Jantar Mantar Protest: દિલ્હીના જંતર મંતર ખાતે તાજેતરમાં જે દ્રશ્યો જોવા મળ્યા તે ભારતીય રાજકારણ અને સામાજિક આંદોલનોના ઇતિહાસમાં એક મોટો વળાંક સાબિત થઈ રહ્યા છે. જ્યારે સરકારે સવારમાં વહેલા અચાનક પર્યાવરણવિદ્ અને શિક્ષણ સુધારક સોનમ વાંગચુકનું અપહરણ કર્યું, ત્યારે કદાચ સત્તાધીશોને એ વાતનો અંદાજ બિલકુલ નહીં હોય કે આ આખું પગલું કેટલું ઊંધું પડશે અને સરકાર સામે કેટલો મોટો પ્રત્યાઘાત સર્જાશે. આ ઘટના બાદ જંતર મંતરની પાછળ અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી ભીડ એકત્ર થઈ ગઈ છે, જ્યાં હજારોની સંખ્યામાં યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે. આ કોઈ સામાન્ય વિરોધ પ્રદર્શન નથી પરંતુ લોકોની લાંબી ધીરજ ખૂટી ગયાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે. હવે સામાન્ય જનતા એ જૂઠાણા અને પ્રપંચમાં ફસાવા તૈયાર નથી કે આ કોઈ રાષ્ટ્રવિરોધી વિરોધ પ્રદર્શન છે કે ધાર્મિક લાગણીઓ દુભાવવાનું કોઈ કાવતરું છે. આખો મામલો હવે એક સીધી રેખા પર આવી ગયો છે જ્યાં દેશના યુવાનો પોતાના હક અને ભવિષ્ય માટે સીધા મેદાને પડ્યા છે.
સરકાર સામે આક્રોશ અને શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની ઉગ્ર માંગ
જંતર મંતર પર એકત્ર થયેલી આ વિશાળ ભીડનો મુખ્ય અને પ્રારંભિક મુદ્દો કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું આપવાનો છે. દેશભરમાં સતત થઈ રહેલા પેપર લીક અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાની કથળેલી હાલત સામે વિદ્યાર્થીઓમાં ભારે ગુસ્સો જોવા મળી રહ્યો છે. પ્રદર્શનકારીઓનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે માત્ર એક જ રાજ્યમાં નહીં પરંતુ મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન અને અન્ય પ્રદેશોમાં પણ જે પ્રકારે પેપર લીક થઈ રહ્યા છે તેનાથી કરોડો યુવાનોનું ભવિષ્ય અંધકારમય બની રહ્યું છે. આ આંદોલનમાં માત્ર ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન જ નહીં પરંતુ હવે આંગળી સીધી દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સુધી લંબાઈ રહી છે. જનતાનો તર્ક છે કે જો સરકાર દરેક બાબતનો શ્રેય લેવા માટે આગળ આવે છે, તો જ્યારે સિસ્ટમ નિષ્ફળ જાય ત્યારે જવાબદારી પણ સર્વોચ્ચ નેતૃત્વની જ બને છે. આ આંદોલનમાં આમ આદમી પાર્ટીના નેતા સૌરભ ભારદ્વાજ અને અન્ય વિપક્ષી ચહેરાઓએ પણ હાજરી આપીને સરકારની નીતિઓની આકરી ટીકા કરી છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો સમયસર યોગ્ય પગલાં નહીં લેવાય તો આ આંદોલન વધુ ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરશે.
સોનમ વાંગચુકની અટકાયત અને હોસ્પિટલમાં તેમની સ્થિતિ પર સવાલો
સોનમ વાંગચુકની અટકાયત અને ત્યારબાદ તેમને સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં ખસેડવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા ભારે શંકાના દાયરામાં છે. વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહેલા લોકો અને સમર્થકોનો આરોપ છે કે સરકાર સોનમ વાંગચુકનો અવાજ દબાવવા માંગે છે અને તેમને જાણી જોઈને પરેશાન કરવામાં આવી રહ્યા છે. સરકારી એજન્સીઓ દાવો કરી રહી છે કે સોનમ વાંગચુકના સ્વાસ્થ્યમાં પોટેશિયમનું સ્તર ઘટી ગયું છે, પરંતુ કયા તબીબી અહેવાલના આધારે આ દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે તે પ્રદર્શનકારીઓને બતાવવામાં આવ્યું નથી. આંદોલનકારીઓએ માંગ કરી છે કે કોઈ સ્વતંત્ર પ્રયોગશાળા દ્વારા તેમની તબીબી તપાસ કરાવવામાં આવે અને સાચી હકીકત જનતા સમક્ષ મૂકવામાં આવે. ઇતિહાસના ઉદાહરણો ટાંકીને પ્રદર્શનકારીઓ કહી રહ્યા છે કે બ્રિટિશ કાળમાં વિન્સ્ટન ચર્ચિલ પણ ગાંધીજીથી નફરત કરતા હતા, પરંતુ તેઓ પણ ગાંધીજીના કદ અને પ્રભાવને કારણે સીધા હુમલો કરતા ડરતા હતા. આજે સોનમ વાંગચુક સાથે જે પ્રકારનું વર્તન થઈ રહ્યું છે તે લોકશાહીના મૂલ્યો પર સીધો પ્રહાર છે અને તેનાથી જનતાનો આક્રોશ સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો છે.
મુખ્ય પ્રવાહના મીડિયાનો બહિષ્કાર અને સોશિયલ મીડિયાની તાકાત
આ આંદોલનનું સૌથી મોટું પાસું એ છે કે મુખ્ય પ્રવાહના મીડિયા દ્વારા આ વિશાળ જનમેદની અને ગંભીર મુદ્દાઓનું જે પ્રકારે કવરેજ થવું જોઈએ તે થઈ રહ્યું નથી, જેને લઈને લોકોમાં ભારે નારાજગી છે. વિરોધ કરી રહેલા યુવાનો અને નાગરિકો ખુલ્લેઆમ કહી રહ્યા છે કે મુખ્ય પ્રવાહના મીડિયાએ તેમનો સંપૂર્ણ બહિષ્કાર કર્યો છે અને તેમને અવાજહીન બનાવવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે. પરંતુ આજની Gen Z અને આધુનિક યુવા પેઢી પરંપરાગત ટીવી ન્યૂઝ ચેનલો કે રેડિયો પર ચાલતી ‘મન કી બાત’ પર નિર્ભર નથી, પરંતુ તેઓ સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી પોતાની તાકાત બતાવી રહ્યા છે. ઇન્સ્ટાગ્રામ, એક્સ (ટ્વિટર) અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સના કારણે જ આ આંદોલન દેશના ખૂણે-ખૂણે પહોંચી શક્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પર સરકારના આઈટી સેલ દ્વારા આ આંદોલનને હિન્દુ-વિરોધી કે રાષ્ટ્ર-વિરોધી રંગ આપવાના જેટલા પણ પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા, તે તમામ નિષ્ફળ સાબિત થયા છે કારણ કે લોકો અસલી એજન્ડાને સારી રીતે સમજી ચૂક્યા છે.
શિક્ષણ વ્યવસ્થાની ખરાબ હાલત અને યુવાનોનું રાજકીય જાગરણ
આ આંદોલન માત્ર એક નેતાની મુક્તિ કે એક મંત્રીના રાજીનામા પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તે દેશની સમગ્ર શિક્ષણ પ્રણાલીને રીસેટ કરવાની એક મોટી લડાઈ બની ગઈ છે. પ્રદર્શનકારીઓ સવાલ કરી રહ્યા છે કે જો દેશમાં રોજગારી અને ગુણવત્તાસભર શિક્ષણ નહીં મળે, તો આટલા મોટા દાવાઓનો શું અર્થ? 2014 પહેલાંની અને વર્તમાન સ્થિતિની સરખામણી કરતા યુવાનો કહી રહ્યા છે કે આજે હવામાં પ્રદૂષણ છે, પીવાનું પાણી ખરાબ છે, મોંઘવારી ચરમસીમા પર છે અને શિક્ષણ ક્ષેત્ર વેપાર બની ગયું છે. સરકાર ભલે ગમે તેટલા દાવા કરે કે દેશ પ્રગતિ કરી રહ્યો છે, પરંતુ જમીની હકીકત એ છે કે સામાન્ય પરિવારના બાળકો પરીક્ષાઓ આપીને નોકરી મેળવવા માટે વલખાં મારી રહ્યા છે અને પેપર લીક માફિયાઓનું રાજ ચાલી રહ્યું છે. જે યુવાનો અગાઉ રાજકારણથી દૂર રહેતા હતા, તેઓ હવે સમજી ગયા છે કે આપણી દૈનિક જીવનની દરેક જરૂરિયાત—શાળા, હોસ્પિટલ, પાણી અને રોજગાર—સીધી રાજકારણ સાથે જોડાયેલી છે. તેથી જ આ દેશના યુવાનો હવે ચૂપ બેસવાના નથી અને સત્તા પાસે પોતાના હકનો હિસાબ માંગવા માટે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે.
આગામી રણનીતિ અને દેશવ્યાપી વિરોધ પ્રદર્શનની ચેતવણી
આગામી 24 કલાક ભારતીય રાજકારણ અને આ આંદોલન માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થવાના છે. દિલ્હી પોલીસ અને સરકાર ભલે આ કૂચને રોકવા માટે ગમે તેટલા પ્રયાસો કરી રહી હોય, પરંતુ જંતર મંતર પર જામેલી ભીડ હવે પાછી હટે તેમ નથી. આયોજકોએ દેશભરના એવા યુવાનો અને નાગરિકો કે જેઓ શારીરિક રીતે દિલ્હી પહોંચી શક્યા નથી, તેમને પોતપોતાના શહેરો, ગામો, કૉલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં જ શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ કરવા અને પોતપોતાના વિસ્તારોમાં ‘નાના જંતર મંતર’ ઊભા કરવા માટેનું જોરદાર આહ્વાન કર્યું છે. જો સરકારે સમયસર કોઈ સકારાત્મક પગલાં નહીં લીધા અને વાતચીતનો રસ્તો નહીં અપનાવ્યો, તો આ અસંતોષ આગામી સમયમાં વધુ વ્યાપક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે પણ જનતાનો અહંકાર અને ધીરજ ખૂટે છે, ત્યારે મોટામાં મોટી સત્તાઓ પણ હલી જાય છે. આ આંદોલન હવે માત્ર સોનમ વાંગચુકની મુક્તિ પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું, પરંતુ તે દેશના કરોડો યુવાનોના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય અને લોકશાહીમાં જવાબદારી નક્કી કરવાની એક ઐતિહાસિક લડાઈ બની ચૂકી છે.
આ પણ વાંચો:
