Gujarat Farmers Protest: છેલ્લા કેટલાક સમયથી સમગ્ર ગુજરાતમાં વીજ ટ્રાન્સમિશન લાઈનોનો પ્રશ્ન એક જ્વલંત મુદ્દો બની ગયો છે. કચ્છથી શરૂ થયેલો આ વિરોધ હવે ધીમે ધીમે સૌરાષ્ટ્ર, ઉત્તર ગુજરાત અને છેક દક્ષિણ ગુજરાત સુધી પહોંચી ગયો છે. નવસારી, સુરત, માંડવી, માંગરોળ, કામરેજ અને બારડોલી જેવા વિસ્તારોમાં ખેડૂતો આ વીજ લાઈનો સામે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે. ખેડૂતોનો મુખ્ય આક્ષેપ એ છે કે સરકાર અને ખાનગી વીજ કંપનીઓ ખેડૂતોની મહામૂલી જમીન પર દાદાગીરી કરીને આ લાઈનો નાખી રહી છે. આ લાઈનો માત્ર સરકારી પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ તેમાં ખાનગી કંપનીઓનું હિત જોડાયેલું હોવાથી ખેડૂતોમાં ભારે રોષ છે. સતત રજૂઆતો અને આજીજી છતાં સરકાર દ્વારા કોઈ યોગ્ય નિરાકરણ ન આવતા, ખેડૂત સમાજે હવે ‘જાન દેંગે, જમીન નહીં દેંગે’ના સૂત્ર સાથે આંદોલનને વધુ ઉગ્ર બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
ખેડૂતોનો આક્ષેપ: વળતરના નામે કંપનીઓની મજાક
ખેડૂત આગેવાન રમેશભાઈના મતે, સરકાર જે વળતરની જાહેરાત કરે છે તે ખેડૂતો સાથે કરવામાં આવતી એક મોટી મજાક સમાન છે. સરકાર દ્વારા બજાર કિંમતના બે ગણા વળતરની વાતો કરવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં જમીનની સાચી કિંમત અને સરકાર દ્વારા ચૂકવાતા વળતર વચ્ચે મોટું અંતર છે. સુરત જેવા વિસ્તારોમાં જ્યાં જમીનની કિંમત વીઘે કરોડોમાં છે, ત્યાં સરકાર ઘણું ઓછું વળતર આપીને ખેડૂતોની આર્થિક કમર તોડી રહી છે. ખેડૂતોની માંગ છે કે આ લાઈનનું વેપારીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે, તેથી ખેડૂતોને તેમની જમીનનું ચાર ગણું વળતર મળવું જોઈએ. વળી, વળતર નક્કી કરવા માટે જે ‘માર્કેટ રેટ કમિટી’ની વાત કરવામાં આવે છે, તેમાં ખેડૂતોના બદલે કંપની અને સરકારના પ્રતિનિધિઓનું વર્ચસ્વ વધુ હોય છે, જેથી ખેડૂતોને ક્યારેય ન્યાય મળતો નથી.
દાદાગીરી અને બળજબરીપૂર્ણ કામગીરીનો સામનો
દક્ષિણ ગુજરાતમાં ખેડૂતોએ સતત ત્રણ વર્ષથી આ લડત ચલાવી છે. ખેડૂતોનો આક્ષેપ છે કે કાયદાકીય જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરીને પોલીસ બળના જોરે ખેતરોમાં થાંભલા નાખવામાં આવે છે. નિયમ મુજબ, ખેડૂતોની પરવાનગી વગર અથવા તો કલેક્ટરના સુલેહના આદેશ વગર ખેતરમાં પ્રવેશવાની મનાઈ હોવા છતાં, કંપનીઓ પોલીસને સાથે રાખીને દાદાગીરી કરે છે. ઘણી જગ્યાએ તો ખેડૂતોએ વિરોધ કર્યો તો તેમની સામે પોલીસ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. રમેશભાઈ જણાવે છે કે કલેક્ટર કચેરીમાં જ્યારે ખેડૂતો રજૂઆત કરવા જાય છે, ત્યારે તંત્ર જાણે કંપનીઓ સામે લાચાર હોય તેવું લાગે છે. સ્થાનિક સ્તરે ખેડૂતોનો વિરોધ એ વાતનો પુરાવો છે કે તેમને અંધારામાં રાખીને અથવા તો ધાકધમકી આપીને પ્રોજેક્ટ પૂરા કરવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
ઉદ્યોગપતિઓને બચાવવા માટે બદલાતી એલાઈમેન્ટ
વીજ લાઈન પ્રોજેક્ટમાં સૌથી મોટો વિવાદ એલાઈમેન્ટ (રૂટ) બદલવાનો છે. ખેડૂતોનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે મોટા ઉદ્યોગપતિઓની જમીન કે તેમના બાંધકામને બચાવવા માટે લાઈનનું રૂટ બદલીને ગરીબ ખેડૂતોના ખેતરોમાંથી લઈ જવામાં આવે છે. સુરત જિલ્લાના સેવણી ગામ જેવી અનેક ઘટનાઓમાં આ બાબત સ્પષ્ટ થઈ છે. કલેક્ટર સમક્ષ જ્યારે ખેડૂતોએ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો ત્યારે કંપનીએ સ્વીકાર્યું હતું કે રૂટ બદલવા પાછળનું કારણ ઉદ્યોગપતિઓની મિલકત બચાવવાનું હતું. આ ભેદભાવભરી નીતિને કારણે ખેડૂતોમાં ભારે આક્રોશ છે. ખેડૂતો પૂછી રહ્યા છે કે જો શહેરના વિસ્તારોમાં વીજ લાઈનો અંડરગ્રાઉન્ડ કરી શકાય છે, તો પછી ગ્રામ્ય વિસ્તારોના ખેડૂતોની જમીન પર જ કેમ થાંભલા નાખવામાં આવે છે?
ભવિષ્યની રણનીતિ અને આંદોલનનું સ્વરૂપ
ખેડૂત સમાજે હવે આ લડાઈને સમગ્ર ગુજરાતમાં ફેલાવવાની તૈયારી કરી છે. ગાંધીનગર ખાતે હજારોની સંખ્યામાં ખેડૂતો એકઠા થઈને પોતાની માંગણીઓ સરકાર સુધી પહોંચાડવાના છે. રમેશભાઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી યોગ્ય વળતર નહીં મળે અને ખેડૂતોના હિતમાં નિર્ણય નહીં લેવાય, ત્યાં સુધી એક પણ થાંભલો નાખવા દેવામાં આવશે નહીં. આગામી સમયમાં ટ્રેક્ટર રેલીઓ અને વિવિધ ગામડાઓમાં જનજાગૃતિ અભિયાન દ્વારા ખેડૂતોને એકજૂથ કરવામાં આવશે. ખેડૂતોની માંગ છે કે કાં તો તેમને ચાર ગણું વળતર આપવામાં આવે અથવા તો ટાવર દીઠ ૩૦ હજારનું વાર્ષિક ભાડું ચૂકવવામાં આવે. આ માંગણીઓ નહીં સંતોષાય ત્યાં સુધી ખેડૂતો પોતાની જમીન છોડવા તૈયાર નથી.
લોકશાહીમાં ખેડૂતોના અવાજનું મહત્વ
આ આખો વિષય માત્ર વીજ લાઈનનો નથી, પરંતુ ખેડૂતોના અસ્તિત્વનો છે. ગુજરાતના વિકાસ માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જરૂરી છે, પરંતુ તે ખેડૂતોના ભોગે ન હોવો જોઈએ. બુલેટ ટ્રેન, એક્સપ્રેસવે, ગેસ લાઈન અને હવે વીજ લાઈનો – આ તમામ પ્રોજેક્ટ્સમાં ખેડૂતોની જમીનો સતત કપાતી રહી છે. જે રીતે ખેડૂતો હવે સંગઠિત થઈ રહ્યા છે, તે જોતા સ્પષ્ટ થાય છે કે હવે તેઓ ચૂપ રહેવા માંગતા નથી. સરકાર અને પક્ષના નેતાઓએ ખેડૂતો સાથે બેસીને પારદર્શક ચર્ચા કરવી જોઈએ અને તેમની ફરિયાદોનું નિરાકરણ લાવવું જોઈએ. જો આ વિવાદનો જલ્દી અંત નહીં આવે, તો આવનારા સમયમાં આ આંદોલન વધુ વ્યાપક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે, જેની સીધી અસર રાજ્યના રાજકીય અને સામાજિક વાતાવરણ પર પડશે.
આ પણ વાંચો:
Bombay HC Manual Scavenging: મેન્યુઅલ સ્કેવેન્જિંગ ‘સમાજ પર કલંક’, બોમ્બે હાઈકોર્ટની કડક ટિપ્પણી
