Parents birthplace Census 2027: ભારતમાં 2027માં યોજાનારી આગામી વસ્તીગણતરી શરૂ થાય તે પહેલાં જ તેની પ્રશ્નાવલીને લઈને રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. બીજા તબક્કાની વસ્તીગણતરીમાં જ્ઞાતિની માહિતી ઉપરાંત લોકો પાસેથી તેમના માતા-પિતાની જન્મતારીખ અને જન્મસ્થળ જેવી વિગતો પણ પૂછવામાં આવી શકે છે. આ અહેવાલોને પગલે કોંગ્રેસે પ્રશ્નાવલીની રચના, માહિતી એકત્ર કરવાની પદ્ધતિ અને સમગ્ર પ્રક્રિયાના હેતુ અંગે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
2027ની વસ્તીગણતરી બે તબક્કામાં યોજાશે
સરકારી આયોજન મુજબ Census 2027 બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં હાઉસ-લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ કરવામાં આવશે, જેના માટે 33 પ્રશ્નો પહેલેથી અધિસૂચિત કરવામાં આવ્યા છે. બીજા તબક્કામાં વ્યક્તિગત સ્તરે વસ્તીની ગણતરી થશે. આ તબક્કામાં લોકોની સામાજિક, આર્થિક, ધાર્મિક, સ્થળાંતર સંબંધિત માહિતી સાથે જ્ઞાતિ અંગેની વિગતો પણ એકત્ર કરવામાં આવશે.
માતા-પિતાની જન્મતારીખ અને જન્મસ્થળનો નવો મુદ્દો
ધ હિન્દુના અહેવાલ અનુસાર, બીજા તબક્કામાં પહેલીવાર ઉત્તરદાતાઓને તેમના માતા-પિતાની જન્મતારીખ અને જન્મસ્થળ વિશે પણ માહિતી આપવાનું કહેવામાં આવી શકે છે. અહેવાલ મુજબ આ માહિતીનો એક હેતુ નાગરિકતા સાથે જોડાયેલા નિર્ધારિત માપદંડોને સમજવામાં મદદ કરવાનો હોઈ શકે છે. જોકે, આ વિગતો માટે કોઈ દસ્તાવેજ કે પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવું ફરજિયાત નહીં હોય અને માહિતી ઉત્તરદાતાના પોતાના જ્ઞાનના આધારે નોંધવામાં આવશે.
તારીખ ન ખબર હોય તો પણ માહિતી નોંધવાની વ્યવસ્થા
જો કોઈ વ્યક્તિને પોતાના માતા-પિતાની ચોક્કસ જન્મતારીખ ખબર ન હોય પરંતુ માત્ર જન્મનું વર્ષ ખબર હોય, તો ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે વિગતો નોંધવાની વ્યવસ્થા હોવાની વાત સામે આવી છે. કેટલાક અહેવાલોમાં બીજા તબક્કામાં ઉપલબ્ધ હોય તો પાસપોર્ટ સંબંધિત માહિતી અને સ્વૈચ્છિક ધોરણે આધાર નંબર પણ લેવામાં આવી શકે તેવી શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે.
NPR સાથે સરખામણી કેમ થઈ રહી છે?
માતા-પિતાની જન્મ સંબંધિત વિગતો એકત્ર કરવાની ચર્ચાએ નેશનલ પોપ્યુલેશન રજિસ્ટર એટલે કે NPRને ફરી ચર્ચામાં લાવ્યું છે. 2010માં NPR તૈયાર કરતી વખતે પરિવારના સભ્યોના નામ, જન્મતારીખ, વૈવાહિક સ્થિતિ, શિક્ષણ અને વ્યવસાય ઉપરાંત માતા-પિતા તથા પતિ અથવા પત્નીના નામ જેવી વિગતો પણ એકત્ર કરવામાં આવી હતી. કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે હાલની પ્રક્રિયામાં પણ કેટલાક પ્રશ્નો NPR જેવી પૂછપરછની યાદ અપાવે છે.
સરકાર કહે છે Census અને NPR અલગ પ્રક્રિયા છે
કેન્દ્ર સરકાર અગાઉ સ્પષ્ટ કરી ચૂકી છે કે Census 2027ને NPRથી અલગ રાખવામાં આવ્યું છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર વસ્તીગણતરી દરમિયાન એકત્ર થતી વ્યક્તિગત માહિતીનો ઉપયોગ કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા નક્કી કરવા અથવા સરકારી લાભ મેળવવા માટે કાનૂની પુરાવા તરીકે કરી શકાય નહીં. સરકાર આ પ્રક્રિયાને વસ્તી સંબંધિત વિશ્વસનીય આંકડા એકત્ર કરવાની કવાયત તરીકે રજૂ કરી રહી છે.
જ્ઞાતિ ગણતરી પણ પ્રથમવાર મોટો ભાગ બનશે
Census 2027ની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતાઓમાં જ્ઞાતિ ગણતરીનો સમાવેશ થાય છે. કેન્દ્ર સરકારે એપ્રિલ 2025માં આગામી વસ્તીગણતરીમાં જ્ઞાતિ ગણતરી સામેલ કરવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો હતો. સરકારના જણાવ્યા મુજબ જ્ઞાતિ સંબંધિત માહિતી ઉત્તરદાતા દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતીના આધારે નોંધવામાં આવશે. અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે સંબંધિત રાજ્યની અધિકૃત યાદીના આધારે વિકલ્પો ઉપલબ્ધ રહેશે, જ્યારે અન્ય જ્ઞાતિઓનું નામ ઉત્તરદાતા દ્વારા જણાવ્યા મુજબ નોંધવામાં આવશે. જ્ઞાતિ પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવું ફરજિયાત નહીં હોય.
જયરામ રમેશે પ્રશ્નાવલીની પદ્ધતિ પર ઉઠાવ્યા સવાલ
કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે જ્ઞાતિ સંબંધિત માહિતી એકત્ર કરવાની પદ્ધતિ પર ગંભીર સવાલ ઉઠાવ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર તેમણે આરોપ મૂક્યો કે Census 2027માં જ્ઞાતિ અંગે પ્રશ્ન પૂછવાની પદ્ધતિ યોગ્ય રીતે તૈયાર કરવામાં આવી નથી અને તેના કારણે ભવિષ્યમાં મળનારા આંકડાઓની વિશ્વસનીયતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. તેમણે ધર્મ, જન્મતારીખ અને માતા-પિતાના જન્મસ્થળ જેવા પ્રશ્નોને પણ અસામાન્ય ગણાવ્યા અને વસ્તીગણતરી પાછળ કોઈ વધુ ઊંડો હેતુ હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરી.
1. The methodology of asking Qs on caste in Census 2027 is deliberately flawed.
2. The micro Qs on religion, date of birth, place of birth on parents have never been asked before.
3. Census is confidential. Clearly Census 27 has a deeper nefarious purpose. https://t.co/OwdXzQONzt— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) August 19, 2026
સરકાર ડિજિટલ વસ્તીગણતરી તરફ આગળ વધી રહી છે
સરકાર Census 2027ને ભારતની પ્રથમ ડિજિટલ વસ્તીગણતરી તરીકે રજૂ કરી રહી છે. મોબાઈલ એપ આધારિત માહિતી એકત્ર કરવાની વ્યવસ્થા અને સેલ્ફ-એન્યુમરેશન જેવી સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. સરકારનો દાવો છે કે ડિજિટલ પ્રક્રિયાથી માહિતીની ગુણવત્તા સુધરશે, પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા વધશે અને આંકડા તૈયાર કરવામાં ઝડપ આવશે.
નાગરિકતા અંગેની ચર્ચાએ મુદ્દાને વધુ સંવેદનશીલ બનાવ્યો
માતા-પિતાના જન્મસ્થળ અને જન્મતારીખની માહિતીનો સમાવેશ નાગરિકતા સાથે જોડાયેલી ચર્ચાને વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે. સરકારી તર્ક મુજબ આવી માહિતી આંકડાકીય અને વહીવટી હેતુઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે અને તેનાથી કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા આપમેળે નક્કી થતી નથી. બીજી તરફ, વિપક્ષનું કહેવું છે કે જન્મસ્થળ, ધર્મ, જ્ઞાતિ અને કૌટુંબિક વિગતો એકત્ર થતી હોવાથી માહિતીના ઉપયોગ અને સુરક્ષા અંગે વધુ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.
ગોપનીયતા અને માહિતીના ઉપયોગ પર રહેશે નજર
વસ્તીગણતરીની વ્યક્તિગત માહિતીની ગોપનીયતા તેનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ કાનૂની આધાર છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ માહિતી માટે કાયદાકીય રક્ષણ છે. પરંતુ કોંગ્રેસનો સવાલ છે કે જ્યારે 2027ની પ્રશ્નાવલીમાં અગાઉ કરતાં વધુ સૂક્ષ્મ કૌટુંબિક અને જન્મ સંબંધિત વિગતો એકત્ર થવાની શક્યતા છે, ત્યારે સરકારએ સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ કે આ માહિતીનો ઉપયોગ કયા હેતુસર અને કઈ મર્યાદામાં થશે. હવે સમગ્ર ધ્યાન બીજા તબક્કાની અંતિમ પ્રશ્નાવલી અને સરકાર દ્વારા આપવામાં આવનારી સત્તાવાર સ્પષ્ટતા પર રહેશે.
