Gujarat Land Conflicts: વર્ષ 2011માં ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ એક જાહેર મંચ પરથી ધારાસભ્યોને નૈતિકતાનો પાઠ ભણાવતા કહ્યું હતું કે, “તમે જે ધારાસભ્યોને ચૂંટીને મોકલ્યા છે, તેમણે પ્રજાની વચ્ચે જવું જોઈએ અને તેમના સુખ-દુઃખમાં ભાગીદાર બનવું જોઈએ.” તેમણે તે સમયે વિપક્ષ અને પોતાના પક્ષના તમામ પ્રતિનિધિઓને હાકલ કરી હતી કે તેઓ દિલ્હી કે ગાંધીનગર જઈને પ્રજાના ભલા માટે નવી યોજનાઓ અને વિકાસના કામો લઈને આવે. પરંતુ આજે, 2026ના વર્ષમાં જ્યારે આપણે ગુજરાતની વાસ્તવિક સ્થિતિ પર નજર કરીએ છીએ, ત્યારે મોદી સાહેબના એ ભૂતકાળના શબ્દો માત્ર એક રાજકીય ભાષણ બનીને રહી ગયા હોય તેમ લાગે છે. આજે ગુજરાતમાં લગભગ 127 જેટલા નોંધાયેલા મોટા જમીન વિવાદો ચાલી રહ્યા છે, જેની સીધી અસર લાખો લોકોના જીવન અને અસ્તિત્વ પર પડી રહી છે. 35 લાખથી વધુ લોકો આ વિવાદોના વંટોળમાં ફસાયેલા છે અને 12 લાખ હેક્ટરથી વધુ જમીન આજે સંઘર્ષનું મેદાન બની ચૂકી છે. જે ખેડૂતોને સમૃદ્ધ બનાવવાનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું, તે આજે પોતાના હક અને જમીન બચાવવા માટે રસ્તા પર ઉતરીને આંદોલન કરવા મજબૂર બન્યા છે.
35 લાખ લોકોનું જીવન અને અટવાયેલું કરોડોનું રોકાણ
ગુજરાત આજે જમીન વિવાદોના ગંભીર સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ઉપલબ્ધ આંકડાઓ અને સ્વતંત્ર ‘લેન્ડ કોન્ફ્લિક્ટ વોચ’ના અહેવાલો મુજબ, આ 127 વિવાદોમાં 35 લાખથી વધુ લોકો પ્રભાવિત થયા છે, જેનું સીધું અસરગ્રસ્ત ક્ષેત્ર 12,43,000 હેક્ટર જેટલું વિશાળ છે. આ માત્ર આંકડા નથી, પરંતુ હજારો પરિવારોની વેદના છે. આ વિવાદોને કારણે અંદાજે 2,70,000 કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ પણ અત્યારે અધવચ્ચે લટકી રહ્યું છે. ખેડૂતોની આશરે 1 લાખ હેક્ટર જેટલી જમીન આ વિવાદોની ઝપેટમાં છે, જેના કારણે 5 લાખથી વધુ ખેડૂત પરિવારો સીધી રીતે પ્રભાવિત થયા છે. આ પરિસ્થિતિ એ વાતની સાબિતી આપે છે કે વિકાસના મોટા પ્રોજેક્ટ્સની આડમાં સામાન્ય માનવીની જમીન અને તેના અધિકારો પર કેવી રીતે તરાપ મારવામાં આવી રહી છે. 3,000થી વધુ ગામડાઓ આજે આ જમીન આંદોલનોની અસરો અનુભવી રહ્યા છે, છતાં સત્તાના કોરિડોરમાં બેઠેલા પ્રતિનિધિઓ મૌન સાધીને બેઠા છે.
વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વિકાસના નામે થતી અવ્યવસ્થા
રાજ્યના વિવિધ જિલ્લાઓમાં વ્યાપેલી સમસ્યાઓ આજે ચરમસીમાએ છે. પછી તે અમદાવાદ કે વડોદરા જેવા શહેરોમાં નદીઓના પ્રદૂષણ અને ટ્રાફિકના પ્રશ્નો હોય, કે પછી ભરૂચ અને દહેજ જેવા ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં પર્યાવરણીય નિયમોના ઉલ્લંઘન અને ખનનના ગંભીર મુદ્દાઓ હોય. વડોદરાની વિશ્વામિત્રી નદીમાં પૂરની સમસ્યા અને મગર-માનવ સંઘર્ષ, કચ્છના બંદરો અને પવન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં સ્થાનિકોના વિરોધ, તેમજ દેવભૂમિ દ્વારકા અને જામનગરમાં મોટી કંપનીઓ દ્વારા ફેલાવવામાં આવતું પ્રદૂષણ – આ બધું જ દર્શાવે છે કે ક્યાંક ને ક્યાંક શાસનતંત્રની નિષ્ફળતા છે. રાજ્યમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને લગતા 38 વિવાદો, ઉર્જા અને સંરક્ષણને લગતા 22 વિવાદો અને ખાણકામને લગતા સાત મોટા વિવાદો આજે ગુજરાતની શાંતિને ડહોળી રહ્યા છે. નર્મદાના પુનર્વસનથી લઈને આદિવાસીઓના જંગલ અધિકારો સુધીના પ્રશ્નો આજે પણ વણઉકેલ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે વિકાસની દોડમાં સામાન્ય આદિવાસી અને ખેડૂત ક્યાંક પાછળ રહી ગયા છે.
ધારાસભ્યોની નિષ્ક્રિયતા
મોદી સાહેબે 2011માં સલાહ આપી હતી કે ધારાસભ્યોએ જનતાની પીડા દૂર કરવી જોઈએ. પરંતુ આજે વાસ્તવિકતા એ છે કે વિધાનસભામાં આ પ્રશ્નો ઉઠાવનારા ગણ્યા-ગાંઠ્યા વિરોધ પક્ષના નેતાઓ સિવાય સત્તાધારી પક્ષના 162 ધારાસભ્યો અને લોકસભાના 25 સાંસદોએ આ ગંભીર મુદ્દાઓ પર જાહેરમાં કોઈ અસરકારક અવાજ ઉઠાવ્યો હોય તેવું જોવા મળતું નથી. જ્યારે ખેડૂતો પોતાના હક માટે આંદોલન કરે છે, ત્યારે તેમને સાંભળવાને બદલે તેમની ઉપેક્ષા કરવામાં આવે છે. પેપર લીક, બેરોજગારી, ગેરકાયદેસર દારૂનું વેચાણ અને જમીન પચાવી પાડવાના કિસ્સાઓ આજે રાજ્યમાં સામાન્ય બની ગયા છે. જે નેતાઓએ પ્રજાના સુખની ચિંતા કરવાની હતી, તેઓ આજે સત્તાના સુરક્ષિત કિલ્લાઓમાં બેસીને પ્રજાના આક્રંદથી અજાણ હોવાનો દેખાવ કરી રહ્યા છે.
વચનો અને વાસ્તવિકતા
આજે જ્યારે 2026માં આપણે આ પરિસ્થિતિ જોઈએ છીએ, ત્યારે સ્પષ્ટ થાય છે કે 2011ના ભાષણો અને આજની જમીની હકીકત વચ્ચે આકાશ-પાતાળનું અંતર છે. વિકાસના નામે જે આર્થિક રોકાણ અને પ્રોજેક્ટ્સ લાવવામાં આવ્યા છે, તે જનતાના આશીર્વાદ મેળવવાને બદલે તેમના માટે મુસીબત બની રહ્યા છે. 127 જમીન વિવાદોનું હોવું એ રાજ્યની વહીવટી નિષ્ફળતાની મોટી નિશાની છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ પોતાની જવાબદારી સમજે અને માત્ર કાગળ પરના વિકાસને બદલે જમીની સ્તરે પ્રજાની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવે. જો આમ નહીં થાય, તો આવનારી પેઢી આધુનિક ગુજરાતની આ વિકાસગાથાને એક મોટી આર્થિક અને સામાજિક ભૂલ તરીકે યાદ રાખશે. લોકશાહીમાં સત્તા એ જનતાની સેવા કરવા માટેનું માધ્યમ છે, તેને જનતાના શોષણનું સાધન ન બનાવવું જોઈએ.
આ પણ વાંચો:
