Dwarka Green Energy Farmer Protest: ગુજરાતમાં લોકસભાની ચૂંટણીઓ સંપન્ન થતાં જ વહીવટી તંત્ર અને ખાનગી ઉર્જા કંપનીઓએ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખેડૂતો પર દમન ગુજારવાનો ત્રીજો તબક્કો શરૂ કરી દીધો છે. રાજ્યભરમાં ખાસ કરીને દેવભૂમિ દ્વારકા, જામનગર, કચ્છ, મોરબી, સુરેન્દ્રનગર અને પોરબંદર જેવા દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓમાં ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સના નામે ખેડૂતોના ખેતરોમાં ગેરકાયદેસર રીતે ઘૂસીને મોટા વીજપોલ (થાંભલાઓ) ઊભા કરવામાં આવી રહ્યા છે. ધ્રાંગધ્રાના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અદાણી કંપની સામે સ્થાનિકો લાંબા સમયથી લડી રહ્યા છે. હાલમાં ખાવડાથી લઈને રાજ્યના અન્ય ભાગોમાં નાખવામાં આવેલી ત્રણ મોટી હાઈ ટેન્શન વીજલાઈનો મુખ્યત્વે અદાણીની છે, અને હવે રિલાયન્સ કંપની પણ આ ક્ષેત્રમાં પોતાનું નેટવર્ક સ્થાપિત કરવા જઈ રહી છે, જેના કારણે ખેડૂતોમાં ભારે રોષ વ્યાપેલો છે.
કચ્છના ખાવડા બાદ હવે દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો રાજ્યમાં વીજ ઉત્પાદનનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બનવા જઈ રહ્યું છે. અહીં પવન ઉર્જા (Wind Energy) અને સૂર્ય ઉર્જા (Solar Energy) બંનેનો સમન્વય કરીને ‘હાઈબ્રિડ એનર્જી ઝોન’ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. કચ્છમાં માત્ર બે મોટી કંપનીઓની મોનોપોલી છે, પરંતુ તેનાથી વિપરીત દ્વારકામાં સુઝલોન અને ટોરેન્ટ પાવર સહિત આશરે ૧૮ થી ૧૯ જેટલી નાની-મોટી કંપનીઓ સક્રિય છે. જામનગરથી લઈને બેટ દ્વારકા સુધીના સમગ્ર દરિયાઈ પટ્ટાને ગ્રીન એનર્જી કોરિડોર તરીકે ઘોષિત કરાયો છે. હાલમાં માત્ર દ્વારકા જિલ્લામાં જ આશરે ૭૦૦ મેગાવોટ પવન ઉર્જા પેદા થઈ રહી છે અને માત્ર પોરબંદર પછીના આ સૌથી નાના જિલ્લામાં ૨૦૦૦ કિલોમીટર લાંબી આંતરિક વીજલાઈનોનું જાળું બિછાવી દેવાયું છે, જેના કારણે સરેરાશ દરેક ખેડૂતના ખેતરમાં ૩ થી ૪ વીજથાંભલા આવી રહ્યા છે.
આ મહાકાય વીજલાઈનોથી પ્રભાવિત થતા દ્વારકાના સ્થાનિક ખેડૂત આગેવાન વીરુભાઈ આહીર અને અન્ય પીડિત ખેડૂતોએ સરકાર સામે મોરચો માંડ્યો છે. ખેડૂતો જ્યારે વળતરની યોગ્ય નીતિ નક્કી કરવા માટે ગાંધીનગર ખાતે રજૂઆત કરવા ગયા હતા, ત્યારે રાજ્યના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને ઉર્જા મંત્રી ઋષિકેશ પટેલે તેમને ખાતરી આપી હતી કે ૨૭ તારીખ પછી ખેડૂતોના હિતમાં નવો સરકારી ઠરાવ (GR) જાહેર કરવામાં આવશે. જો કે, આ વચનને બે મહિના વીતી ગયા હોવા છતાં સરકારે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી. વહીવટી તંત્ર માત્ર “કામ ચાલુ છે” કહીને ખેડૂતોને કટોકટીના સમયે તારીખો આપી રહ્યું છે. આ છેતરપિંડીથી નારાજ થઈને ખેડૂતોએ આગામી ૩૧ તારીખે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે જામનગરની મુલાકાતે આવવાના છે, ત્યારે તેમને સીધી રજૂઆત કરવાનું આયોજન કર્યું છે, જો કે વડાપ્રધાનના પ્રવાસ સમયે ખેડૂતોને પોલીસ દ્વારા અટકાયત (Detain) કરી લેવાનો ભય પણ સતાવી રહ્યો છે.
ખાનગી કંપનીઓ નફાની લાલચમાં સરકારી નિયમોના કેવા લીરેલીરા ઉડાવી રહી છે તેનો જીવતો જાગતો પુરાવો દ્વારકાના ગઢકા અને નવા ગઢકા ગામને જોડતા રસ્તા પરથી પસાર થતી નદીમાં જોવા મળ્યો છે. અહીં જૂનીપર (Junipur) નામની ગ્રીન એનર્જી કંપનીએ સરકારી તંત્રની મંજૂરી વિના જ આખી નદીના કુદરતી વહેણની અધવચ્ચે વિશાળ વીજપોલ ઊભા કરી દીધા છે. એટલું જ નહીં, કંપનીએ પોતાના વાહનોની અવરજવર માટે નદીની વચ્ચે મોરમ (માટી) નાખીને આડો રસ્તો બનાવી દીધો છે, જેના કારણે નદીના નાળા પુરાઈ ગયા છે. સ્થાનિકોનો આક્ષેપ છે કે ચોમાસામાં જ્યારે ભયંકર પૂર આવશે ત્યારે નદીમાં વહીને આવતા ઝાડ-પાન આ થાંભલાઓમાં ફસાઈ જશે અને નદીનું પાણી આજુબાજુના સેંકડો એકર ખેતરોમાં ફરી વળશે, જેનાથી ખરીફ પાક સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ જશે.
ભટ્ટ ગામમાં ૫૦૦ વીઘામાં અદાણીનો મેગા પ્રોજેક્ટ
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ભટ્ટ ગામ ખાતે અદાણી કંપની દ્વારા એક અનોખો ગ્રીન પાવર સંગ્રહ (Energy Storage) અને ડિસ્ટ્રીબ્યુશન પ્રોજેક્ટ સ્થાપવામાં આવી રહ્યો છે. આશરે ૫૦૦ વીઘા જેટલી વિશાળ જમીનમાં પથરાયેલા આ પ્રોજેક્ટ માટે અદાણીએ ‘જામ ખંભાડિયા ટ્રાન્સપો લિમિટેડ’ નામની ખાસ કંપની બનાવી છે. આ અંતર્ગત ૪૦૦ કેવી (KV) ના સબસ્ટેશન સાથે આશરે ૪૦ કિલોમીટર લાંબી ડબલ સર્કિટ (DC) હાઈ ટેન્શન લાઈનો નાખવામાં આવી રહી છે, જે જામનગર અને દ્વારકા જિલ્લાના અસંખ્ય ખેતરોની મધ્યમાંથી પસાર થવાની છે. આ સિવાય ભાણવડ વિસ્તારમાં THDC નો ૬૩ મેગાવોટનો, ટોરેન્ટ પાવરનો ૧૧૫ મેગાવોટનો, કેપી એનર્જીનો ૫૪ મેગાવોટનો અને સુઝલોન કંપનીનો ૭૨ મેગાવોટનો પાવર પ્રોજેક્ટ કાર્યરત થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે ખેડૂતો પોતાની જમીન પર ટ્રેક્ટર ચલાવી શકે તેવી સ્થિતિ પણ રહી નથી.
નિયમ મુજબ, જ્યારે કોઈ ખેતરમાં વિન્ડમિલ (પવનચક્કી) ઊભી કરવામાં આવે, ત્યારે તેના બ્લેડ એટલે કે પાંખિયાઓની લંબાઈ જેટલી ત્રિજ્યામાં આવતા આજુબાજુના તમામ પાડોશી ખાતેદાર ખેડૂતોની લેખિત સહમતિ લેવી અનિવાર્ય છે, કારણ કે આ પાંખિયાઓ પવનના વેગ સાથે પાડોશીના ખેતરની હવાઈ સરહદમાં ફરે છે અને ત્યાં ભવિષ્યમાં કોઈ બાંધકામ કે વાવેતર થઈ શકતું નથી. કંપનીઓ આ પાડોશી ખેડૂતોને કોઈ વળતર આપતી નથી. આ અંગે જ્યારે વીરુભાઈ આહીરે ગાંધીનગરમાં ઉચ્ચ સ્તરે રજૂઆત કરી, ત્યારે અધિકારીઓએ સ્વીકાર્યું કે જે કંપનીઓએ આ ક્રાઈટેરિયા અંતર્ગત પાડોશીઓની મંજૂરી લીધી નથી તેમની સામે કડક પગલાં લેવાશે અને પીડિત ખેડૂતોને પોતાની અરજીઓ સીધી ગાંધીનગર મોકલવા જણાવાયું છે.
પોલીસ તંત્ર બન્યું કંપનીઓનું ‘દલાલ’
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટમાં સૌથી શરમજનક ભૂમિકા સ્થાનિક પોલીસ તંત્રની જોવા મળી છે. ખાનગી કંપનીઓને પ્રોટેક્શન આપવાના નામે પોલીસ પોતે કંપની વતી ખેડૂતોને ધમકાવવા માટે ‘દલાલ’ ની ભૂમિકા ભજવી રહી હોય તેવા દ્રશ્યો સામાન્ય બન્યા છે. ખંભાળિયા તાલુકાના એક ખેતરમાં પોતાની જમીન બચાવવા માટે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરી રહેલી અસંખ્ય આદિવાસી અને ગ્રામીણ મહિલાઓને મહિલા પોલીસની ગેરહાજરીમાં પુરુષ પોલીસકર્મીઓ દ્વારા પશુઓની જેમ ઢોર માર મારીને, ઊંચકીને પોલીસ વાનમાં બેસાડવામાં આવી હોવાનો ચોંકાવનારો વીડિયો વાયરલ થયો છે. જ્યારે ખેડૂતો વીજપોલ માટે ખોદવામાં આવેલા ખાડાઓની આસપાસ બેસીને પ્રદર્શન કરે છે ત્યારે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવે છે.
દ્વારકાના રાજા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ પ્રજાના કલ્યાણ અને ન્યાય માટે મહાભારતનું ભીષણ યુદ્ધ ખેલ્યું હતું, પરંતુ આજે એ જ પવિત્ર ભૂમિ પર ખેડૂતોએ પોતાની જ જમીન બચાવવા માટે સરકાર સામે યુદ્ધ લડવું પડી રહ્યું છે. આ આખી લડતમાં સ્થાનિક લોકપ્રતિનિધિઓ જેવા કે ધારાસભ્ય પબુભા માણેક, મૂળુભાઈ બેરા અને સાંસદ પૂનમબેન માડમ સંપૂર્ણપણે મૌન સેવીને બેઠા છે. આક્ષેપ છે કે માત્ર ભાજપ જ નહીં, પરંતુ વિપક્ષ કોંગ્રેસના પણ ઘણા મોટા નેતાઓએ આ ખાનગી ઉર્જા કંપનીઓ પાસેથી મોટા પાયે ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને કન્સ્ટ્રક્શનના કોન્ટ્રેક્ટ્સ રાખી લીધા છે, જેના કારણે કોઈ રાજકીય પક્ષ ખેડૂતોના પડખે સત્તાવાર રીતે ઊભો રહેવા તૈયાર નથી અને ગરીબ ખેડૂતો આ મૂડીવાદી વ્યવસ્થા સામે એકલા હાથે લડી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો:
