Champat Rai Open Letter: અયોધ્યામાં દાનમાં કથિત ગેરરીતિની તપાસ કરી રહેલી સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ (SIT) પાસેથી ક્લીન ચિટ મળ્યાના થોડા દિવસો બાદ રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટના પૂર્વ મહાસચિવ ચંપત રાયે નવ પાનાનો ખુલ્લો પત્ર જાહેર કર્યો છે. આ પત્રમાં તેમણે રામ મંદિરના નિર્માણ દરમિયાન નરેન્દ્ર મિશ્રાની ભૂમિકા અને નિર્ણય પ્રક્રિયા અંગે વિગતવાર માહિતી આપી છે. રાયના જણાવ્યા અનુસાર મંદિર નિર્માણ સાથે જોડાયેલા તમામ મહત્વપૂર્ણ કામોની દેખરેખ અને નિર્ણયો મુખ્યત્વે મિશ્રાની આગેવાની હેઠળની મંદિર નિર્માણ સમિતિ દ્વારા લેવામાં આવતા હતા.
મંદિર નિર્માણના નિર્ણયો અંગે રાયનો દાવો: ચંપત રાયે પત્રમાં જણાવ્યું કે મંદિર નિર્માણ સમિતિની બેઠકો નિયમિત રીતે યોજાતી હતી. શરૂઆતમાં આ બેઠકો દર મહિને થતી હતી અને કેટલાક સમયગાળા દરમિયાન દર બે અઠવાડિયે પણ યોજાતી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર આ બેઠકોમાં લેવાયેલા નિર્ણયોને જ અંતિમ માનવામાં આવતા હતા અને સમિતિની મંજૂરી વિના કોઈ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય સ્વીકારવામાં આવતો નહોતો. રાયે લખ્યું કે નરેન્દ્ર મિશ્રા પોતાને મંદિર નિર્માણ સાથે જોડાયેલા તમામ નિર્ણયોમાં મુખ્ય નિર્ણયકર્તા માનતા હતા.
નરેન્દ્ર મિશ્રાને મંદિર નિર્માણ સમિતિના ચેરમેન બનાવાયા: રાયે જણાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટના રામ મંદિર નિર્માણ સાથે જોડાયેલા નિર્ણય બાદ કેન્દ્ર સરકારે શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટની રચના કરી હતી અને તેમાં કુલ 15 ટ્રસ્ટીઓની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. ભારત સરકારના સૂચન પર એક વરિષ્ઠ વહીવટી અધિકારીને મંદિર નિર્માણ સમિતિના ચેરમેન બનાવવામાં આવ્યા હતા. રાયના પત્ર મુજબ નરેન્દ્ર મિશ્રા આ જવાબદારી સંભાળતા હતા અને મંદિર તથા તેની સાથે જોડાયેલા વિવિધ કામોની દેખરેખ તેમની સમિતિ હેઠળ થતી હતી.
L&T અને અન્ય સંસ્થાઓની પસંદગીનો ઉલ્લેખ: ચંપત રાયે પત્રમાં જણાવ્યું કે નરેન્દ્ર મિશ્રાના સૂચન પર લાર્સેન એન્ડ ટુબ્રો (L&T)ને મંદિર નિર્માણ માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી. મંદિર સાથે જોડાયેલી અન્ય ઇમારતોની ડિઝાઇન અને નિર્માણ માટે નોઇડાની ડિઝાઇન એસોસિયેટ્સ કંપનીની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. રાયે જણાવ્યું કે દિવંગત અશોક સિંઘલના પ્રયાસો અને સૂચનોની જાણકારી મિશ્રાને આપવામાં આવી હતી અને તે આધારે L&Tને મંદિર નિર્માણ માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી. પ્રોજેક્ટ કન્સલ્ટન્ટ તરીકે ટાટા કન્સલ્ટિંગ એન્જિનિયર્સ (TCE)ની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.
મંદિરના વાસ્તુકાર અને અન્ય નિષ્ણાતોની ભૂમિકા: રાયે જણાવ્યું કે અમદાવાદના મંદિર વાસ્તુકાર ચંદ્રકાંત ભાઈ સોમપુરાની પસંદગી દિવંગત અશોક સિંઘલે 1986માં કરી હતી. તેમને મંદિરની સાથે અન્ય ઇમારતોના નિર્માણ માટે પણ જોડવામાં આવ્યા હતા. બીજી તરફ નોઇડાની ડિઝાઇન એસોસિયેટ્સ કંપનીની પસંદગી નરેન્દ્ર મિશ્રા દ્વારા કરવામાં આવી હોવાનું રાયે લખ્યું છે. તેમણે એવો પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે મિશ્રાએ મંદિર નિર્માણ સમિતિમાં પોતાની મદદ માટે પોતાની પસંદગીના કેટલાક લોકોને સામેલ કર્યા હતા.
અનૂપ મિત્તલને એન્જિનિયરિંગ સલાહકાર તરીકે જવાબદારી: રાયના પત્રમાં NBCCના પૂર્વ ચેરમેન અને મંદિર નિર્માણ સમિતિના સભ્ય અનૂપ મિત્તલનો પણ ઉલ્લેખ છે. રાયના જણાવ્યા અનુસાર મિત્તલ એન્જિનિયરિંગ સંબંધિત બાબતોમાં નરેન્દ્ર મિશ્રાના સલાહકાર તરીકે કામ કરતા હતા. પત્રમાં એવું પણ જણાવાયું છે કે મિશ્રાની પસંદગીના અન્ય કેટલાક લોકોને અલગ-અલગ જવાબદારીઓ માટે જોડવામાં આવ્યા હતા અને કેટલાકને સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર સલાહ માટે સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.
કોવિડ દરમિયાન મિશ્રાની ભૂમિકાની પ્રશંસા: ચંપત રાયે નરેન્દ્ર મિશ્રાની માત્ર ટીકા કે નિર્ણયકારી ભૂમિકા વિશે જ લખ્યું નથી, પરંતુ મંદિર નિર્માણમાં તેમના યોગદાનની પ્રશંસા પણ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે કોવિડના સમયગાળા દરમિયાન પ્રોજેક્ટ આગળ વધારવામાં મિશ્રાની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા હતી. રાયના જણાવ્યા અનુસાર જ્યારે પણ કોઈ મુશ્કેલી ઊભી થતી ત્યારે મિશ્રા સંબંધિત ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોને અયોધ્યા બોલાવતા અને તેમની સલાહથી સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવામાં આવતો હતો. રાયે એમ પણ કહ્યું કે મોટાભાગના નિષ્ણાતોએ સેવાની ભાવનાથી સલાહ આપી હતી અને ટ્રસ્ટ પાસેથી કોઈ ફી લીધી નહોતી.
70 એકરના પરિસરમાં બે ભાગમાં વિકાસ: રાયે પત્રમાં મંદિર ટ્રસ્ટના લગભગ 70 એકરના પરિસરની વિકાસ યોજના અંગે પણ માહિતી આપી છે. પ્રથમ ભાગમાં મુખ્ય રામ મંદિર, તેની આસપાસ ચાર મંદિરો, પારકોટામાં છ મંદિરો, મંદિરના પશ્ચિમી ભાગમાં રિટાયરિંગ હોલ અને સપ્તઋષિ મંદિરોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત શ્રદ્ધાળુઓ માટેની સુવિધાઓ, રસ્તાઓ, ગટર વ્યવસ્થા અને વીજળી જેવી માળખાકીય સુવિધાઓ પણ આ ભાગમાં સામેલ છે.
બીજા ભાગમાં ગેસ્ટ હાઉસ અને અન્ય સુવિધાઓ: પરિસરના બીજા ભાગમાં 23 રૂમનું ગેસ્ટ હાઉસ, 500 બેઠકો ધરાવતું ઓડિટોરિયમ, ટ્રસ્ટની ઓફિસ અને પાર્કિંગ જેવી સુવિધાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ ભાગના નિર્માણ માટે ઉત્તર પ્રદેશ રાજકીય નિર્માણ નિગમને કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે એન્જિનિયર્સ ઇન્ડિયા લિમિટેડને કન્સલ્ટન્ટ બનાવવામાં આવ્યા હતા.
દાન અને નાણાકીય વ્યવહારો અંગે ટ્રસ્ટનો પક્ષ: ચંપત રાયે ટ્રસ્ટના નાણાકીય વ્યવહારો અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરી છે. તેમણે કહ્યું કે શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્રનું બેંક એકાઉન્ટ ચેકબુક વિનાનું છે અને તમામ ચુકવણીઓ માત્ર ઓનલાઈન બેંક ટ્રાન્સફર, ખાસ કરીને RTGS મારફતે કરવામાં આવે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર ટ્રસ્ટના ખાતા સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, પંજાબ નેશનલ બેંક અને બેંક ઓફ બરોડામાં છે. રાયે દાવો કર્યો કે આ વ્યવસ્થાને કારણે નાણાકીય વ્યવહારોમાં પારદર્શિતા જળવાય છે અને સરકારી નિયમોનું પાલન કરવામાં આવે છે.
ઓડિટ અને દાનની ગેરરીતિ અંગે તપાસ: મંદિર ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા ઓડિટ બાદ દાનપેટીઓમાંથી એકત્ર થયેલી રોકડ અને અન્ય વસ્તુઓમાં સંભવિત ગેરરીતિ અંગે સવાલો ઊભા થયા હતા. ત્યારબાદ મંદિર પરિસર અને દાન એકત્ર કરવાની જગ્યાઓના CCTV ફૂટેજની તપાસ કરવામાં આવી હતી અને એક કર્મચારીની કથિત શંકાસ્પદ કામગીરીને પગલે આંતરિક તપાસ શરૂ થઈ હતી. રાયે અગાઉ પણ મંદિરના દાનના સંચાલનમાં કોઈ ગેરરીતિ મળી ન હોવાનું કહ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું કે ટ્રસ્ટે SITની તપાસમાં સહયોગ આપ્યો હતો અને જરૂરી વહીવટી મદદ પણ પૂરી પાડી હતી.
બે સ્તરે ઓડિટની વ્યવસ્થા: રાયના જણાવ્યા અનુસાર ટ્રસ્ટના નાણાકીય હિસાબનું આંતરિક ઓડિટ દિલ્હીની એક ઓડિટ કંપની દ્વારા કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વૈધાનિક ઓડિટ દિલ્હીની બીજી જાણીતી કંપની વી. શંકર અય્યર દ્વારા કરવામાં આવે છે. રાયે દાવો કર્યો કે ટ્રસ્ટે કોઈ ચેકબુક લીધી નથી અને તમામ ચુકવણીઓ ઓનલાઈન માધ્યમથી થાય છે. આ દલીલો દ્વારા તેમણે દાન અને ટ્રસ્ટના નાણાકીય વ્યવહારોમાં પારદર્શિતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો છે. જોકે ખુલ્લા પત્રમાં મંદિર નિર્માણની નિર્ણય પ્રક્રિયા અને નરેન્દ્ર મિશ્રાની ભૂમિકા અંગે કરવામાં આવેલા દાવાઓ હવે ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે.
