MSU Modi Tattva RSS Sociology Course: વડોદરાની વિશ્વવિખ્યાત મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી (MSU) ફરી એકવાર રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે. યુનિવર્સિટીની આર્ટ્સ ફેકલ્ટીના સમાજશાસ્ત્ર વિભાગ દ્વારા બી.એ. (B.A.) ના અંતિમ વર્ષના વિદ્યાર્થીઓ માટે એક નવો અને વિવાદાસ્પદ કહી શકાય તેવો અભ્યાસક્રમ દાખલ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ નવા શૈક્ષણિક માળખામાં પીએમ નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વના ગુણો એટલે કે ‘મોદી તત્ત્વ’ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ની વિચારધારાને વિષય તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. શિક્ષણ જગતમાં આ ફેરફારને સામાજિક અને રાજકીય દ્રષ્ટિકોણથી અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
‘દેશભક્તિનું સમાજશાસ્ત્ર’: અભ્યાસક્રમમાં કયા મુદ્દાઓનો સમાવેશ?
નવા શૈક્ષણિક વર્ષથી ‘સોશિયોલોજી ઓફ પેટ્રિઓટિઝમ’ (દેશભક્તિનું સમાજશાસ્ત્ર) વિષયને મેજર સબ્જેક્ટ તરીકે ભણાવવામાં આવશે. આ અભ્યાસક્રમમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના વ્યક્તિત્વ, તેમના વહીવટી કૌશલ્ય અને ખાસ કરીને કટોકટીના સમયમાં તેમની નિર્ણયશક્તિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે. સાથોસાથ, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) નો ઉદય કેવી રીતે થયો, તેની કાર્યપદ્ધતિ શું છે અને એક બિન-નફાકારક સંસ્થા તરીકે તે સમાજમાં કેવી રીતે યોગદાન આપે છે, તે વિશે વિદ્યાર્થીઓને ઊંડાણપૂર્વક સમજાવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, સ્વાતંત્ર્ય સેનાની વીર સાવરકર અને મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડના જીવન અને વિચારોનો પણ અભ્યાસક્રમમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
સંદર્ભ ગ્રંથો દ્વારા શિક્ષણ: વિભાગીય વડાનો તાર્કિક પક્ષ
સમાજશાસ્ત્ર વિભાગના વડા પ્રોફેસર વીરેન્દ્ર સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, સમાજ સતત બદલાતો રહે છે અને શિક્ષણમાં સમકાલીન વિકાસનો સમાવેશ કરવો અનિવાર્ય છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ નવા વિષયો માટે અત્યારે બજારમાં કોઈ ચોક્કસ પાઠ્યપુસ્તકો ઉપલબ્ધ નથી. આથી, યુનિવર્સિટી દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને વિવિધ સંદર્ભ ગ્રંથો (Reference Books) અને લેખો વાંચવાની સલાહ આપવામાં આવશે. આ પાછળનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓને વર્તમાન રાજકીય અને સામાજિક પરિસ્થિતિઓથી વાકેફ કરવાનો અને તેમનામાં નેતૃત્વના ગુણો વિકસાવવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.
શિક્ષણનું રાજકીયકરણ કે જ્ઞાનનો વિસ્તાર? ઉઠતા સવાલો
આ સમાચાર બહાર આવતા જ સોશિયલ મીડિયા અને બૌદ્ધિક વર્ગમાં એક નવી ચર્ચા છેડાઈ છે. વિશ્લેષકો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું યુનિવર્સિટીઓ હવે તાર્કિક વિચારધારાને બદલે કોઈ ખાસ વિચારધારા થોપવાનું કેન્દ્ર બની રહી છે? રોજગારના મુદ્દે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ટીકાકારો પૂછી રહ્યા છે કે ‘મોદી તત્ત્વ’ કે RSS ની વિચારધારા ભણીને વિદ્યાર્થીઓને ભવિષ્યમાં કયા ક્ષેત્રમાં નોકરી મળશે? શું આ શિક્ષણ માત્ર રાજકીય આઈટી સેલ (IT Cell) માટે જ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે? શિક્ષણનું કાર્ય વિદ્યાર્થીઓમાં પ્રશ્ન કરવાની શક્તિ ખીલવવાનું છે, જેની સામે આ પ્રકારનો અભ્યાસક્રમ ‘અંધભક્તિ’ પેદા કરી શકે તેવી ભીતિ પણ વ્યક્ત થઈ રહી છે.
સામાજિક પ્રતિભાવો અને વિરોધના સૂર
શૈક્ષણિક વર્તુળોમાં આ નિર્ણયના મિશ્ર પ્રતિભાવો જોવા મળી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો માને છે કે પીએમ મોદી આજે એક વૈશ્વિક ‘બ્રાન્ડ’ છે અને તેમના મેનેજમેન્ટ તથા નેતૃત્વ વિશે ભણવામાં કશું ખોટું નથી. બીજી તરફ, સીપીઆઈ નેતા અમરજીત કૌર જેવા વિરોધ પક્ષના અગ્રણીઓએ સંઘની આઝાદીની લડાઈમાં ભૂમિકા પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે અને તેને શિક્ષણના ભગવાકરણ તરીકે ઓળખાવ્યું છે. યુવાનોમાં પણ આ મુદ્દે બે ફાંટા જોવા મળે છે; કેટલાક આને દેશભક્તિ વધારવાનું પગલું માને છે, તો કેટલાક યુવાનો મોંઘવારી, બેરોજગારી અને જાતિ ગણતરી જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર શિક્ષણ આપવાની હિમાયત કરી રહ્યા છે.
ભવિષ્યની દિશા: ગુજરાત મોડેલનો શિક્ષણમાં અમલ
જો વડોદરાની MSU માં આ પ્રયોગ સફળ રહેશે અને તેને વિદ્યાર્થીઓનો સારો પ્રતિસાદ મળશે, તો આગામી સમયમાં ગુજરાતની અન્ય યુનિવર્સિટીઓ અને કદાચ સમગ્ર દેશમાં પણ આવા વિષયો દાખલ કરવામાં આવી શકે છે. આ ફેરફાર શિક્ષણના મૂળભૂત માળખામાં એક મોટું પરિવર્તન લાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ નવો અભ્યાસક્રમ વિદ્યાર્થીઓને રોજગારી અપાવવામાં મદદરૂપ થાય છે કે પછી તે માત્ર એક રાજકીય ચર્ચાનો વિષય બનીને રહી જાય છે. શિક્ષણવિદો માને છે કે શિક્ષણ સંતુલિત હોવું જોઈએ, જેમાં માત્ર વિચારધારા નહીં પરંતુ તર્ક અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમને પણ સમાન સ્થાન મળવું જોઈએ.
