Indian Politics BJP vs Congress: વર્તમાન રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળની ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) જે રીતે કાર્ય કરી રહી છે, તે દેશને એકદળીય શાસન વ્યવસ્થા તરફ ધકેલી રહી હોય તેવું સ્પષ્ટ જણાય છે. લોકસભામાં ગણિતની દૃષ્ટિએ ભાજપ ભલે અલ્પમતમાં હોય, પરંતુ તેમની રણનીતિ દેશના લોકતાંત્રિક માળખાને બદલી રહી છે. સંસદના આગામી સત્રો આ દિશામાં એક મોટી કસોટી સાબિત થવાના છે. રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ભાજપની વર્તમાન ચાલ માત્ર સત્તા ટકાવી રાખવા માટે નથી, પરંતુ વિરોધી પક્ષોને નષ્ટ કરી એકહથ્થુ વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરવા માટે છે. જે રીતે ભાજપ પ્રાદેશિક પક્ષોને તોડીને અથવા તેમને પોતાનામાં વિલીન કરીને પોતાની શક્તિ વધારવા મથે છે, તે જોતાં આગામી સમયમાં ભારતીય સંસદમાં ભાજપનું કદ વધુ મોટું થવાની શક્યતા છે. જો તેઓ બંધારણીય સુધારાઓ અને સીમાંકન જેવા નિર્ણાયક પગલાંમાં સફળ થાય છે, તો તે ભારતીય લોકશાહી માટે એક નવો વળાંક હશે. ૨૪૦ બેઠકોથી શરૂ કરીને ૩૬૨ સુધીનો આંકડો મેળવવો એ કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી, પરંતુ ભાજપની આક્રમક રણનીતિ તેને રાજકીય ચમત્કાર તરીકે રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે.
કોંગ્રેસ: એકમાત્ર મજબૂત પ્રતિસ્પર્ધી તરીકેનો ઉદય
વિડંબના એ છે કે ભાજપના આક્રમક વલણ વચ્ચે કોંગ્રેસ માટે એક એવી તક ઉભી થઈ છે, જે તેને ભાજપ સામેના એકમાત્ર રાષ્ટ્રીય પડકાર તરીકે સ્થાપિત કરી શકે છે. ઘણા લોકો કોંગ્રેસની ક્ષમતા પર શંકા કરે છે, પરંતુ સ્વયં મોદી અને અમિત શાહ પણ એ વાતથી વાકેફ છે કે તેમના માટે વાસ્તવિક ખતરો કોંગ્રેસ જ છે. છેલ્લા દાયકાના ચૂંટણી ભાષણો પર નજર નાખીએ તો સ્પષ્ટ થાય છે કે મોદીના નિશાન પર હંમેશા કોંગ્રેસ અને ગાંધી પરિવાર જ રહ્યા છે. ભલે કોઈ રાજ્યમાં કોંગ્રેસ શૂન્ય હોય, છતાં ભાજપ તેને દુશ્મન નંબર વન ગણીને હુમલા કરે છે. આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા કે પશ્ચિમ બંગાળ—દરેક જગ્યાએ ભાજપ પોતાના મુખ્ય પ્રતિસ્પર્ધીને બાજુ પર રાખી કોંગ્રેસને નીચી દેખાડવાની કોશિશ કરે છે. આ સતત હુમલા એ સાબિત કરે છે કે ભાજપ કોંગ્રેસની વિચારધારાને જ પોતાના રાજકીય અસ્તિત્વ માટેનું સૌથી મોટું જોખમ માને છે. કોંગ્રેસ માટે હવે સમય આવી ગયો છે કે તે ભાજપના આ ડરનો લાભ ઉઠાવે અને પોતાનો જજ્બો મજબૂત કરીને એક સક્ષમ વિપક્ષ તરીકે પોતાની ઓળખ ઉભી કરે.
રાજકીય ગણિત અને ભાજપની રણનીતિ
આગામી વર્ષોમાં ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ, ગુજરાત અને મધ્ય પ્રદેશ જેવા મહત્વના રાજ્યોમાં ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, જ્યાં ભાજપ અને કોંગ્રેસ સામસામે હશે. ભાજપ પોતાની ૨૦૨૯ની રણનીતિ અત્યારથી જ ઘડી રહી છે. ભાજપે અખિલેશ યાદવની સમાજવાદી પાર્ટી સિવાયના મોટાભાગના પ્રાદેશિક પક્ષોને ‘ઓપરેશન લોટસ’ હેઠળ કાં તો તોડી નાખ્યા છે અથવા નબળા પાડી દીધા છે. મમતા બેનર્જી કે વાય.એસ. જગન મોહન રેડ્ડી જેવા નેતાઓ સાથે ભાજપના સંબંધો કે મુકાબલા અલગ પ્રકારના છે, પરંતુ અંતે તો તેઓ જાણે છે કે રાષ્ટ્રીય સ્તરે કોંગ્રેસનું પુનરુત્થાન જ તેમનું વર્ચસ્વ તોડી શકે છે. આ રાજકીય ગણિત સમજાવે છે કે ભાજપ શા માટે અન્ય નાના પક્ષોને બદલે કોંગ્રેસને જ પોતાનો મુખ્ય દુશ્મન માને છે. કોંગ્રેસ પાસે આજે ૨૧ ટકા વોટ બેંક અકબંધ છે. જો તે માત્ર થોડા વધારાના ટકા વોટ મેળવી શકે, તો તે ભાજપના ૨૦૦ બેઠકોના આંકડામાં ગાબડું પાડી શકે છે, જે NDA ગઠબંધનનું સમીકરણ સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે.
ગઠબંધનનો યુગ કે એકલા હાથે લડવાની તૈયારી?
તાજેતરમાં જોન હોપકિન્સ યુનિવર્સિટીના ‘જર્નલ ઓફ ડેમોક્રેસી’માં પ્રકાશિત એક સંશોધન પેપરે ભારતીય રાજનીતિમાં એક નવી ચર્ચા છેડી છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે સત્તાધારી પક્ષને હરાવવા માટે વિશાળ ગઠબંધન જ એકમાત્ર માર્ગ છે, પરંતુ હંગરી અને તુર્કીના તાજેતરના ઉદાહરણો કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે. હંગરીમાં એકલવાયા પક્ષ અને તુર્કીમાં CHP ની જીતે સાબિત કર્યું છે કે જો એક પક્ષ પાસે સાહસ, નવી વિચારધારા અને સંગઠિત શક્તિ હોય, તો તે એકલા હાથે પણ સત્તા પરિવર્તન લાવી શકે છે. શું કોંગ્રેસ આ પ્રકારનું સાહસ કરી શકે? ભારતમાં ગઠબંધનોના પ્રયોગો થયા છે, પરંતુ ક્યારેક અસ્થિરતાને કારણે તે નિષ્ફળ પણ રહ્યા છે. હવે જ્યારે ઘણા પ્રાદેશિક પક્ષો કમજોર થઈ રહ્યા છે, ત્યારે કોંગ્રેસ માટે તક છે કે તે પોતાની વિચારધારાને એક નવા સ્વરૂપમાં રજૂ કરે. શ્રીલંકા અને નેપાળના ઉદાહરણો પણ સૂચવે છે કે જ્યારે જૂના પક્ષો નિષ્ફળ જાય છે, ત્યારે જનતા નવા ચહેરાઓ અને નવા વિચારોને આવકારે છે.
નવો એજન્ડા અને ભવિષ્યની દિશા
કોંગ્રેસ માટે હવે માત્ર મોદી સરકારની ટીકા કરવાથી કામ નહીં ચાલે. ભાજપ જનકલ્યાણ અને સબસિડીના મુદ્દે પોતે જ વામપંથી ઝુકાવ ધરાવતી નીતિઓ અપનાવી રહી છે, જેના કારણે કોંગ્રેસનો પરંપરાગત મુદ્દો પણ નબળો પડ્યો છે. કોંગ્રેસે હવે આર્થિક વિકાસ, વિદેશ નીતિ, રોજગાર અને સુરક્ષા જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટ અને નક્કર એજન્ડા રજૂ કરવો પડશે. દેશની બદલાતી જતી જરૂરિયાતોને અનુરૂપ પોતાની અર્થનીતિ શું હશે, તે અંગે લોકોમાં વિશ્વાસ જગાવવો જરૂરી છે. જ્યારે મોદી સરકાર આર્થિક વૃદ્ધિના આંકડા રજૂ કરે છે, ત્યારે કોંગ્રેસ પાસે તે આંકડાઓની વાસ્તવિકતા તપાસીને પોતાના વિકાસના વિઝનને સાબિત કરવાની જવાબદારી છે. જો કોંગ્રેસ માત્ર ભૂતકાળના મુદ્દાઓ પર જીવશે, તો તે ક્યારેય ભાજપના ૧૫ ટકા કટ્ટર વોટ બેંકને તોડી શકશે નહીં. તેમને એક એવા નેતૃત્વની જરૂર છે જે ભવિષ્યનું સપનું બતાવે અને તે માટે લડવાની હિંમત રાખે.
એકદળીય પડકાર સામે લોકશાહીનો સંઘર્ષ
અંતે, આ લડાઈ માત્ર સત્તાની નથી, પરંતુ લોકશાહીના અસ્તિત્વની છે. એકદળીય વ્યવસ્થામાં લોકશાહીના મૂલ્યો કુંઠિત થઈ જાય છે. પ્રાદેશિક પક્ષોનો વિનાશ ચોક્કસપણે એક મોટી આપત્તિ છે, પરંતુ તે એક એવી સ્થિતિ પણ ઉભી કરી શકે છે જ્યાં દેશ દ્વિ-પક્ષીય સ્પર્ધા તરફ આગળ વધે. આ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે કોઈ પક્ષ સત્તાધારી પક્ષ સામે અડગ રહીને લડવાની હિંમત બતાવે. જે રીતે ભાજપ કોઈ પણ ભોગે જીતવા માટે તૈયાર છે, તેવી જ રીતે કોંગ્રેસ કે અન્ય કોઈ પણ વિપક્ષી તાકાતે નવા વિચારો અને મજબૂત જજ્બા સાથે મેદાનમાં ઉતરવું પડશે. દેશની જનતા આજે પરિવર્તન ઈચ્છે છે, પરંતુ તે પરિવર્તન માટે તેને એક વિશ્વસનીય વિકલ્પની શોધ છે. જે દિવસે કોઈ પણ વિરોધ પક્ષ આ વિશ્વાસ જીતી લેશે, તે દિવસે ભારતમાં એકદળીય વ્યવસ્થાનો અંત અને લોકશાહીનો પુનઃ ઉદય થશે.
આ પણ વાંચો:
