Sugar Import India: દેશમાં ખાંડના વધતા ભાવ અને સ્થાનિક બજારમાં ઉપલબ્ધતાને લઈને ચિંતા વધી રહી છે ત્યારે કેન્દ્ર સરકારે 10 લાખ મેટ્રિક ટન કાચી ખાંડની શુલ્કમુક્ત આયાતને મંજૂરી આપી છે. વાણિજ્ય મંત્રાલય હેઠળના વિદેશ વેપાર મહાનિદેશાલય (DGFT)એ કાચી ખાંડ માટે 10 લાખ મેટ્રિક ટનના ટેરિફ રેટ ક્વોટા (TRQ)ને મંજૂરી આપી છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ 31 ઓક્ટોબર 2026 સુધી કાચી ખાંડ કોઈ આયાત શુલ્ક વિના ભારતમાં લાવી શકાશે. સામાન્ય સ્થિતિમાં ભારતમાં ખાંડની આયાત પર આશરે 100 ટકા શુલ્ક લાગુ પડે છે.
ખાંડની આયાતની જરૂર કેમ પડી?: સરકારનો આ નિર્ણય સ્થાનિક બજારમાં ખાંડના ભાવમાં ઝડપથી થયેલા વધારા વચ્ચે આવ્યો છે. 18 ઓગસ્ટ સુધી દેશમાં ખાંડનો સરેરાશ છૂટક ભાવ રૂ. 52.30 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયો હતો, જ્યારે એક વર્ષ પહેલાં તે રૂ. 46.34 પ્રતિ કિલો હતો. એટલે કે એક વર્ષમાં આશરે 13 ટકાનો વધારો થયો છે. બીજી તરફ સરેરાશ એક્સ-મિલ ભાવ પણ આશરે રૂ. 5,400થી રૂ. 5,500 પ્રતિ ક્વિન્ટલ સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે એક વર્ષ અગાઉ તે લગભગ રૂ. 3,900 પ્રતિ ક્વિન્ટલ હતો. છેલ્લા બે મહિનામાં સ્થાનિક ભાવમાં આશરે 40 ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
ઓછું ઉત્પાદન અને ઘટતો સ્ટોક બની રહ્યા છે કારણ: સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠા પર ઓછા ઉત્પાદન અને ઘટતા પ્રારંભિક સ્ટોકની અસર પડી રહી છે. પરિણામે લગભગ એક દાયકા બાદ ભારતને ફરી ખાંડની આયાત તરફ વળવું પડ્યું છે. આ નિર્ણયનો સમય પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ઓગસ્ટથી નવેમ્બર દરમિયાન ગણેશ ચતુર્થી, દશેરા અને દિવાળી જેવા તહેવારો આવે છે. આ સમયગાળામાં મીઠાઈ અને ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં ખાંડની માંગ વધતી હોવાથી ભાવ પર વધુ દબાણ આવવાની શક્યતા હતી.
બંદર આધારિત રિફાઇનરીઓને પણ સ્થાનિક વેચાણની મંજૂરી: સરકારના નિર્ણયથી માત્ર નવી કાચી ખાંડની આયાતનો માર્ગ જ ખુલ્યો નથી, પરંતુ બંદર આધારિત ખાંડ રિફાઇનરીઓને પણ લાભ મળી શકે છે. આવી રિફાઇનરીઓ સામાન્ય રીતે કાચી ખાંડની શુલ્કમુક્ત આયાત કરીને તેને રિફાઇન કર્યા બાદ તૈયાર ખાંડની નિકાસ કરે છે. હવે આયાત કરાયેલી કાચી ખાંડમાંથી તૈયાર કરવામાં આવેલી ખાંડ સ્થાનિક બજારમાં વેચવાની મંજૂરી મળી શકે છે. અહેવાલ મુજબ આ વ્યવસ્થાથી આશરે 3 લાખ ટન ખાંડ તાત્કાલિક સ્થાનિક બજારમાં ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. જોકે બ્રાઝિલમાંથી નવી ખાંડની ખેપ ભારતમાં પહોંચવામાં આશરે બે મહિના લાગી શકે છે, તેથી આયાતની મોટી અસર ઓક્ટોબર આસપાસ દેખાવાની શક્યતા છે.
આયાત ક્વોટા માટે 21થી 28 ઓગસ્ટ વચ્ચે અરજી: ખાંડ મિલો અને રિફાઇનરોને 21થી 28 ઓગસ્ટ દરમિયાન શુલ્કમુક્ત આયાત ક્વોટા માટે અરજી કરવાની રહેશે. જે આયાતકારો 15 ઓક્ટોબર સુધી આયાત પૂર્ણ કરવાની પ્રતિબદ્ધતા આપશે તેમને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. સરકારનો પ્રયાસ એ છે કે તહેવારોની મોસમ દરમિયાન બજારમાં પૂરતો પુરવઠો રહે અને વધતા ભાવને નિયંત્રિત કરી શકાય.
મોટા જથ્થાબંધ ખરીદદારો માટે સ્ટોક મર્યાદા: ખાંડના ભાવ પર નિયંત્રણ માટે સરકારએ સ્ટોક સંબંધિત પણ મહત્વનું પગલું લીધું છે. દર મહિને 10 ટનથી વધુ ખાંડનો વપરાશ કરતા જથ્થાબંધ ગ્રાહકોને હવે મર્યાદિત જથ્થો રાખવાની મંજૂરી રહેશે. સપ્ટેમ્બરથી નવેમ્બર દરમિયાન તેમનો સ્ટોક 15 દિવસના વપરાશથી વધુ ન હોવો જોઈએ. સરકારનો હેતુ મોટા ખરીદદારો દ્વારા જરૂર કરતાં વધારે ખાંડનો સંગ્રહ કરીને બજારમાં કૃત્રિમ અછત ઊભી કરવાની શક્યતા રોકવાનો છે.
ખાંડ સંકટમાં ઇથેનોલ નીતિનો મુદ્દો કેમ આવ્યો?: ખાંડની અછત અને ભાવવધારા વચ્ચે હવે ભારતની E20 ઇથેનોલ નીતિ પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. સરકારે પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવા ઇથેનોલ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. ખાંડ ઉદ્યોગમાં શેરડીના રસ અને વિવિધ પ્રકારના મોલાસિસમાંથી ઇથેનોલ બનાવવામાં આવે છે. એક જ શેરડીમાંથી ખાંડ અને ઇથેનોલ બંનેનું ઉત્પાદન શક્ય હોવાથી શેરડીના ઉપયોગ અંગે ખાંડ અને ઇથેનોલ વચ્ચે સંતુલનનો સવાલ ઊભો થયો છે.
30 લાખ ટન ખાંડ ઇથેનોલ તરફ વાળવામાં આવી: અહેવાલ મુજબ ચાલુ વર્ષમાં ખાંડ મિલોએ આશરે 30 લાખ મેટ્રિક ટન ખાંડ, એટલે કે કુલ ઉત્પાદનના લગભગ 10 ટકા જેટલું ઉત્પાદન ઇથેનોલ તરફ વાળ્યું છે. હવે સરકાર આગામી સીઝનમાં શેરડીના રસ અને B-heavy મોલાસિસમાંથી ઇથેનોલ બનાવવાની પ્રક્રિયા પર પ્રતિબંધ અથવા મર્યાદા લાદવાના વિકલ્પ પર વિચાર કરી રહી છે. તેનો હેતુ વધુ શેરડી ખાંડના ઉત્પાદન માટે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
C-heavy મોલાસિસને પ્રાથમિકતા આપવાનો વિકલ્પ: સરકારની સંભવિત વ્યૂહરચનામાં ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે C-heavy મોલાસિસને વધુ પ્રાધાન્ય આપવાનો વિકલ્પ સામેલ છે. આ એવો ઉપ-ઉત્પાદન છે જેમાંથી મોટાભાગની ખાંડ પહેલેથી જ કાઢી લેવામાં આવી હોય છે. તેથી તેનો ઉપયોગ ઇથેનોલ બનાવવા માટે કરવામાં આવે તો ખાંડના ઉત્પાદન પર તુલનાત્મક રીતે ઓછું દબાણ આવી શકે છે.
E20 નીતિ પર વિપક્ષના સવાલો: ખાંડની આયાતના નિર્ણય બાદ E20 નીતિને લઈને રાજકીય વિવાદ પણ તેજ થયો છે. આમ આદમી પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય સંયોજક અરવિંદ કેજરીવાલે આરોપ મૂક્યો છે કે શેરડીમાંથી ઇથેનોલ બનાવવાની નીતિના કારણે ખાંડની ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી છે અને હવે સરકારને વિદેશી મુદ્રા ખર્ચીને ખાંડ આયાત કરવાની ફરજ પડી રહી છે. જોકે ખાંડના વર્તમાન ભાવવધારાને માત્ર ઇથેનોલ નીતિનું પરિણામ ગણવું યોગ્ય નથી. ઓછું ઉત્પાદન, નબળો વરસાદ, ઘટતો પ્રારંભિક સ્ટોક અને તહેવારો દરમિયાન વધતી માંગ જેવા અનેક પરિબળો પણ તેની પાછળ જવાબદાર છે. મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં ઓછા વરસાદને કારણે આગામી શેરડી સીઝન અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત થઈ છે.
સરકાર સામે ખાંડ અને ઇથેનોલ વચ્ચે સંતુલનનો પડકાર: 10 લાખ મેટ્રિક ટનની શુલ્કમુક્ત આયાતથી બજારમાં પુરવઠો વધારવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ તેની અસર તરત જોવા મળે તે જરૂરી નથી. બ્રાઝિલથી આવતી નવી ખેપને આશરે બે મહિના લાગી શકે છે. તેથી સરકાર સ્ટોક મર્યાદા અને બજારની દેખરેખ જેવા પગલાં પણ લઈ રહી છે. હવે સૌથી મોટો નીતિગત સવાલ એ છે કે આગામી શેરડી સીઝનમાં સરકાર ખાંડના ઉત્પાદનને વધુ પ્રાથમિકતા આપશે કે E20 માટે ઇથેનોલ ઉત્પાદનનું વર્તમાન સ્તર જાળવી રાખશે. ખાંડની મોંઘવારી, ખાદ્ય સુરક્ષા, ખેડૂતોના હિતો, ઇથેનોલ અને ઊર્જા સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન સાધવું હવે કેન્દ્ર સરકાર માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
