Government Orders Adani Remove Video Post: ભારતના મીડિયા અને પત્રકારત્વના ક્ષેત્રમાં એક મોટી ઘટનાએ ચર્ચા જગાવી છે. કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે મંગળવારે (16 સપ્ટેમ્બર) બે અગ્રણી મીડિયા સંગઠનો, ધ વાયર અને ન્યૂઝલોન્ડ્રી, તેમજ અનેક યુટ્યુબ ચેનલો અને સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલરોને નોટિસ આપી છે. આ નોટિસમાં અદાણી ગ્રુપનો ઉલ્લેખ કરતા કુલ 138 યુટ્યુબ વીડિયો અને 83 ઇન્સ્ટાગ્રામ પોસ્ટ્સને 36 કલાકની અંદર દૂર કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.

આ કાર્યવાહી અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝ લિમિટેડ દ્વારા દાખલ કરાયેલા માનહાનિના કેસના સંદર્ભમાં ઉત્તર પશ્ચિમ દિલ્હી જિલ્લા અદાલતના 6 સપ્ટેમ્બરના એકપક્ષીય આદેશ પર આધારિત છે. આ ઘટના મીડિયા સ્વતંત્રતા, કોર્પોરેટ શક્તિ અને સરકારી હસ્તક્ષેપના મુદ્દાઓ પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

અદાણીના આરોપો

આ ઘટનાનો પાયો 6 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ ઉત્તર પશ્ચિમ દિલ્હી જિલ્લા અદાલતમાં નોંધાયો, જ્યાં અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝ લિમિટેડે વરિષ્ઠ પત્રકારો અને સામાજિક કાર્યકરો વિરુદ્ધ માનહાનિનો કેસ દાખલ કર્યો. આમાં વરિષ્ઠ પત્રકાર પરંજોય ગુહા-ઠાકુર્તા, રવિ નાયર, અબીર દાસગુપ્તા, આયુષ્કાંત દાસ અને આયુષ જોશી જેવા નામોનો સમાવેશ થાય છે. અદાણી ગ્રુપનો આરોપ હતો કે આ વ્યક્તિઓએ તેમની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડતા લેખો, વીડિયો અને સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ પ્રકાશિત કર્યા, જેમાં અદાણી જૂથની નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓ અને વ્યવસાયિક પ્રથાઓ પર પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.

‘પ્રતિવાદીઓને પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી નથી’

ધ વાયરના રિપોર્ટમાં દાવો છે કે અદાલતે આ કેસમાં એકપક્ષીય (ex-parte) આદેશ જારી કર્યો, જેનો અર્થ એ કે પ્રતિવાદીઓ (એટલે કે પત્રકારો અને કાર્યકરો)ને તેમનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી નથી. કોર્ટે આદેશ આપ્યો કે અદાણી ગ્રુપનો ઉલ્લેખ કરતા આવા તમામ કન્ટેન્ટ, જેમાં લેખો, યુટ્યુબ વીડિયો અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પોસ્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે,  તાત્કાલિક દૂર કરવા જોઈએ. આ આદેશને “વચગાળાનો” (interim) ગણાવવામાં આવ્યો, જેનો અર્થ એ કે તે અંતિમ નથી અને ભવિષ્યમાં પ્રતિવાદીઓને તેને પડકારવાની તક મળશે.

સિનિયર સિવિલ જજ અનુજ કુમાર સિંહે આ આદેશમાં નોંધ્યું કે તેમણે “ત્રણ-પક્ષીય માપદંડ”ના આધારે આ નિર્ણય લીધો. જોકે, તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ આદેશ પત્રકારોને “ન્યાયી, ચકાસાયેલ અને પ્રમાણિત રિપોર્ટિંગ” કરવાથી સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત કરતો નથી. આનો અર્થ એ કે જો પત્રકારો પાસે સાચા તથ્યો અને પુરાવા હોય, તો તેઓ ભવિષ્યમાં આવું રિપોર્ટિંગ કરી શકે છે. પરંતુ હાલ માટે આ કન્ટેન્ટને દૂર કરવાનો આદેશ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.

16 સપ્ટેમ્બરે માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે કોર્ટના આદેશના આધારે ઝડપી કાર્યવાહી કરી. તેમણે બે મુખ્ય મીડિયા સંગઠનો – ધ વાયર અને ન્યૂઝલોન્ડ્રી – ઉપરાંત અનેક યુટ્યુબ ચેનલો અને સોશિયલ મીડિયા વ્યક્તિત્વોને નોટિસ મોકલી. આ નોટિસમાં કુલ 138 યુટ્યુબ વીડિયો અને 83 ઇન્સ્ટાગ્રામ પોસ્ટ્સને ફ્લેગ કરવામાં આવ્યા, જેમાં અદાણી ગ્રુપનો ઉલ્લેખ હોવાનું જણાવાયું છે.

આ નોટિસ મેળવનારાઓમાં પ્રખ્યાત નામો 

પરંજોય ગુહા-ઠાકુર્તા: એક વરિષ્ઠ પત્રકાર, જેમણે અદાણી ગ્રુપની નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓ પર વ્યાપક રિપોર્ટિંગ કર્યું છે.

રવિશ કુમાર: પ્રખ્યાત પત્રકાર અને યુટ્યુબર, જેમની ચેનલ પર સામાજિક અને આર્થિક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થાય છે.

ધ્રુવ રાઠી: લોકપ્રિય યુટ્યુબર, જે અદાણી જૂથ સહિતના વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓ પર વીડિયો બનાવે છે.

આકાશ બેનર્જી (દેશભક્ત): એક અન્ય યુટ્યુબર, જે સામાજિક અને રાજકીય વિષયો પર સામગ્રી બનાવે છે.

અજિત અંજુમ: પત્રકાર અને યુટ્યુબર, જેમના વીડિયોમાં વર્તમાન ઘટનાઓનું વિશ્લેષણ હોય છે.

અન્ય સામાજિક કાર્યકરો અને નાની યુટ્યુબ ચેનલ

ખાસ વાત એ છે કે આ નોટિસ મેળવનારા ઘણા લોકો મૂળ કોર્ટ કેસમાં પક્ષકાર નથી. એટલે કે, તેઓએ આ માનહાનિ કેસમાં સીધો ભાગ લીધો નથી, પરંતુ તેમના કન્ટેન્ટને પણ દૂર કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આનાથી નોટિસની વ્યાપકતા અને તેના હેતુ પર સવાલો ઉભા થયા છે.

ફ્લેગ કરેલું કન્ટેન્ટ શું છે વિવાદ?

ધ વાયરના રિપોર્ટ અનુસાર ધ વાયરને એક ઇન્સ્ટાગ્રામ પોસ્ટ માટે નોટિસ મળી, જેમાં અમેરિકાની સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશન (SEC) દ્વારા અદાણી ગ્રુપ સામે લગાવવામાં આવેલા નાણાકીય આરોપોનો ઉલ્લેખ હતો. આ આરોપો જાહેર રેકોર્ડનો ભાગ છે અને તેમાં કોઈ નવી માહિતી નથી. ન્યૂઝલોન્ડ્રીના એક વીડિયોમાં અદાણી ગ્રુપ વિશેના લેખનો સ્ક્રીનશોટ અને સબ્સ્ક્રિપ્શનની વિનંતી હતી. આ વીડિયોમાં કોઈ નવું રિપોર્ટિંગ કે ટીકા નહોતી, છતાં તેને ફ્લેગ કરવામાં આવ્યો. ધ્રુવ રાઠી અને આકાશ બેનર્જી જેવા યુટ્યુબર્સના વીડિયો, જેમાં અદાણી ગ્રુપની નીતિઓ કે નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હોય, તે પણ આ નોટિસના દાયરામાં આવે છે.

મંત્રાલયના પત્રમાં જણાવાયું છે કે આ પ્રકાશનો અદાલતના આદેશનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે. તેમણે આદેશ આપ્યો છે કે આ કન્ટેન્ટ 36 કલાકની અંદર દૂર કરવું અને તેનો અહેવાલ મંત્રાલયને સુપરત કરવો. આ નોટિસની નકલો મેટા પ્લેટફોર્મ્સ ઇન્ક. (ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની માતૃ કંપની) અને ગૂગલ ઇન્ક. (યુટ્યુબની માલિક)ને પણ મોકલવામાં આવી છે, જેથી આ પ્લેટફોર્મ્સ આ કન્ટેન્ટને બ્લોક કરી શકે.

પત્રકારોનો જવાબ: “અમે લડીશું”

આ નોટિસ અને કોર્ટના આદેશની સામે પત્રકારો અને મીડિયા સંગઠનોમાંથી તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આવી છે. વરિષ્ઠ પત્રકાર પરંજોય ગુહા-ઠાકુર્તાએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું, “મને ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ છે. મેં લખેલા અથવા સહ-લેખિત કરેલા બધા લેખો અને મેં આપેલા નિવેદનો સાચા, સચોટ અને જાહેર હિતમાં છે. હું અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝ લિમિટેડ દ્વારા મારા વિરુદ્ધ દાખલ કરાયેલા માનહાનિના દાવાઓનો જોરશોરથી સામનો કરીશ અને શક્ય તેટલી વહેલી તકે કોર્ટમાં મારી દલીલો રજૂ કરીશ.”

ઠાકુર્તા સામે અદાણી ગ્રુપે કુલ સાત માનહાનિના કેસ દાખલ કર્યા છે, અને તેઓ આ તમામ કેસોમાં લડવાની તૈયારી દર્શાવી રહ્યા છે. અન્ય પત્રકારો, જેમ કે રવિશ કુમાર અને ધ્રુવ રાઠી, પણ આવા જ વિચારો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે આ કાર્યવાહીઓ મીડિયાને ડરાવવા અને સ્વતંત્ર રિપોર્ટિંગને દબાવવાનો પ્રયાસ છે.

અદાણી ગ્રુપ અને વૈશ્વિક તપાસ

અદાણી ગ્રુપ ગયા કેટલાક વર્ષોથી વિવાદોના કેન્દ્રમાં રહ્યું છે. ખાસ કરીને, અમેરિકાની સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશન (SEC) દ્વારા તેમની સામે નાણાકીય અનિયમિતતાઓના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. આ આરોપોમાં શેરબજારની હેરફેર, નાણાકીય અનિયમિતતા અને કોર્પોરેટ ગવર્નન્સના મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. આવા આરોપો પર આધારિત રિપોર્ટિંગને કારણે જ ઘણા પત્રકારો અને યુટ્યુબર્સે અદાણી ગ્રુપની પ્રવૃત્તિઓ પર ચર્ચા કરી, જે હવે આ માનહાનિ કેસનું કારણ બન્યું છે.

આ ઉપરાંત, અદાણી ગ્રુપના વ્યાપારી હિતો ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં ખૂબ જ મોટા છે, જેમાં ઊર્જા, બંદરો, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મીડિયા જેવા ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે. આટલી વિશાળ હાજરીને કારણે, તેમની પ્રવૃત્તિઓ પર થતી ટીકા ઘણીવાર રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં આવે છે. જોકે, અદાણી ગ્રુપનું કહેવું છે કે આવા રિપોર્ટ્સથી તેમની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન થાય છે, અને તેઓ આવા કન્ટેન્ટને રોકવા માટે કાનૂની માર્ગ અપનાવી રહ્યા છે.

મીડિયા સ્વતંત્રતા પર પ્રશ્નો

આ ઘટનાએ ભારતમાં મીડિયા સ્વતંત્રતા અને પત્રકારોના અધિકારો પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. ઘણા વિશ્લેષકો અને કાનૂની નિષ્ણાતો માને છે કે આવા એકપક્ષીય આદેશો અને તેના આધારે થતી કાર્યવાહીઓ મીડિયાને ડરાવવાનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને, જ્યારે નોટિસ મેળવનારા ઘણા લોકો કોર્ટ કેસમાં પક્ષકાર નથી, ત્યારે આ કાર્યવાહીની ન્યાયીપણા પર સવાલો ઉભા થાય છે.

આ ઉપરાંત, નોટિસમાં ફ્લેગ કરાયેલું કન્ટેન્ટ જાહેર રેકોર્ડનો ભાગ હોય, જેમ કે SECના આરોપો, તો તેને દૂર કરવાનો આદેશ જાહેરના જાણવાના અધિકાર પર પ્રતિબંધ ગણાય. આવી કાર્યવાહીઓથી ભવિષ્યમાં પત્રકારો અને યુટ્યુબર્સ મોટી કોર્પોરેટ સંસ્થાઓ વિશે રિપોર્ટિંગ કરવામાં ડર અનુભવી શકે છે, જે લોકશાહી માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે.

આગળ શું? કાનૂની લડાઈ અને સંભવિત અસરો

મંત્રાલયની નોટિસમાં 36 કલાકની સમયમર્યાદા આપવામાં આવી છે, જેના કારણે મીડિયા સંગઠનો અને યુટ્યુબર્સ પર દબાણ વધશે. જો આ કન્ટેન્ટ દૂર કરવામાં આવે, તો તે જાહેરને મળતી માહિતીને મર્યાદિત કરશે. જોકે, કાનૂની નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પ્રતિવાદીઓ આ આદેશને કોર્ટમાં પડકારી શકે છે. આવા કેસોમાં, જો પત્રકારો પુરાવા આધારિત રિપોર્ટિંગ સાબિત કરી શકે, તો આદેશ રદ થઈ શકે છે.

આ ઘટના ભારતમાં મીડિયા, કોર્પોરેટ અને સરકાર વચ્ચેના જટિલ સંબંધોને ઉજાગર કરે છે. એક તરફ, અદાણી ગ્રુપ જેવી મોટી કંપનીઓ પોતાની પ્રતિષ્ઠા બચાવવા માટે કાનૂની પગલાં લઈ રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ, પત્રકારો અને મીડિયા સંગઠનો પોતાના સ્વતંત્રતાના અધિકારનું રક્ષણ કરવા લડી રહ્યા છે. આ કેસનું પરિણામ ભારતમાં પત્રકારત્વના ભવિષ્યને આકાર આપી શકે છે.

આ પણ વાંચો:

મોદીએ અદાણીને ધરપકડથી બચાવવા પુરા દેશને દાવ લગાવ્યો, મોટો વિશ્વાસઘાત: Arvind Kejriwal

Bihar: મોદીએ અદાણીને 1 રુપિયાના ભાવે 1,050 એકર જમીન પધરાવી, મોદી જતાં જતાં અદાણીને….

મુન્દ્રા પ્રોજેક્ટ સામે જોખમ ઊભું થયું અને અદાણી-મોદીનું ભાગ્ય બદલાય ગયું | Adani-Modi

શું PM મોદીએ અદાણીને ફાયદો કરાવવા દેશને ખતરામાં નાંખ્યો? સરહદને લગતા નિયમો બદલી નાંખ્યા

મોદીને ઠપકો આપતો માતા હીરાબાનો AI વીડિયો તાત્કાલિક દૂર કરવા હાઈકોર્ટનો આદેશ | AI Video

PM મોદીનું AI સમિટમાં સંબોધન; કહ્યું- AIને પારદર્શક અને વિશ્વનીય બનાવવું જરૂર- ખતરો નહીં તકો વધશે

PM Modi: ભાવનગર આવતાં પહેલા જોઈ લેજો આ વીડિયો!, પહેલાના વચનો ભૂલી ના જતા!