Anandiben Patel: ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી રાજ્યપાલ આનંદીબેન પટેલના નિવેદનો ભારે ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે. ગોરખપુર બાદ હવે લખનઉમાં પણ તેમણે સરકારી યોજનાઓના અમલ, વંચિત સમાજ સુધી લાભ પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા, યુનિવર્સિટીઓની સ્થિતિ અને પ્રશાસનની કામગીરી અંગે ખુલ્લેઆમ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. રાજ્યપાલના આ નિવેદનોને માત્ર સામાન્ય ટિપ્પણી તરીકે નહીં પરંતુ વહીવટી જવાબદારી અંગેની ગંભીર ચેતવણી તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યા છે.
લખનઉમાં કાર્યક્રમ દરમિયાન વંચિત સમાજના મુદ્દે સરકારને આપ્યો સ્પષ્ટ સંદેશ
રાષ્ટ્રીય હાથવણાટ દિવસ નિમિત્તે લખનઉના રાજભવનમાં યોજાયેલા એક કાર્યક્રમમાં રાજ્યપાલ આનંદીબેન પટેલે વંચિત અને વિચરતી જનજાતિના લોકોની સમસ્યાઓ અંગે વિગતવાર વાત કરી. કાર્યક્રમમાં ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના સમાજ કલ્યાણ રાજ્યમંત્રી અસીમ અરુણ, સંસ્થાના સ્થાપક સુનીલ શર્મા, એમએલસી પવન કુમાર સિંહ અને વિચરતી જનજાતિ પરિષદના સંગઠન મંત્રી રાજેશ પાંડે સહિત અનેક મહાનુભાવો હાજર રહ્યા હતા.
રાજ્યપાલે પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું કે સરકાર દ્વારા અનેક કલ્યાણકારી યોજનાઓ અમલમાં હોવા છતાં હજુ પણ મોટી સંખ્યામાં એવા પરિવારો છે, જેમને જમીનના પટ્ટા, આવાસ યોજના, શૌચાલય અને અન્ય પાયાની સુવિધાઓનો લાભ મળ્યો નથી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે સરકારી યોજનાઓનો લાભ કાગળ સુધી મર્યાદિત ન રહે, પરંતુ સમાજના અંતિમ વ્યક્તિ સુધી પહોંચવો જોઈએ.
વંચિત પરિવારોની યાદી તૈયાર કરવાનો આપ્યો આદેશ
રાજ્યપાલે અધિકારીઓને સૂચના આપી કે રાજ્યમાં એવા તમામ પાત્ર લાભાર્થીઓની તાત્કાલિક યાદી તૈયાર કરવામાં આવે, જેમને અત્યાર સુધી કોઈપણ સરકારી યોજનાનો લાભ મળ્યો નથી. તેમણે ખાસ ભાર મૂક્યો કે આવા લોકોની ઓળખ કરીને તેમને સરકારી સહાય સાથે ઝડપથી જોડવામાં આવે.
આ સૂચના સાથે તેમણે એક મહત્વપૂર્ણ વહીવટી નિર્ણય પણ જાહેર કર્યો. રાજ્યપાલે જણાવ્યું કે ગામોના પ્રધાનો પાત્ર લાભાર્થીઓની યાદી તૈયાર કરીને તે સીધી જિલ્લા કલેક્ટર (ડીએમ) મારફતે રાજભવનને મોકલે. સામાન્ય રીતે આવી પ્રક્રિયા સ્થાનિક પ્રશાસન અથવા સંબંધિત વિભાગો દ્વારા સંચાલિત થતી હોય છે, પરંતુ રાજ્યપાલે સીધી માહિતી પોતાના કાર્યાલય સુધી પહોંચાડવા પર ભાર મૂક્યો.
વહીવટી તંત્રની કામગીરી પર ઉઠ્યા પ્રશ્નો
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે રાજ્યપાલ દ્વારા સીધા જિલ્લા કલેક્ટરો પાસેથી માહિતી મંગાવવાનો નિર્ણય એ સંકેત આપે છે કે તેઓ વહીવટી તંત્રની કામગીરીને નજીકથી પરખવા માંગે છે. જો સરકારી યોજનાઓનો લાભ હજુ પણ મોટી સંખ્યામાં પાત્ર લોકોને ન મળ્યો હોય, તો તેની પાછળની કામગીરી અને અમલીકરણ અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થાય છે.
રાજ્યપાલના નિવેદન બાદ ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે શું વિવિધ યોજનાઓનો લાભ ખરેખર તમામ જરૂરિયાતમંદ લોકો સુધી પહોંચી રહ્યો છે કે પછી અમલીકરણમાં ક્યાંક ખામી રહી ગઈ છે.
ગોરખપુરમાં પણ રાજ્યપાલે વ્યક્ત કરી હતી નારાજગી
આ પહેલાં રાજ્યપાલ આનંદીબેન પટેલ ગોરખપુરની મુલાકાતે ગયા હતા. ત્યાં દીનદયાલ ઉપાધ્યાય ગોરખપુર યુનિવર્સિટીના 45મા દીક્ષાંત સમારોહ દરમિયાન પણ તેમણે યુનિવર્સિટીની સુવિધાઓ અંગે ખુલ્લેઆમ અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
તેમણે હોસ્ટેલોની સ્થિતિ, રસોડાની વ્યવસ્થા અને વિદ્યાર્થીઓને મળતા ભોજનની ગુણવત્તા અંગે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. રાજ્યપાલે જણાવ્યું હતું કે વિદ્યાર્થીઓને ગુણવત્તાસભર સુવિધાઓ મળવી જોઈએ અને જો કોઈ ખામી હોય તો તેની ખુલ્લેઆમ ચર્ચા થવી જરૂરી છે.
હોસ્ટેલ અને રસોડાની સ્થિતિ અંગે વ્યક્ત કરી ચિંતા
ગોરખપુરમાં રાજ્યપાલે જણાવ્યું હતું કે કેટલાક સ્થળોએ હોસ્ટેલોમાં પૂરતી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી અને રસોડામાં ઉપયોગમાં લેવાતી વસ્તુઓની ગુણવત્તા અંગે પણ ફરિયાદો મળી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે ખામીઓ હોય તો તેની નોંધ લેવાય અને સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવે.
રાજ્યપાલે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ કોઈને ટીકા કરવા માટે નહીં પરંતુ સુધારણા માટે આવી બાબતો જાહેરમાં મૂકી રહ્યા છે. તેમના શબ્દોમાં, જો સમસ્યાઓ હશે તો તેને સ્વીકારીને ઉકેલવી જરૂરી છે.
ગોરખપુરમાં જાતે કરી હતી નિરીક્ષણની કાર્યવાહી
મુલાકાત દરમિયાન રાજ્યપાલે માત્ર મંચ પરથી ભાષણ આપીને વાત પૂરી કરી નહોતી, પરંતુ તેમણે યુનિવર્સિટીના રસોડામાં જઈને તેલના ડબ્બાઓની તપાસ કરાવી અને જરૂરી હોય તો તેના નમૂનાઓની તપાસ કરવાની પણ સૂચના આપી હતી. આ ઘટનાએ પણ રાજ્યમાં ખાસ ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.
વંચિત સમાજ સુધી યોજનાઓ પહોંચાડવા પર વિશેષ ભાર
લખનઉના કાર્યક્રમમાં રાજ્યપાલે ખાસ કરીને વિચરતી જનજાતિ અને અન્ય વંચિત સમુદાયોનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે હજુ પણ અનેક પરિવારો એવા છે, જેમની પાસે પાકું મકાન નથી, મૂળભૂત સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી અને તેઓ સરકારી યોજનાઓથી વંચિત છે.
તેમણે અધિકારીઓને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે આવા લોકો સુધી સરકારની દરેક યોજના સમયસર પહોંચવી જોઈએ અને તેના અમલમાં કોઈ બેદરકારી ચાલશે નહીં.
રાજકીય વર્તુળોમાં વધતી ચર્ચા
રાજ્યપાલના સતત કડક નિવેદનો બાદ ઉત્તર પ્રદેશના રાજકીય વર્તુળોમાં વિવિધ પ્રકારની ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. કેટલાક રાજકીય નિરીક્ષકોનું માનવું છે કે રાજ્યપાલ દ્વારા જાહેર મંચ પરથી વહીવટી ખામીઓનો ઉલ્લેખ થવો અસામાન્ય ઘટના માનવામાં આવે છે.
બીજી તરફ કેટલાક વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે રાજ્યપાલ પોતાની બંધારણીય જવાબદારી અંતર્ગત વિવિધ યોજનાઓના અમલની સમીક્ષા કરી રહ્યા છે અને વંચિત વર્ગ સુધી તેનો લાભ પહોંચે તે માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
સરકારી યોજનાઓના અમલ પર ફરી કેન્દ્રિત થયું ધ્યાન
રાજ્યપાલના નિવેદનો બાદ હવે ઉત્તર પ્રદેશમાં આવાસ યોજના, જમીનના પટ્ટા, શૌચાલય યોજના અને અન્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓના અમલ અંગે ચર્ચા તેજ બની છે. વહીવટી અધિકારીઓ માટે પણ આ સંદેશ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે કે યોજનાઓના અમલમાં કોઈ ખામી રહી ન જાય.
આગામી સમયમાં શું થઈ શકે?
રાજ્યપાલના તાજેતરના નિર્દેશો બાદ હવે જિલ્લા પ્રશાસન દ્વારા પાત્ર લાભાર્થીઓની યાદી તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા પર નજર રહેશે. સાથે જ યુનિવર્સિટીઓ, હોસ્ટેલો અને અન્ય સરકારી સંસ્થાઓમાં પણ સુવિધાઓની સમીક્ષા વધુ સક્રિય રીતે થાય તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
રાજકીય રીતે પણ રાજ્યપાલના આ નિવેદનોની ચર્ચા આગામી દિવસોમાં ચાલુ રહે તેવી સંભાવના છે, કારણ કે તેમણે વહીવટી જવાબદારી, સરકારી યોજનાઓના અમલ અને વંચિત સમાજના હિતોને કેન્દ્રમાં રાખીને અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ જાહેર મંચ પરથી ઉઠાવ્યા છે. હાલ સરકાર તરફથી આ મુદ્દે શું કાર્યવાહી થાય છે અને રાજ્યપાલના નિર્દેશોના આધારે વહીવટી સ્તરે શું ફેરફારો જોવા મળે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
