Jharkhand Rajya Sabha election: ઝારખંડની રાજધાની રાંચીમાં રાજ્યસભાની ચૂંટણીના પરિણામોએ માત્ર કોંગ્રેસને જ નહીં, પણ સમગ્ર ‘ઇન્ડિયા’ ગઠબંધનને એક મોટો આંચકો આપ્યો છે. ૮૧ સભ્યોની વિધાનસભામાં ગણિત એકદમ સ્પષ્ટ હતું, પણ ખુરશીઓનો ખેલ કંઈક અલગ જ રીતે રમાયો. ગઠબંધન પાસે ૫૬ ધારાસભ્યો હતા, જે સરળતાથી પોતાની બે બેઠકો જીતવા માટે પૂરતા હતા. પરંતુ પરિણામો આવ્યા ત્યારે દ્રશ્ય સાવ બદલાઈ ગયું હતું. એનડીએ (NDA) સમર્થિત અપક્ષ ઉમેદવાર અને રિલાયન્સના એક્ઝિક્યુટિવ પરિમલ નથવાણીએ બાજી મારી લીધી. જીતવા માટે માત્ર ૨૮ મતોની જરૂર હતી, અને નથવાણીએ તે આંકડો જાદુઈ રીતે પાર કરી લીધો. આ કોઈ સામાન્ય જીત નહોતી, પણ ગઠબંધનની અંદર થયેલા ‘ક્રોસ-વોટિંગ’નો સીધો ફાયદો હતો. ત્રણ મત અમાન્ય જાહેર થતા જ ગઠબંધનનું સમીકરણ તૂટી ગયું અને વિપક્ષના હાથમાંથી સત્તાની એક કડી સરકી ગઈ.
ચૂંટણી પહેલાનું અંકગણિત કહેતું હતું કે ઝામુમો ઉમેદવાર બૈદ્યનાથ રામ અને કોંગ્રેસના પ્રણવ ઝાની જીત નિશ્ચિત છે. દરેક વિજેતા ઉમેદવાર માટે ૨૮ મતોનો ક્વોટા હતો. ગઠબંધન પાસે ૫૬ મતો હોવાથી બંને ઉમેદવારોને ૨૮-૨૮ મતો મળે તેવી યોજના હતી. પરંતુ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર કંઈક બીજું જ રાંધવામાં આવ્યું હતું. બૈદ્યનાથ રામને જરૂર કરતા બે વધુ, એટલે કે ૩૦ મત મળ્યા, જ્યારે કોંગ્રેસના પ્રણવ ઝાને માત્ર ૨૦ મતો મળ્યા. આ આઠ મતોનું અંતર ક્યાં ગયું? રિપોર્ટ્સ મુજબ, ગઠબંધનના ઓછામાં ઓછા પાંચ ધારાસભ્યોએ કોંગ્રેસ ઉમેદવારને બદલે નથવાણીને મત આપીને પોતાની વફાદારી બદલી નાખી હતી. આ ઉપરાંત એક કોંગ્રેસી ધારાસભ્યનો મત અમાન્ય થયો તે પણ આ હારનું એક મોટું કારણ બન્યું. આ હાર માત્ર આંકડાની નથી, પરંતુ એક રાજકીય અવિશ્વાસની પરાકાષ્ઠા છે.
આરોપ-પ્રત્યારોપનો જંગ
હારના આઘાતમાંથી બહાર આવતા જ કોંગ્રેસે પોતાના મિત્ર પક્ષો પર નિશાન સાધવાનું શરૂ કરી દીધું. ઝારખંડમાં કોંગ્રેસના પ્રભારી કે. રાજુએ સીધા જ રાજદ (RJD) અને ભાકપા-માલે (CPI-ML) પર દગો કરવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમણે જાહેરમાં કહ્યું કે, “આ પક્ષોએ અમને મત આપ્યો નહીં અને પરિણામે અમે હારી ગયા.” કોંગ્રેસના આ વલણથી ગઠબંધનમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. જોકે, આ આરોપોને ભાકપા-માલેએ સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે. માલેના પ્રમુખ દીપાંકર ભટ્ટાચાર્યએ તો કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેને પત્ર લખીને આને ‘દૂષિત જૂઠાણું’ ગણાવ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમના ધારાસભ્યોએ પૂર્વ નિર્ધારિત યોજના મુજબ જ મતદાન કર્યું હતું અને એજન્ટોએ મતપત્રિકાઓની તપાસ પણ કરી હતી. આવી સ્થિતિમાં, એકબીજા પર કાદવ ઉછાળવાની આ પ્રક્રિયા ગઠબંધનના ભવિષ્ય માટે ખતરનાક સંકેત છે.
અવિશ્વાસનું વાતાવરણ
રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં જે પ્રકારનું ક્રોસ-વોટિંગ થયું, તે ભારતીય લોકશાહીના તે પાસાને ઉજાગર કરે છે જ્યાં મૂલ્યો કરતા ‘સોદાબાજી’ મહત્વની બની જાય છે. જ્યારે સહયોગી પક્ષો એકબીજા પર પાયાવિહોણા આરોપો લગાવે છે, ત્યારે તે સામાન્ય કાર્યકર્તાઓમાં એક મોટો અવિશ્વાસ પેદા કરે છે. દીપાંકર ભટ્ટાચાર્યએ જે રીતે કહ્યું કે આ પ્રચાર તેમની પાર્ટીની છબી ખરડવાની કોશિશ છે, તે દર્શાવે છે કે ગઠબંધનની અંદરનું આંતરિક કલહ ચરમસીમા પર છે. શું આ માત્ર એક ચૂંટણી હતી કે પછી સત્તા મેળવવા માટેની કોઈ મોટી ગોઠવણ? જ્યારે મતોની ખરીદ-વેચાણ કે દબાણની વાતો સામાન્ય બને છે, ત્યારે જનતાનો વિશ્વાસ વ્યવસ્થા પરથી ડગમગી જાય છે. કોંગ્રેસ જે રીતે આ હાર માટે અન્યને જવાબદાર ઠેરવી રહી છે, તે પોતાની જવાબદારીઓમાંથી બચવાનો પ્રયાસ પણ હોઈ શકે છે.
Jharkhand Rajya Sabha voting outcome makes it clear that Congress failed to secure the support of all its own MLAs. Before pointing fingers at others, larger parties should first look within. Those making such statements to protect their party or leadership are damaging the…
— CPIML Liberation (@cpimlliberation) June 18, 2026
પારદર્શિતાનો અભાવ અને સત્તાની ભૂખ
આ આખી ઘટનામાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું ‘ઇન્ડિયા’ ગઠબંધનનું નેતૃત્વ પારદર્શક છે? મતદાન પહેલા ધારાસભ્યોની બેઠકો થઈ હતી, નિર્ણયો લેવાયા હતા, છતાં પરિણામ વખતે ગદ્દારી કેમ થઈ? આ દર્શાવે છે કે કાં તો પક્ષોનું પોતાના ધારાસભ્યો પર કોઈ નિયંત્રણ નથી, અથવા તો અંદરખાને એવી કોઈ સેટિંગ થઈ હતી જેની જાણ ઉપરના નેતાઓને પણ નહોતી. ભાજપા અને એનડીએ જે રીતે ૨૮ મતો મેળવીને બિન-વ્યક્તિગત ઉમેદવારને જીતાડવામાં સફળ રહ્યા, તે તેમની આક્રમક રણનીતિને સાબિત કરે છે. વિપક્ષો માત્ર પરસ્પર લડવામાં જ વ્યસ્ત રહ્યા અને બીજી બાજુ શિકારી રણનીતિના કારણે તેમણે એક મહત્વની બેઠક ગુમાવી દીધી.
રાજકીય પક્ષો માટે પાઠ: અસ્તિત્વનો ખતરો
ઝારખંડની આ ઘટનાએ એ સાબિત કર્યું છે કે વિપક્ષી ગઠબંધન જેટલું કાગળ પર મજબૂત દેખાય છે, તેટલું જમીની સ્તરે તે અત્યંત સંવેદનશીલ અને તૂટક છે. જો કોંગ્રેસ અને તેના સહયોગીઓ પોતાના આંતરિક વિવાદોને જલ્દી ઉકેલી નહીં શકે, તો આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પણ ભાજપા આ જ તકોનો લાભ લેશે. એક એક બેઠક ગુમાવવી એ માત્ર સંખ્યાબળનું નુકસાન નથી, પણ રાજકીય સન્માનનું પણ નુકસાન છે. આ હાર કોંગ્રેસ માટે એક ચેતવણી છે કે તેમણે માત્ર ગઠબંધનનો નારો આપવો પૂરતો નથી, પણ ગઠબંધનના ધર્મને સાચવવો પણ પડશે. જો વિશ્વાસ જ નહીં હોય, તો જનતા આ ગઠબંધનને કેવી રીતે મત આપશે? આગામી સમયમાં આ ઘટના ગઠબંધનના ભવિષ્યને નક્કી કરશે કે શું તેઓ ભાજપાના આ ‘સેટિંગ’ સામે ટકી શકશે કે પછી વિખેરાઈ જશે.
આ પણ વાંચો:
