Manish Tewari Congress Punjab: પંજાબ વિધાનસભા ચૂંટણીના પગલે કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડે રાજ્યમાં નવી ચૂંટણી સમિતિઓની રચના કરી છે, પરંતુ આ યાદીમાં પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી અને ચંડીગઢના સાંસદ મનીષ તિવારીનું નામ ગેરહાજર રહેતા રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જાગી છે. ત્રણ વખત સાંસદ રહી ચૂકેલા અને કોંગ્રેસના કદાવર નેતા મનીષ તિવારીને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ ભૂમિકા ન આપતા પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતાઓ અને કાર્યકરોમાં નારાજગી જોવા મળી રહી છે. આ નિર્ણયે ફરી એકવાર એ સવાલને જીવંત કરી દીધો છે કે શું કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ સ્વતંત્ર વિચાર ધરાવતા અને સ્પષ્ટવક્તા નેતાઓ પ્રત્યે અસહિષ્ણુ બની રહ્યું છે? ભલે પાર્ટીના કેટલાક પદાધિકારીઓ એમ કહેતા હોય કે તિવારી હવે ચંડીગઢના પ્રતિનિધિ છે, પરંતુ પાર્ટીના આંતરિક વર્તુળો આ તર્કને પાયાવિહોણો માને છે, કારણ કે ચંડીગઢ અને પંજાબના રાજકીય સંબંધો અતૂટ છે.
વફાદારી સામે યોગ્યતાનું અવમૂલ્યન
મનીષ તિવારીની ગેરહાજરી માત્ર એક નામની બાદબાકી નથી, પરંતુ તે પાર્ટીની વર્તમાન કાર્યસંસ્કૃતિ પર મોટો પ્રશ્ન છે. આશરે ૧૦ દિવસ પહેલા જ્યારે રાહુલ ગાંધીએ પંજાબના નેતાઓ સાથે પરામર્શ કર્યો હતો, ત્યારે ૪૫ વર્ષથી પાર્ટીની સેવા કરનારા અને બે વાર પંજાબથી ચૂંટાયેલા સાંસદ મનીષ તિવારીને આમંત્રણ ન આપવું એ નેતાઓના મતે એક મોટું અપમાન છે. કહેવાય છે કે તિવારી કદાચ કોઈ મોટી ભૂમિકાની અપેક્ષા નહોતા રાખતા, પરંતુ સન્માનજનક સંવાદની અપેક્ષા તો ચોક્કસપણે હતી. રાજકીય નિષ્ણાતો એવું પણ અનુમાન લગાવી રહ્યા છે કે શશિ થરૂરની જેમ જ, તિવારીને પણ વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનો પક્ષ રાખવાના મુદ્દે પાર્ટી હાઈકમાન્ડના નારાજગીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
ગાંધી પરિવારના વફાદારનું વધતું અંતર
મનીષ તિવારીનું રાજકીય જીવન ગાંધી પરિવાર સાથે અતૂટ રીતે જોડાયેલું રહ્યું છે. ઈન્દિરા ગાંધીના સમયથી લઈને સોનિયા ગાંધી સુધી, તેમણે યુવા કોંગ્રેસના અધ્યક્ષથી લઈને કેન્દ્રીય મંત્રી સુધીની અનેક જવાબદારીઓ નિષ્ઠાપૂર્વક નિભાવી છે. ૧૯૮૬ થી ૧૯૯૩ સુધી એનએસયુઆઈ (NSUI) ના સૌથી લાંબા સમય સુધી અધ્યક્ષ રહેલા તિવારી હંમેશા પાર્ટીના અવાજ તરીકે ઓળખાયા છે. ૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ પાસેથી ચંડીગઢ જેવી બેઠક છીનવી લાવનાર નેતાને ચૂંટણી સમિતિમાંથી બાકાત રાખવા એ પાર્ટીની વ્યૂહરચના પર અનેક સવાલો ઉભા કરે છે. તિવારીએ પોતે પણ ‘એક્સ’ (X) પર એક ભાવુક પોસ્ટ દ્વારા પોતાની અસુરક્ષા અને પાર્ટી પ્રત્યેના સમર્પણની વ્યથા વ્યક્ત કરી છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે અંદરખાને બધું બરાબર નથી.
ભાજપનો આક્રમક વળતો પ્રહાર
કોંગ્રેસના આ આંતરિક કલહને ભાજપે પોતાના પક્ષમાં કરવાની કોઈ તક છોડી નથી. ભાજપના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ તરુણ ચુગે આ સ્થિતિને ‘ચમચા યુગ’ તરીકે ગણાવીને તીખા પ્રહાર કર્યા છે. તેમના મતે, કોંગ્રેસ હવે યોગ્યતા, પ્રમાણિકતા અને સ્વતંત્ર વિચાર ધરાવતા નેતાઓ માટે સુરક્ષિત રહી નથી. ચુગે આક્ષેપ કર્યો કે પાર્ટીમાં હવે માત્ર એવા લોકોનું વર્ચસ્વ છે જેઓ ગાંધી-વાડ્રા પરિવારની પરિક્રમા કરે છે, જ્યારે પરાક્રમી અને સ્વતંત્ર નેતાઓ કાં તો પાર્ટી છોડી ચૂક્યા છે અથવા હાંસિયામાં ધકેલાઈ રહ્યા છે. આ નિવેદન દ્વારા ભાજપે કોંગ્રેસની આંતરિક ખેંચતાણને દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બનાવી દીધી છે.
સંગઠનમાં ફેરબદલ: મજબૂરી કે મજબૂતી?
પાર્ટીનું સત્તાવાર સ્ટેન્ડ એવું છે કે આ ફેરબદલ આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને સંગઠનને વધુ સક્રિય કરવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. અમરિંદર સિંહ રાજા વડિંગને અધ્યક્ષ પદે યથાવત રાખીને પાર્ટીએ ત્રણ નવા કાર્યકારી અધ્યક્ષો અને અનેક સમિતિઓની રચના કરી છે. ચૂંટણી પ્રચાર સમિતિના અધ્યક્ષ પદે ચરણજીત સિંહ ચન્નીની નિમણૂક અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાપન માટે વિજય ઈન્દર સિંગલાને જવાબદારી સોંપીને કોંગ્રેસે જૂના અને નવા નેતાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. જોકે, આ નવી સમિતિઓ પંજાબ કોંગ્રેસમાં જૂથબંધીને ઘટાડવામાં કેટલી સફળ થશે તે સમય જ કહેશે, ખાસ કરીને જ્યારે મનીષ તિવારી જેવા નેતાઓની નારાજગી પાર્ટીના સમીકરણો બગાડી શકે છે.
પાર્ટીની વિચારધારા સામે અસ્તિત્વનો સવાલ
મનીષ તિવારી જેવા નેતા, જેઓ આખી જિંદગી કોંગ્રેસની વિચારધારાને બચાવવા માટે લડ્યા છે, તેમની સાથેનો આ વ્યવહાર પાર્ટીના નીચલા સ્તરના કાર્યકરોમાં પણ નિરાશા લાવે છે. કોંગ્રેસ માટે આ એક કટોકટીનો સમય છે જ્યાં તેમને તમામ વરિષ્ઠ નેતાઓના અનુભવની જરૂર છે. જો યોગ્યતાને બદલે માત્ર વફાદારીને જ મહત્વ આપવામાં આવશે, તો પાર્ટી પોતાની મૂળભૂત ઓળખ ગુમાવી શકે છે. તિવારીની રહસ્યમય પોસ્ટ “જે થવાનું છે, તે થઈને રહેશે…” સૂચવે છે કે તેઓ આગામી સમયમાં કોઈ મોટો નિર્ણય લઈ શકે છે અથવા તો પોતાની વાત વધુ મજબૂતીથી મૂકી શકે છે.
લોકશાહીના મૂલ્યો અને નેતૃત્વની કસોટી
અંતે, આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ કોંગ્રેસના નેતૃત્વની પરિપક્વતાની કસોટી સમાન છે. લોકશાહીમાં મતભેદ હોવા સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જે રીતે દિગ્ગજ નેતાઓને સમિતિમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે, તે પાર્ટીની નબળાઈ દર્શાવે છે. કોંગ્રેસને જો પંજાબમાં સત્તા જાળવી રાખવી હોય અથવા પરત મેળવવી હોય, તો તેમણે તમામ પક્ષોને સાથે લઈને ચાલવું પડશે. શું કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ મનીષ તિવારી સાથે વાતચીત કરીને આ અસંતોષને દૂર કરશે, કે પછી જૂથબંધીને કારણે ચૂંટણીમાં મોટું નુકસાન વેઠવું પડશે? આ સવાલનો જવાબ પંજાબના આગામી રાજકીય ઘટનાક્રમો જ આપશે.
આ પણ વાંચો:
