Morbi Jetpur Farmer Protest: ગુજરાતના મોરબી જિલ્લાના જેતપર ગામમાં હાલ એક એવી ઘટના આકાર લઈ રહી છે જેણે રાજ્યના રાજકારણમાં અને સામાજિક સ્તરે મોટો ખળભળાટ મચાવ્યો છે. અહીં ખેડૂતો પોતાની પેઢીઓ જૂની અને ફળદ્રુપ જમીન બચાવવા માટે છેલ્લા ૧૬ દિવસથી ‘ઉપવાસ છાવણી’ પર બેઠા છે. આ આંદોલન માત્ર એક જમીન વિવાદ નથી, પરંતુ તે ખેડૂતોના આત્મસન્માન અને તેમના અસ્તિત્વની લડાઈ બની ગઈ છે. આંદોલનકારી ખેડૂત નેતા નીલેશ એવાડિયા અને તેમની સાથેના ૧૨ સાથીદારો છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી વધુ સમયથી અન્નનો ત્યાગ કરીને અહિંસક માર્ગે પોતાની માંગણીઓ માટે સરકાર સામે અડગ ઊભા છે. તેમનું વજન પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યું છે, તેમ છતાં તેમના મનોબળમાં કોઈ ઓટ આવી નથી.
ગુજરાત મોડલ અને ખેડૂતોની વાસ્તવિકતા
આંદોલનકારીઓનો આક્ષેપ છે કે જે ‘ગુજરાત મોડલ’નો ડંકો દેશભરમાં પીટવામાં આવે છે, તેનું અસલી સ્વરૂપ અહીં જોવા મળે છે. પોતાની જમીન પરથી ખાનગી કંપનીઓના વીજ-પોલ અને હાઈ-વોલ્ટેજ વીજ લાઈનો પસાર કરવા માટે ખેડૂતોની સંમતિ વગર જબરદસ્તી કરવામાં આવી રહી છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે, દેશના બંધારણ અને કાયદાનું પાલન કરવાને બદલે, સરકારી તંત્ર સંપૂર્ણપણે એક ખાનગી કંપનીની ઢાલ બનીને ઉભું છે. જ્યારે ખેડૂતો પોતાનો વિરોધ નોંધાવે છે, ત્યારે તેમની સામે પોલીસનો કાફલો ઉતારી દેવામાં આવે છે. ખેડૂતોના મતે, પોલીસની ભૂમિકા કાયદો જાળવવાને બદલે કોઈ ખાનગી કંપનીના ‘બાઉન્સર’ જેવી થઈ ગઈ છે, જે સવારે દસ વાગ્યાથી સાંજે છ વાગ્યા સુધી ભાડે ઉપલબ્ધ હોય તે રીતે કામ કરે છે.
દસ્તાવેજોની માંગ અને તંત્રની દાદાગીરી
આ પરિસ્થિતિની સૌથી કરુણ વાત એ છે કે, જે ખેડૂતોના પૂર્વજોની જમીન છે, તે જ જમીન પર પ્રવેશ કરવા માટે ખેડૂતો પાસે પોલીસ દ્વારા તેમના ખેતરના દસ્તાવેજો માંગવામાં આવે છે. પોતાના જ ખેતરમાં જવા માટે દસ્તાવેજ બતાવવાની ફરજ પાડતું પ્રશાસન અને પોલીસ તંત્ર, ખેડૂતોની આસ્થા અને વિરાસત પર પ્રહાર કરી રહ્યા છે. આંદોલનકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે મહિલાઓ અને વૃદ્ધો પોતાની જમીન પર જતા હોય છે, ત્યારે તેમની સાથે પોલીસ દ્વારા અભદ્ર ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને લાઠીચાર્જ સુધીના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. ઘણી મહિલાઓ ઈજાના કારણે હોસ્પિટલ પહોંચી છે, છતાં સરકારના કાન પર જું કેમ સરતી નથી, તે એક મોટો પ્રશ્ન છે.
લોભ, લાલચ અને ધમકીઓનો સામનો
નીલેશ એવાડિયાએ ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ કર્યો છે કે આ આંદોલનને તોડવા માટે અજ્ઞાત લોકો દ્વારા સતત ધમકીઓ આપવામાં આવી રહી છે. તેમને અને અન્ય નેતાઓને એન્કાઉન્ટર કરવાની અને જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓ મળી રહી છે. આંદોલનને કચડી નાખવા માટે લોભ-લાલચ અને પ્રલોભનોનો પણ આશરો લેવામાં આવી રહ્યો છે. ખેડૂતો કહે છે કે, ચૂંટણી વખતે વોટ લેવા માટે વાયદાઓ આપવામાં આવે છે, પરંતુ ચૂંટણી પછી ખેડૂતોની દશા એવી થઈ જાય છે કે જાણે તેમને કોઈ ઓળખતું જ નથી. સત્તાધારી પક્ષ હોય કે વિરોધ પક્ષ, ખેડૂતોને એક ‘ઘંટ’ સમાન ગણીને જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે વગાડવામાં આવે છે, પરંતુ તેમની સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે કોઈ આગળ આવતું નથી.
સરકારની લોલીપોપ અને ખેડૂતોનો અડગ નિર્ણય
તાજેતરમાં સરકાર દ્વારા આંદોલનને શાંત કરવા માટે કેટલીક જાહેરાતો કરવામાં આવી છે, પરંતુ ખેડૂતોનું કહેવું છે કે આ જાહેરાતો તેમની પ્રાથમિક માંગણીઓ સાથે સુસંગત નથી. ખેડૂતો તેને સરકારની જૂની ‘લોલીપોપ’ આપવાની પદ્ધતિ ગણાવી રહ્યા છે. તેઓ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે, અત્યાર સુધી ગાંધીગીરીના માર્ગે લડાઈ લડી રહ્યા છે, પરંતુ જો સરકાર તેમની માંગણીઓ પૂરી નહીં કરે, તો તેઓ ‘સરદારગીરી’ કરતા પણ અચકાશે નહીં. આ આંદોલન અત્યારે જેતપર ગામની સીમાઓ વટાવીને ગુજરાતના તમામ ખેડૂતોના આક્રોશનું પ્રતીક બની ગયું છે. વળતરના નામે એક પણ ચવ્વણી મળ્યા વગર જમીન કબજે કરી લેવાની સરકારી જીદ સામે ખેડૂતો હવે આર-પારની લડાઈના મૂડમાં છે.
શું આ આંદોલન લોકશાહીના મૂલ્યો બચાવી શકશે?
જેતપરના આ ખેડૂતો માત્ર પોતાની જમીન માટે નથી લડી રહ્યા, પરંતુ તે પ્રત્યેક નાગરિકના હક્ક માટે લડી રહ્યા છે. જો જમીનદારોની જમીન પર તેમનો પોતાનો અધિકાર ન રહે, તો આઝાદ ભારતમાં ખેડૂતની સ્થિતિ શું હશે? આ આંદોલન ગુજરાતના પાયાના ખેડૂત સમાજની જાગૃતિનું પ્રતીક છે. સોશિયલ મીડિયા પર આ વીડિયો વાયરલ થયા પછી લોકોમાં પણ રોષ છે. દેશના અન્ય ભાગોના લોકો પણ જાણી રહ્યા છે કે ગુજરાતમાં અત્યારે ખેડૂતોની હાલત કેવી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર ખેડૂતોના આ આક્રોશને સમજીને કોઈ સકારાત્મક નિર્ણય લે છે કે પછી ફરીથી કોઈ નવો આદેશ કાઢીને આંદોલનને તોડવાનો પ્રયાસ કરે છે. ખેડૂતોએ સંકલ્પ કર્યો છે કે જ્યાં સુધી ન્યાય નહીં મળે ત્યાં સુધી આ આંદોલન અવિરત ચાલતું રહેશે.
આ પણ વાંચો:
Farmers Protest Gujarat: 30 ના બદલે 3 હજાર ખેડૂતો બરબાદ – thegujaratreport.com
