Mohan Bhagwat USA visit: રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના પ્રમુખ મોહન ભાગવતની અમેરિકા, કેનેડા અને બ્રિટનની પ્રસ્તાવિત વિદેશ યાત્રા પહેલાં અમેરિકન આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સ્વતંત્રતા આયોગ (USCIRF)ના કેટલાક સભ્યોએ ફરી એકવાર RSSને લઈને કડક વલણ વ્યક્ત કર્યું છે. આયોગના સભ્યોએ અમેરિકન અધિકારીઓને RSSના નેતાઓ સાથે મુલાકાત ન કરવા અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના કથિત ઉલ્લંઘનો માટે જવાબદાર ગણાતા સંઘના સભ્યો સામે પ્રતિબંધ લગાવવાની દિશામાં વિચાર કરવા અપીલ કરી છે.
USCIRFનું RSS સામે જૂનું વલણ ફરી ચર્ચામાં
USCIRFએ આ વર્ષની શરૂઆતમાં પણ RSSને નિશાન બનાવીને તેના સભ્યો સામે પ્રતિબંધ અને યાત્રા પ્રતિબંધની ભલામણ કરી હતી. આયોગે RSS પર ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ગંભીર ઉલ્લંઘનો માટે જવાબદારી અને તેને સહન કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. સાથે જ USCIRFએ સતત સાતમી વખત અમેરિકન સરકારને ભારતને ‘વિશેષ ચિંતાનો દેશ’ એટલે કે Country of Particular Concern જાહેર કરવાની ભલામણ કરી હતી. આ શ્રેણીમાં ઉત્તર કોરિયા, પાકિસ્તાન સહિતના દેશોનો સમાવેશ થાય છે.
ભારત સરકાર USCIRFના અહેવાલોને ફગાવે છે
ભારત સરકાર USCIRFના અહેવાલો અને ભલામણોને અગાઉ અનેક વખત નકારી ચૂકી છે. ભારતીય સત્તાવાળાઓ આયોગના અહેવાલોને ‘પક્ષપાતી અને રાજકીય રીતે પ્રેરિત’ ગણાવતા આવ્યા છે. ભારતનું કહેવું રહ્યું છે કે USCIRF દેશની સ્થિતિની ‘ખોટી અને પસંદગીયુક્ત’ તસવીર રજૂ કરે છે અને તેના તારણો શંકાસ્પદ સ્રોતો તથા ચોક્કસ વૈચારિક નેરેટિવ પર આધારિત હોય છે.
Cmmr @Gene_Mills: “RSS leaders, even when affiliated with the Indian gov’t, should not be honored with high-level meetings or diplomatic courtesies. Instead, the USG should focus on imposing sanctions on RSS members found responsible for FoRB violations.” https://t.co/q5XuXTKsgF
— USCIRF (@USCIRF) August 19, 2026
USCIRF અધ્યક્ષે RSS પર લગાવ્યા ગંભીર આરોપ
USCIRFના અધ્યક્ષ આસિફ મહમૂદે 19 ઓગસ્ટની રાત્રે જારી કરેલા નિવેદનમાં ભાગવતની અમેરિકા યાત્રાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો કે ભાગવત એવા સમયે અમેરિકા આવી રહ્યા છે જ્યારે RSS સાથે જોડાયેલા સહયોગી સંગઠનો પર ધાર્મિક લઘુમતીઓ, જેમાં ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમોનો સમાવેશ થાય છે, સામે હુમલાના આરોપો છે. મહમૂદે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને RSS વચ્ચેના સંબંધનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
અમેરિકન અધિકારીઓને મુલાકાત ન કરવાની અપીલ
USCIRF કમિશનર જીન મિલ્સે કહ્યું કે અમેરિકન અધિકારીઓએ RSSના નેતાઓને, ભલે તેમનો સંબંધ ભારત સરકાર સાથે હોય, ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકો અથવા રાજદ્વારી શિષ્ટાચાર દ્વારા સન્માન આપવું જોઈએ નહીં. તેમના અનુસાર વોશિંગ્ટને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને આસ્થા, એટલે કે Freedom of Religion and Belief (FoRB),ના ઉલ્લંઘનો માટે જવાબદાર ગણાતા RSS સભ્યો સામે પ્રતિબંધ લગાવવાની શક્યતા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
પૂર્વ અધ્યક્ષે ભાગવતને USCIRF સમક્ષ આવવા કહ્યું
આના એક દિવસ પહેલાં USCIRFના પૂર્વ અધ્યક્ષ નાદિન મેન્ઝાએ પણ RSS પર પ્રતિબંધ લગાવવાના વિચારનું સમર્થન કર્યું હતું. તેમણે ભાગવતને અમેરિકા યાત્રા દરમિયાન USCIRFના કમિશનરો સાથે મુલાકાત કરવા અપીલ કરી હતી. મેન્ઝાના જણાવ્યા મુજબ, આવી મુલાકાતમાં ભાગવત આયોગ દ્વારા નોંધાયેલા તથ્યો સીધા સાંભળી શકે અને તેના પર પોતાનો જવાબ આપી શકે. 19 ઓગસ્ટે ‘પ્રોવિડન્સ’ સામયિકમાં લખાયેલા લેખમાં તેમણે RSSના વર્તનને ધાર્મિક ઉત્પીડનના એવા સ્તર સાથે જોડ્યું હતું, જેના આધારે સંગઠન સામે પ્રતિબંધની ચર્ચા થઈ શકે.
ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અંગે USCIRFની સુનાવણી
લગભગ ત્રણ મહિના પહેલાં USCIRFએ વોશિંગ્ટન DCમાં ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની કથિત બગડતી સ્થિતિ અંગે સુનાવણી યોજી હતી. આયોગ અનુસાર, સુનાવણીમાં ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ગંભીર ઉલ્લંઘનોને શક્ય બનાવતી કાનૂની, રાજકીય અને સામાજિક રચનાઓ અંગે ચર્ચા થઈ હતી. તેમાં ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદા, નાગરિકતા સંબંધિત કાયદા અને ધાર્મિક લઘુમતી સમુદાયો વિરુદ્ધ લક્ષિત હિંસાના આરોપોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
2025ના અહેવાલમાં RSS અને RAW સામે પ્રતિબંધની ભલામણ
માર્ચમાં જાહેર કરાયેલા USCIRFના 2025ના વાર્ષિક અહેવાલમાં RSS અને રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગ (RAW) સામે લક્ષિત પ્રતિબંધોની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. આયોગે બંને સંગઠનોને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ગંભીર ઉલ્લંઘનો માટે જવાબદાર ગણાવ્યા હતા. આ ઉપરાંત USCIRFએ RSS અને BJP વચ્ચેના કથિત ‘પરસ્પર જોડાણ’નો ઉલ્લેખ કરીને નાગરિકતા, ધર્માંતરણ વિરોધી અને ગૌહત્યા વિરોધી કાયદાઓ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
ભારતે અમેરિકામાં હિન્દુ મંદિરો પરના હુમલાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે અગાઉ USCIRFના તારણોનો જવાબ આપતા આયોગને અમેરિકામાં હિન્દુ મંદિરોમાં થતી તોડફોડ અને હુમલાઓ પર ધ્યાન આપવાની સલાહ આપી હતી. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કહ્યું હતું કે USCIRFએ ભારતને પસંદગીપૂર્વક નિશાન બનાવવાને બદલે અમેરિકામાં ભારતીય સમુદાયના સભ્યો સામે વધતી અસહિષ્ણુતા અને ડરાવવાની ઘટનાઓ પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
25 ઓગસ્ટથી શરૂ થવાની છે ભાગવતની વિદેશ યાત્રા
મોહન ભાગવતની 25 ઓગસ્ટથી અમેરિકા, કેનેડા અને બ્રિટનની યાત્રા પ્રસ્તાવિત છે. RSS પોતાના શતાબ્દી વર્ષ દરમિયાન આ યાત્રાને મહત્વપૂર્ણ બનાવી રહ્યું છે. ભાગવત 29 ઓગસ્ટે ન્યૂયોર્કમાં American Hindus for Engagement and Dialogue (AHEAD) દ્વારા આયોજિત ‘Universal Oneness Celebrations’ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવાના છે. તેમની યાત્રા પહેલાં USCIRFની નવી ટિપ્પણીઓથી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ધાર્મિક સ્વતંત્રતા તથા RSSને લઈને ચાલી રહેલી રાજદ્વારી અને રાજકીય ચર્ચા ફરી તેજ બની છે.
