Kiren Rijiju on Delhi protest: કેન્દ્રીય સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરણ રિજિજુએ ગયા મહિને દિલ્હીમાં વિદ્યાર્થી પ્રદર્શનકારીઓ સામે થયેલી પોલીસ કાર્યવાહીના બચાવમાં આપેલા નિવેદનથી નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. 18 ઓગસ્ટે આપેલા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં રિજિજુએ કહ્યું કે પ્રદર્શન દરમિયાન એક પણ વ્યક્તિનું મોત થયું નથી, કોઈનું હાડકું તૂટ્યું નથી અને કોઈ પ્રદર્શનકારી ગંભીર ઈજા સાથે હોસ્પિટલમાં દાખલ થયો નથી. તેમણે આ આધારે દિલ્હી પોલીસ અને વહીવટીતંત્રની પ્રશંસા થવી જોઈએ એવી દલીલ કરી. જોકે, દિલ્હી પોલીસે સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કરેલા સોગંદનામામાં 200 પ્રદર્શનકારીઓ અથવા સામાન્ય નાગરિકોને ઈજા થઈ હોવાનું જણાવ્યું છે.
પેલેટ ગન અને ઈજાઓ અંગે સવાલ
રિજિજુએ પ્રદર્શન દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારની ગોળીબારીનો ઇનકાર કર્યો હતો. જોકે, એક RTI જવાબમાં સામે આવેલી માહિતી અનુસાર 20 જુલાઈના સંસદ માર્ચ દરમિયાન પેલેટ ગનથી ઓછામાં ઓછા 10 લોકો ઘાયલ થયા હતા. પ્રદર્શન બાદ હોસ્પિટલના રેકોર્ડ અને અસરગ્રસ્ત લોકોના નિવેદનોમાં પણ અનેક લોકોને ઈજાઓ થઈ હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. તેમાં 25 વર્ષીય ઇર્શાદ શેખ, દિલ્હી યુનિવર્સિટીના 19 વર્ષીય વિદ્યાર્થી સાહિલ લોચબ, 28 વર્ષીય આઉટલુક મેગેઝિનના પત્રકાર અને 32 વર્ષીય નૂતન નામની મહિલાનો સમાવેશ થાય છે.
‘એક પણ વ્યક્તિ ગંભીર રીતે ઘાયલ નથી’ દાવો
ANIને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં રિજિજુને જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે પ્રદર્શન દરમિયાન ગોળીબારી થઈ હતી કે નહીં, ત્યારે તેમણે સવાલ કર્યો કે “ક્યાં ચાલી?” ત્યારબાદ AK-47ના ઉપયોગ અંગે સવાલ થતાં તેમણે ફરી પોલીસ કાર્યવાહીને યોગ્ય ઠેરવી. રિજિજુએ કહ્યું કે આટલા મોટા આંદોલન દરમિયાન એક પણ વ્યક્તિનું મોત થયું નથી અને એક પણ પ્રદર્શનકારીને ગંભીર ઈજા થઈ નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, હજારો લોકો એકત્ર થયા હતા અને વિદ્યાર્થીઓની આડમાં વિવિધ રાજકીય તથા સામાજિક સંગઠનો સાથે જોડાયેલા લોકો પણ આવ્યા હતા.
દિલ્હી પોલીસની પ્રશંસા કરવાની અપીલ
રિજિજુએ અગાઉની કોંગ્રેસ સરકારોના સમયની પોલીસ કાર્યવાહીની સરખામણી કરતા દાવો કર્યો કે તે સમયમાં મોટા પ્રદર્શનો દરમિયાન ગોળીબારીમાં હજારો લોકો માર્યા ગયા હતા. તેમના અનુસાર, ગયા મહિને થયેલા પ્રદર્શનને કોઈ મોત વગર નિયંત્રિત કરવા બદલ દિલ્હી પોલીસની પ્રશંસા થવી જોઈએ. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે પોલીસે પ્રદર્શન દરમિયાન લાઠીનો ઉપયોગ કર્યો નહોતો અને જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓ બળજબરીથી સંસદ તરફ આગળ વધ્યા ત્યારે જ તેમને રોકવામાં આવ્યા.
સીવાનમાં AK-47 મુદ્દે પણ વિસંગતતા
બિહારના સીવાનમાં થયેલા પ્રદર્શન અંગે પણ રિજિજુએ AK-47ના ઉપયોગનો સવાલ ઉઠાવતા “ક્યાં ચાલી?” એવો સવાલ કર્યો હતો. પરંતુ બિહાર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરેલા પોતાના સોગંદનામામાં સ્વીકાર્યું છે કે સીવાનમાં પોલીસ દ્વારા AK-47નો ઉપયોગ થયો હતો. જોકે, રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા મુજબ AK-47માંથી થયેલા ફાયરિંગમાં કોઈ વ્યક્તિ ઘાયલ થઈ નહોતી.
ચાર રાઉન્ડ AK-47, બે રાઉન્ડ 9MMથી ફાયરિંગ
બિહાર સરકારના સોગંદનામા અનુસાર, ભીડમાં ફસાઈ ગયેલા એક કોન્સ્ટેબલે AK-47માંથી હવામાં ચાર રાઉન્ડ ફાયર કર્યા હતા. બીજી તરફ, એક ASIએ પોતાની 9MM પિસ્તોલમાંથી બે રાઉન્ડ ફાયર કર્યા હતા. આ ફાયરિંગના કારણે ત્રણ પ્રદર્શનકારીઓને સામાન્ય પ્રકારની ગોળીથી થયેલી ઈજાઓ થઈ હતી. જોકે, રાજ્ય સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ ત્રણેય લોકોને AK-47થી ઈજા થઈ નહોતી. AK-47ના ઉપયોગ અંગે સંબંધિત પોલીસકર્મી સામે વિભાગીય તપાસના આદેશ પણ આપવામાં આવ્યા છે.
દિલ્હી પોલીસના સોગંદનામામાં 200 ઘાયલ
દિલ્હી પોલીસે સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કરેલા જવાબમાં પ્રદર્શન દરમિયાન અતિશય બળપ્રયોગના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. પરંતુ પોલીસના પોતાના આંકડા મુજબ આશરે 200 સામાન્ય નાગરિકો અથવા પ્રદર્શનકારીઓને ઈજાઓ થઈ હતી. તેની સામે 240થી વધુ પોલીસકર્મીઓ પણ ઘાયલ થયા હોવાનું પોલીસ સોગંદનામામાં જણાવાયું છે. આ આંકડા રિજિજુના “એક પણ ગંભીર ઈજા નથી” એવા દાવા અંગે વધુ સવાલ ઊભા કરે છે.
ખીલાવાળી લાઠી અને સાદા કપડાંમાં પોલીસ અંગે પોલીસનો બચાવ
પ્રદર્શન દરમિયાન વીડિયોમાં દેખાયેલી ખીલાવાળી લાઠીઓ અંગે પણ દિલ્હી પોલીસે અલગ સ્પષ્ટતા કરી છે. પોલીસનું કહેવું છે કે લાઠી પોલીસકર્મીના હાથમાં નહોતી પરંતુ પ્રદર્શનકારી પાસે હતી અને તે રાષ્ટ્રીય ધ્વજ લગાવેલો ડંડો હતો. સાદા કપડાંમાં પોલીસકર્મીઓની હાજરી અંગે પોલીસે જણાવ્યું કે સ્પેશિયલ બ્રાન્ચ, સ્પેશિયલ સેલ, ક્રાઇમ બ્રાન્ચ અને સ્થાનિક પોલીસના કર્મચારીઓને ભીડમાં વ્યૂહાત્મક રીતે તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આવી તૈનાતી ગેરકાયદેસર કે અસામાન્ય નથી.
કેન્દ્રના ત્રણ મંત્રીઓનો એકસરખો દાવો
રિજિજુ ગયા મહિને પ્રદર્શનકારીઓ પર ગોળીબારીના આરોપને નકારનારા ત્રીજા કેન્દ્રીય મંત્રી બન્યા છે. અગાઉ કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયમાં રાજ્ય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે 29 જુલાઈએ લોકસભામાં કહ્યું હતું કે કોઈ ગોળીબારી થઈ નહોતી અને માત્ર આંસુ ગેસનો ઉપયોગ થયો હતો. 10 ઓગસ્ટે કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રી JP નડ્ડાએ પણ રાહુલ ગાંધીના આરોપોને નકારી કાઢતાં કહ્યું હતું કે જંતર-મંતર પર ગોળીબારી થઈ હોવાનો દાવો કરીને દેશને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવી રહ્યો છે.
સરકારી દાવા સામે દસ્તાવેજોમાં અલગ શબ્દો
આ સમગ્ર વિવાદમાં એક મહત્વનો પ્રશ્ન સરકારી દસ્તાવેજોમાં વપરાતી ભાષાને લઈને પણ છે. અહેવાલો અનુસાર, કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં પેલેટ ગનના ઉપયોગ અંગે અગાઉ “ફાયરિંગ” અને “ગોળીઓ” જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો છે. પેલેટનો ઉલ્લેખ કરતી વખતે “પેલેટ” અથવા “રબર બુલેટ” જેવા શબ્દો પણ સરકારી જવાબોમાં જોવા મળ્યા છે. CRPFએ પણ અદાલતમાં રજૂ કરેલા એક દસ્તાવેજમાં આ હથિયારના ઉપયોગ માટે “ફાયરિંગ” શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેથી મંત્રીઓના જાહેર નિવેદનો અને વિવિધ સરકારી તથા ન્યાયિક દસ્તાવેજોમાં રહેલા આંકડા અને ભાષા વચ્ચેનો તફાવત હવે ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો બની રહ્યો છે.
પારદર્શિતા અને જવાબદારીનો મોટો સવાલ
એક તરફ સરકાર પોલીસ કાર્યવાહીને નિયંત્રિત અને સંયમિત ગણાવી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ પોલીસના પોતાના સોગંદનામામાં 200 પ્રદર્શનકારીઓના ઘાયલ થવાની માહિતી છે. RTI મારફતે મળેલા ઓછામાં ઓછા 10 પેલેટ ગનથી ઘાયલ લોકોના આંકડા અને હોસ્પિટલના રેકોર્ડ પણ ચર્ચામાં છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રદર્શન દરમિયાન ખરેખર કયા પ્રકારનું બળ વપરાયું, કેટલા લોકો કઈ રીતે ઘાયલ થયા અને કયા હથિયારોનો ઉપયોગ થયો તેની સંપૂર્ણ અને પારદર્શક તપાસ જ સમગ્ર ઘટનાની હકીકત સ્પષ્ટ કરી શકે છે.
