Dahegam Fake Ghee: ગુજરાતમાં નકલી ખાદ્ય પદાર્થો અને ભેળસેળના કિસ્સાઓ વચ્ચે ગાંધીનગરના દહેગામ તાલુકાના કળાદરા ગામમાં નકલી ઘી બનાવવામાં આવતું હોવાના આક્ષેપો સાથે ‘જનતા રેડ’ કરવામાં આવી હોવાનો દાવો સામે આવ્યો છે. આમ આદમી પાર્ટીના નેતા યુવરાજસિંહ જાડેજા સહિત સ્થાનિક લોકો ત્યાં પહોંચ્યા હતા. તેમની રજૂઆત મુજબ ડેરીમાં મોટા પ્રમાણમાં ઘી અને ઘી બનાવવામાં ઉપયોગમાં લેવાતા શંકાસ્પદ પદાર્થો મળી આવ્યા હતા.
ઘીના નામે કેમિકલ અને પામ ઓઇલના ઉપયોગનો આક્ષેપ
કળાદરાની શ્રી હરિ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ પાર્કમાં આવેલી જોગી જલિયાણ ડેરી પ્રોડક્ટ્સને લઈને યુવરાજસિંહ જાડેજાએ ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ અગાઉથી મળેલી બાતમીના આધારે તપાસ કરવામાં આવી હતી અને ડેરીમાં ગાયના શુદ્ધ ઘી તથા ભેંસના શુદ્ધ ઘીના નામે પેકિંગ કરવામાં આવતી પ્રોડક્ટમાં પામ ઓઇલનું ભેળસેળ થતું હોવાની શંકા ઊભી થઈ હતી.
તેમણે કહ્યું કે સ્થળ પર પામ ઓઇલ પણ જોવા મળ્યું હતું. જોકે, માત્ર સ્થળ પર પામ ઓઇલ મળવાથી પેક કરાયેલ ઘી નકલી છે તે સાબિત થતું નથી અને અંતિમ સત્ય લેબોરેટરી ટેસ્ટ બાદ જ બહાર આવી શકે છે. આ જ કારણસર સત્તાવાર સેમ્પલિંગ અને વૈજ્ઞાનિક તપાસની માંગ કરવામાં આવી છે.
નવ પ્રોડક્ટ સામે આવી, એકનું ખાનગી લેબમાં ટેસ્ટિંગ
યુવરાજસિંહના જણાવ્યા મુજબ સ્થળ પરથી કુલ નવ અલગ-અલગ પ્રોડક્ટ તેમની સામે આવી હતી. તેમાંથી એક પ્રોડક્ટનું ખાનગી લેબોરેટરીમાં ટેસ્ટિંગ કરાવવામાં આવ્યું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે અને તેમાં ટેસ્ટ નિષ્ફળ રહ્યો હોવાની વાત પણ તેમણે કરી હતી.
હવે આ પ્રોડક્ટના સત્તાવાર સેમ્પલ લઈને ફૂડ સેફ્ટી સંબંધિત સરકારી લેબોરેટરીમાં તપાસ કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે. કારણ કે ખાનગી રીતે કરાયેલા ટેસ્ટના આધારે અંતિમ કાનૂની નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. જો સરકારી ટેસ્ટમાં પણ ભેળસેળ અથવા ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન સાબિત થાય તો જવાબદારી નક્કી કરવાની જરૂર પડશે.
FSSAI અને અધિકારીઓને ફોન, છતાં સેમ્પલિંગ અંગે વિવાદ
યુવરાજસિંહના જણાવ્યા મુજબ ઘટનાની જાણ થયા બાદ FSSAI, ગાંધીનગર કલેક્ટર, દહેગામ અને ગાંધીનગરના મામલતદાર, ગાંધીનગરના પોલીસ અધિકારીઓ તેમજ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓને જાણ કરવામાં આવી હતી.
પરંતુ તેમના આક્ષેપ મુજબ ગુજરાતની સ્થાનિક ટીમ દ્વારા તાત્કાલિક સેમ્પલિંગ કરવામાં આવ્યું ન હતું અને સેન્ટ્રલ ટીમ દ્વારા સેમ્પલિંગ કરવામાં આવશે તેવી વાત કહેવામાં આવી હતી. આ મુદ્દે તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે જો ખાદ્ય પદાર્થની ગુણવત્તા અંગે ગંભીર શંકા હોય તો તાત્કાલિક નમૂના લઈને તપાસ શરૂ કરવામાં અડચણ શું છે?
સરકાર પાસે હવે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે કે આવા કિસ્સામાં સેમ્પલિંગ માટેની સત્તાવાર પ્રક્રિયા શું છે અને રાજ્યની ટીમ સ્થળ પર તપાસ કેમ કરી શકતી નથી? જો નિયમ મુજબ સેન્ટ્રલ ટીમની જરૂર હોય તો તે પ્રક્રિયા કેટલી ઝડપથી પૂર્ણ થશે?
ગલુદણ અને સામેત્રીની અગાઉની ઘટનાઓનો પણ ઉલ્લેખ
યુવરાજસિંહે દહેગામ અને ગાંધીનગર વિસ્તારમાં અગાઉ બનેલી ઘટનાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ ગલુદણમાંથી મોટા પ્રમાણમાં નકલી ઘીનો જથ્થો ઝડપાયો હતો, જ્યારે સામેત્રીમાંથી નકલી દૂધ પકડાયું હતું. તેમણે દાવો કર્યો કે અગાઉ આવા કિસ્સાઓમાં સ્થાનિક સ્તરે સેમ્પલિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ સંદર્ભમાં સરકાર સામે મોટો સવાલ એ છે કે જો અગાઉ પણ ખાદ્ય ભેળસેળના કેસો સામે આવ્યા હોય તો સમાન પ્રકારની ફરિયાદો ધરાવતા ઉત્પાદન એકમોની નિયમિત તપાસ માટે કોઈ વ્યવસ્થા છે કે નહીં? માત્ર જથ્થો પકડાયા પછી કાર્યવાહી કરવાને બદલે ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઇનના સ્તરે ચેકિંગ કેમ ન થાય?
નકલી ખાદ્ય પદાર્થો સામે કડક કાર્યવાહી ક્યારે?
ઘી, દૂધ, પનીર, મસાલા અને અન્ય ડેરી પ્રોડક્ટમાં ભેળસેળના આક્ષેપો વારંવાર સામે આવતા રહે છે. આવા ઉત્પાદનો સીધા લોકોના ખોરાક સાથે જોડાયેલા હોવાથી કોઈપણ ગંભીર ભેળસેળનો મુદ્દો માત્ર વેપારી ગેરરીતિ પૂરતો રહેતો નથી, પરંતુ જાહેર આરોગ્ય સાથે જોડાય છે.
અહીં સરકાર પાસે સવાલ છે કે ભેળસેળયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થ બનાવનાર અને બજારમાં પહોંચાડનાર સામે અત્યાર સુધી કેટલી કાર્યવાહી થઈ છે? આવા એકમોની નિયમિત તપાસના આંકડા જાહેર કેમ ન કરવામાં આવે? ફૂડ સેફ્ટી વિભાગ પાસે પૂરતી માનવશક્તિ અને લેબોરેટરી ક્ષમતા છે કે નહીં?
સેમ્પલિંગથી રિપોર્ટ સુધી સમગ્ર પ્રક્રિયા પારદર્શક બનશે?
કળાદરાની ઘટનામાં સૌથી મહત્વનો મુદ્દો હવે આક્ષેપ નહીં, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક તપાસનો છે. જોગી જલિયાણ ડેરીના ઉત્પાદનોના સત્તાવાર નમૂના લેવામાં આવે, માન્ય લેબોરેટરીમાં પરીક્ષણ થાય અને રિપોર્ટ જાહેર થાય તો જ ઘી અંગેના દાવાઓની વાસ્તવિકતા સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
જો નમૂનાઓમાં ભેળસેળ સાબિત થાય તો સરકાર જવાબદારો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરશે? અને જો ભેળસેળ સાબિત ન થાય તો જાહેરમાં કરવામાં આવેલા ગંભીર આક્ષેપોની પણ સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટતા કરવામાં આવશે? સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે નાગરિકોને શુદ્ધ ખાદ્ય પદાર્થ મળવાની જવાબદારી ધરાવતું તંત્ર ફરિયાદ આવ્યા પછી જ જાગશે કે ખાદ્ય ભેળસેળ રોકવા માટે સતત અને સક્રિય દેખરેખની વ્યવસ્થા પણ ઊભી કરશે?
