E20 Fuel News: દેશમાં E20 (20% ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ) અમલમાં આવ્યા બાદ તેની અસરને લઈને ચર્ચા વધુ તેજ બની છે. સરકારનો દાવો છે કે E20થી ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં ઘટાડો થશે, પર્યાવરણને ફાયદો મળશે અને ખેડૂતોની આવક વધશે. બીજી તરફ, કેટલાક ઓટોમોબાઈલ નિષ્ણાતો, ગ્રાહક સંગઠનો, ઉદ્યોગ સંસ્થાઓ અને વિપક્ષી નેતાઓનો આરોપ છે કે E20ના કારણે વાહનોની કામગીરી, માઈલેજ અને જાળવણી ખર્ચ પર નકારાત્મક અસર થઈ રહી છે. આ સમગ્ર મુદ્દે અનેક દાવા અને પ્રતિદાવા વચ્ચે વિવાદ વધુ ઊંડો બન્યો છે.

નોટબંધી સાથે સરખામણી કરીને સરકાર પર નિશાન

વિરોધ પક્ષો અને સરકારના કેટલાક ટીકાકારો E20 નીતિની સરખામણી વર્ષ 2016ની નોટબંધી સાથે કરી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે જેમ નોટબંધીના હેતુઓ સમય જતાં બદલાતા રહ્યા હતા, તેમ E20 અંગે પણ સરકારના દાવાઓમાં સતત ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. શરૂઆતમાં પેટ્રોલ સસ્તું થશે અને આયાત બિલ ઘટશે એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, ત્યારબાદ પર્યાવરણ અને ખેડૂતોના હિતને મુખ્ય કારણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

સરકારના મુખ્ય દાવા શું છે?

સરકારનું કહેવું છે કે E20થી કાચા તેલની આયાત પર નિર્ભરતા ઘટશે, ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થશે અને શેરડી તથા મકાઈ જેવા પાક ઉગાડતા ખેડૂતોને વધારાનો બજાર મળશે. સરકારનું માનવું છે કે આ નીતિ લાંબા ગાળે દેશની ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનાવશે.

વાહનોને નુકસાન અંગે SIAMનો પત્ર ચર્ચામાં

ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગની સંસ્થા Society of Indian Automobile Manufacturers (SIAM) દ્વારા પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયને મોકલાયેલા પત્ર બાદ ચર્ચા વધુ વધી છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ પત્ર 28 જુલાઈ 2026ના રોજ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો અને 4 ઓગસ્ટે તેની વિગતો બહાર આવી હતી.

પત્રમાં જણાવાયું હતું કે કેટલીક કંપનીઓને ફ્યુઅલ ઇન્જેક્ટર, ફ્યુઅલ પંપ, EGR વાલ્વ અને એક્ઝોસ્ટ સિસ્ટમમાં નુકસાનના વધુ કેસ મળી રહ્યા છે. SIAMએ પરીક્ષણ દરમિયાન કેટલાક ઇંધણના નમૂનાઓમાં ક્લોરાઇડનું પ્રમાણ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં ઘણું વધારે હોવાનું દર્શાવ્યું હતું.

ક્લોરાઇડ અને ભેજ અંગે પરીક્ષણમાં શું સામે આવ્યું?

બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) અનુસાર ઇંધણમાં ક્લોરાઇડનું પ્રમાણ 1 મિલિગ્રામ પ્રતિ કિલોગ્રામથી ઓછું હોવું જોઈએ. SIAMના પરીક્ષણમાં કેટલાક વાહનોની ટાંકીમાં લગભગ 500 મિલિગ્રામ પ્રતિ કિલોગ્રામ અને કેટલાક પેટ્રોલ પંપના નમૂનાઓમાં લગભગ 350 મિલિગ્રામ પ્રતિ કિલોગ્રામ ક્લોરાઇડ મળ્યાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

સાથે જ, ઇથેનોલ હવામાંથી ભેજ ખેંચે છે. તેની ભેજની સ્વીકાર્ય મર્યાદા 3,000 મિલિગ્રામ પ્રતિ કિલોગ્રામ ગણાય છે, જ્યારે કેટલાક નમૂનાઓમાં 10,000 મિલિગ્રામ પ્રતિ કિલોગ્રામથી વધુ ભેજ નોંધાઈ હોવાનું જણાવાયું હતું.

‘ફેઝ સેપરેશન’ અંગે ચિંતા વ્યક્ત

SIAMએ જણાવ્યું હતું કે જો ઇંધણ સંગ્રહ માટેની ટાંકીઓ સંપૂર્ણ રીતે ભેજપ્રૂફ ન હોય તો ઇથેનોલ અને પેટ્રોલ અલગ પડી જવાની ‘ફેઝ સેપરેશન’ જેવી સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં વાહનનું એન્જિન બંધ પડી જવાની અથવા કામગીરીમાં ખામી સર્જાવાની શક્યતા રહે છે.

બાદમાં SIAMએ અગાઉનો પત્ર પાછો ખેંચ્યો

પત્ર જાહેર થયા બાદ SIAMએ નિવેદન આપીને જણાવ્યું હતું કે અગાઉ મોકલાયેલ માહિતી માટે વધુ ટેક્નિકલ ચકાસણી જરૂરી હોવાથી તે પત્ર પાછો ખેંચવામાં આવે છે. જોકે, આ ઘટનાએ E20 અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો.

રાયપુર ગ્રાહક આયોગનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય

છત્તીસગઢના રાયપુર જિલ્લા ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ આયોગે એક કેસમાં મારુતિ ગ્રાન્ડ વિટારા સ્ટ્રોંગ હાઇબ્રિડ કાર અંગે ગ્રાહકના પક્ષમાં નિર્ણય આપ્યો હતો. આયોગે કંપનીને વાહન બદલવા અથવા આશરે ₹20 લાખનું વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હોવાનું સામે આવ્યું હતું.

માઈલેજ ઘટાડા અંગે અલગ-અલગ દાવા

સરકારે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે E20ના ઉપયોગથી વાહનોમાં ઇંધણ કાર્યક્ષમતામાં અંદાજે 2%થી 6% સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે.

ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોના અભ્યાસમાં સરેરાશ 3%થી 5% સુધી માઈલેજ ઘટવાનો અંદાજ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, કેટલાક ખાનગી સર્વેક્ષણોમાં વાહનચાલકોએ 15%થી 20% સુધી માઈલેજ ઘટ્યાનો દાવો કર્યો છે.

ત્રણ વર્ષમાં ₹88,000 કરોડથી વધુનો વધારાનો ઇંધણ ખર્ચનો દાવો

કેટલાક સ્વતંત્ર વિશ્લેષણો મુજબ, એપ્રિલ 2023થી માર્ચ 2026 દરમિયાન માઈલેજમાં ઘટાડાના કારણે દેશના વાહનચાલકોએ વધારાનું ઇંધણ ખરીદવું પડ્યું, જેના કારણે અંદાજે ₹88,234 કરોડ જેટલો વધારાનો ખર્ચ થયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, સરકાર તરફથી આ આંકડાની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.

ઇથેનોલનું ઊર્જા મૂલ્ય પેટ્રોલ કરતાં ઓછું

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, એક લીટર પેટ્રોલ લગભગ 32 મેગાજુલ ઊર્જા આપે છે, જ્યારે એક લીટર ઇથેનોલ આશરે 21.1 મેગાજુલ ઊર્જા આપે છે. એટલે ઇથેનોલની ઊર્જા ક્ષમતા પેટ્રોલ કરતાં ઓછી હોવાથી E20 ઇંધણમાં કુલ ઊર્જા ઘનતામાં ઘટાડો થવાની સંભાવના રહે છે.

સરકારનું કહેવું: E20 હંમેશા સસ્તું નહીં હોય

સરકારે સંસદમાં સ્વીકાર્યું હતું કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત પ્રતિ બેરલ આશરે 70 ડોલર આસપાસ રહે તો E20નું ઉત્પાદન ખર્ચ શુદ્ધ પેટ્રોલ કરતાં વધુ થઈ શકે છે. જ્યારે ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ 120થી 130 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચે ત્યારે જ E20 વધુ સસ્તું બનવાની સંભાવના રહે છે.

સરકારે મકાઈ આધારિત ઇથેનોલની ખરીદી કિંમત આશરે ₹71.86 પ્રતિ લીટર નક્કી કરી હોવાનું પણ જણાવાયું હતું.

ભૂતાનના પેટ્રોલ ભાવની પણ ચર્ચા

ટીકાકારોનું કહેવું છે કે ભારત ભૂતાનને શુદ્ધ પેટ્રોલની સપ્લાય કરે છે, જ્યાં પેટ્રોલના ભાવ આશરે ₹100 પ્રતિ લીટર આસપાસ છે. જ્યારે ભારતમાં ઘણા શહેરોમાં E20 પેટ્રોલના ભાવ ₹100થી વધુ છે અને શુદ્ધ પેટ્રોલ મેળવવું વધુ ખર્ચાળ બને છે.

ખેડૂતોને ખરેખર લાભ મળી રહ્યો છે?

સરકારનું કહેવું છે કે ઇથેનોલ નીતિથી ખેડૂતોની આવક વધશે. પરંતુ કેટલાક કૃષિ વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર માર્ચ 2025થી ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન ઘણા મહિનાઓ સુધી મકાઈનો બજાર ભાવ લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) કરતાં ઓછો રહ્યો હતો.

ઉદાહરણ તરીકે:

• માર્ચ 2025માં MSP લગભગ ₹2,225 પ્રતિ ક્વિન્ટલ હતો જ્યારે સરેરાશ બજાર ભાવ આશરે ₹2,176 હતો.
• નવેમ્બર 2025માં MSP ₹2,400 પ્રતિ ક્વિન્ટલ હતો પરંતુ બજારમાં ખેડૂતોને આશરે ₹1,600 પ્રતિ ક્વિન્ટલનો ભાવ મળ્યો હતો.
• ઓગસ્ટ 2026માં પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં MSP કરતાં ઓછા ભાવ મળ્યાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા.

ચોખાની સપ્લાય અને ડિસ્ટિલરીઓ અંગે પ્રશ્નો

ટીકાકારોનો દાવો છે કે ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે કેટલીક ડિસ્ટિલરીઓને ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (FCI) તરફથી આશરે ₹23.20 પ્રતિ કિલોગ્રામના દરે ચોખા આપવામાં આવ્યા, જ્યારે સરકાર ખેડૂતો પાસેથી ડાંગર આશરે ₹24.41 પ્રતિ કિલોગ્રામના દરે ખરીદી રહી હતી. આ મુદ્દે પણ સરકારની નીતિ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.

શેરડીના ખેડૂતોને વધારાના નફાનો લાભ નહીં?

શેરડીના ખેડૂતોનું કહેવું છે કે ખાંડ મિલોને ઇથેનોલ વેચાણથી વધારાની આવક થાય છે, પરંતુ તેમાંથી ખેડૂતોને અલગથી કોઈ પ્રીમિયમ અથવા બોનસ મળતો નથી. ખેડૂતો લાંબા સમયથી ઇથેનોલ આવકમાં પોતાનો હિસ્સો નક્કી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.

ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે ₹4,500 કરોડની સહાય

સરકારે ઇથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સને મળીને આશરે ₹4,500 કરોડની સહાય આપવાની વ્યવસ્થા કરી હોવાનું જણાવાયું છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ રોકાણથી દેશમાં બાયોફ્યુઅલ ઉત્પાદન વધશે.

સરકાર અને મંત્રીઓનો પક્ષ

કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ અગાઉ જણાવ્યું હતું કે E20 ઇંધણ એન્જિન માટે સુરક્ષિત છે અને વ્યાપક પરીક્ષણો બાદ જ તેને અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. માર્ગ પરિવહન મંત્રી નિતિન ગડકરી પણ સતત ઇથેનોલ આધારિત ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપતા રહ્યા છે અને તેને ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાવે છે.

વિપક્ષ અને નિષ્ણાતોની માંગ

વિપક્ષી પક્ષો અને કેટલાક નિષ્ણાતો E20 નીતિ અંગે સ્વતંત્ર વૈજ્ઞાનિક સમીક્ષા, પારદર્શક પરીક્ષણો અને વાહનચાલકોને થયેલા નુકસાન અંગે સ્પષ્ટ જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેઓનું કહેવું છે કે જો કોઈ નીતિથી ગ્રાહકોને વધારાનો ખર્ચ કે તકનિકી નુકસાન થાય છે તો તેના માટે યોગ્ય વળતર અને સુધારાત્મક પગલાં જરૂરી છે.

વિવાદ હજુ યથાવત્

E20 અંગે સરકાર અને તેના ટીકાકારો વચ્ચે મતભેદ યથાવત્ છે. એક તરફ સરકાર તેને ઊર્જા સુરક્ષા, પર્યાવરણ અને ખેડૂતોના હિત માટે જરૂરી સુધારો ગણાવે છે, જ્યારે બીજી તરફ વિરોધ પક્ષો, કેટલાક ઉદ્યોગ નિષ્ણાતો અને ગ્રાહક સંગઠનો વધુ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ, પારદર્શિતા અને જવાબદારીની માંગ કરી રહ્યા છે. આગામી સમયમાં સરકાર દ્વારા જાહેર થનારા નવા ટેક્નિકલ ધોરણો અને નીતિગત નિર્ણયો પર સમગ્ર મુદ્દાની દિશા નિર્ભર રહેશે.