારે દૂર કરાયેલા 7,08,666 મતદારોમાંથી 1,43,940 મુસ્લિમ હતા. આ બંને શ્રેણીમાં મુસ્લિમોની ભાગીદારી અનુક્રમે 17.1 અને 20.3 ટકા રહી હતી. જ્યારે મૃત જાહેર કરાયેલા મતદારોમાં 2,00,277 મુસ્લિમ હતા, જે આ શ્રેણીના કુલ મતદારોના 12.2 ટકા છે.
મુસ્લિમ વસ્તી 15 ટકા કે તેથી વધુ હોય તેવી કર્ણાટકની 64 બેઠકોમાં 8,80,543 મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર થયાં હતાં. અહીં મુસ્લિમ મતદારોના નામ દૂર કરવાનો દર 22.67 ટકા હતો, જ્યારે અન્ય સમુદાયોમાં આ દર 20.19 ટકા રહ્યો હતો.
મોટા નેતાઓના મતવિસ્તારોમાં પણ નામ દૂર થયાં
કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી ડી.કે. શિવકુમારના કનકપુરામાં 22 ટકા મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર થયાં હતાં. BJP પ્રદેશ પ્રમુખ બી.વાય. વિજયેન્દ્રના શિકારીપુરામાં આ પ્રમાણ 16.5 ટકા અને ગૃહમંત્રી પ્રિયાંક ખડગેના ચિત્તાપુરમાં 25.7 ટકા હતું.
વિપક્ષના નેતા આર. અશોકના પદ્મનાભનગરમાં 32.5 ટકા એટલે કે 11,278 મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર થયાં હતાં. શિવાજીનગરમાં 32.1 ટકા એટલે કે 25,673 અને દિનેશ ગુંડુ રાવના ગાંધીનગરમાં 37.8 ટકા એટલે કે 6,327 મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરવામાં આવ્યાં હતાં.
SIRની પારદર્શિતા અંગે જવાબની જરૂર
પશ્ચિમ બંગાળ અને કર્ણાટકના આંકડા અલગ પદ્ધતિથી તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં ન્યાયિક અધિકારીઓના નિર્ણય સામે થયેલી અપીલોનું વિશ્લેષણ છે, જ્યારે કર્ણાટકમાં મતદારોનાં નામ દૂર કરવાના દર અને કારણો તપાસવામાં આવ્યાં છે.
તેમ છતાં, બંને રાજ્યોમાં સામે આવેલા આંકડા ચૂંટણી પંચ સમક્ષ કેટલાક મહત્ત્વના સવાલો મૂકે છે. મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે કયા માપદંડ અપનાવવામાં આવ્યા? ગેરહાજર અથવા અન્ય સ્થળે નોંધાયેલા હોવાની પુષ્ટિ કેવી રીતે કરવામાં આવી? અને ન્યાયિક અધિકારીઓએ યોગ્ય ગણેલા મતદારો સામે અપીલ કરવાની જરૂર શા માટે પડી?
મતદાર યાદીનું શુદ્ધિકરણ જરૂરી છે, પરંતુ તેની સાથે દરેક યોગ્ય નાગરિકનો મતદાનનો અધિકાર સુરક્ષિત રહે તે પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે. તેથી SIR પ્રક્રિયાના માપદંડ, અપીલોના આધાર અને નામ દૂર કરવાની કામગીરી અંગે ચૂંટણી પંચ તરફથી સ્પષ્ટતા જરૂરી બની છે.
