Farooq Abdullah: રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના મહાસચિવ દત્તાત્રેય હોસબોલેએ તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોને લઈને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. હોસબોલેએ જણાવ્યું હતું કે, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વાતચીતના દરવાજા ક્યારેય સંપૂર્ણપણે બંધ ન થવા જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે રાષ્ટ્રનું રક્ષણ અને સુરક્ષા સર્વોપરી છે, પરંતુ તેની સાથે સંવાદનો માર્ગ હંમેશા ખુલ્લો રાખવો જોઈએ. તેમના મતે, ભારતે હંમેશા શાંતિ માટે પ્રયાસો કર્યા છે, જેનો પુરાવો અટલ બિહારી વાજપેયીની લાહોર બસ યાત્રા અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા પાકિસ્તાની નેતાઓને અપાયેલા આમંત્રણો છે. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ ચેતવણી પણ આપી કે જો પાકિસ્તાન પુલવામા જેવી હરકતો ચાલુ રાખશે, તો ભારતે સખત જવાબ આપવો જ પડશે.
ફારૂક અબ્દુલ્લાનો ભાજપ પર કટાક્ષ: ‘ત્યારે મને આતંકી કહેવામાં આવ્યો હતો’
જમ્મુ-કાશ્મીરના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ફારૂક અબ્દુલ્લાએ RSS નેતાના આ નિવેદનને ઉમળકાભેર વધાવ્યું છે, પરંતુ સાથે જ ભાજપ પર આકરા પ્રહારો પણ કર્યા છે. અબ્દુલ્લાએ કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે, જ્યારે તેમણે ભૂતકાળમાં પાકિસ્તાન સાથે વાતચીતની વકીલાત કરી હતી, ત્યારે તેમને ‘આતંકવાદી અને દેશવિરોધી’ તરીકે ચિતરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું કે આજે RSS ના નેતા આ જ વાત કહી રહ્યા છે ત્યારે કોઈ ભાજપ નેતા તેનો વિરોધ કેમ નથી કરી રહ્યા? અબ્દુલ્લાએ ઉમેર્યું કે યુક્રેન અને ઈરાન જેવા યુદ્ધોએ સાબિત કર્યું છે કે હિંસા માત્ર તબાહી લાવે છે, સમસ્યાનો ઉકેલ માત્ર ટેબલ પર બેસીને ચર્ચા કરવાથી જ આવી શકે છે.
મહેબૂબા મુફ્તી અને કાશ્મીરી નેતાઓએ શાંતિની પહેલને આવકારી
પીડીપી ચીફ મહેબૂબા મુફ્તીએ પણ હોસબોલેના નિવેદનનું સ્વાગત કરતા જણાવ્યું કે આ નિવેદન તેમની પાર્ટીના લાંબા સમયના વલણની પુષ્ટિ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સ્થાયી શાંતિ માટે પાડોશી દેશ સાથે સંવાદ અનિવાર્ય છે. બીજી તરફ, કારગિલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સના નેતા સજ્જાદ કારગિલીએ સરહદી વિસ્તારોની પીડા રજૂ કરતા કહ્યું કે લદ્દાખ અને બાલ્ટિસ્તાનમાં હજારો પરિવારો દાયકાઓથી વિખૂટા પડી ગયા છે. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સુધરતા સંબંધો આવા પરિવારોને ફરી મળવાની આશા જન્માવે છે. સરહદી લોકો માટે શાંતિ એ માત્ર રાજકીય મુદ્દો નથી, પણ જીવન અને મરણનો સવાલ છે.
પૂર્વ સેના પ્રમુખ જનરલ મનોજ નરવણેનું સમર્થન અને સુરક્ષાના સવાલો
માત્ર રાજકીય નેતાઓ જ નહીં, પરંતુ પૂર્વ સેના પ્રમુખ જનરલ (રિટાયર્ડ) મનોજ નરવણેએ પણ દત્તાત્રેય હોસબોલેના વલણને ટેકો આપ્યો છે. તેમણે પણ સ્વીકાર્યું કે બંને પક્ષે જો મિત્રતાનો ભાવ હોય તો દ્વિપક્ષીય સંબંધો સુધરી શકે છે. જોકે, અહીં તર્કબદ્ધ સવાલ એ ઉભો થાય છે કે શું પાકિસ્તાન ખરેખર વિશ્વાસપાત્ર છે? RSS નેતાએ ‘સોય ભોંકવા’ જેવી જે વાત કરી છે, તે વાસ્તવમાં પાકિસ્તાનની પ્રોક્સી વોરની નીતિ તરફ ઈશારો કરે છે. એક જાગૃત નાગરિક તરીકે આપણે વિચારવું રહ્યું કે શું આતંકવાદ અને વાર્તાલાપ એકસાથે ચાલી શકે?
રાજદ્વારી પહેલ અને ભવિષ્યની રણનીતિ
ભારત સરકાર માટે RSS નેતા અને પૂર્વ સેના પ્રમુખની આ સલાહ પર વિચાર કરવાનો આ યોગ્ય સમય છે. ફારૂક અબ્દુલ્લાએ કેન્દ્ર સરકારને વિનંતી કરી છે કે આ તકનો લાભ લઈને શાંતિ પ્રક્રિયા શરૂ કરવી જોઈએ. અગાઉ પણ અનેક વખત શાંતિની પહેલ થઈ છે, પરંતુ દર વખતે પાકિસ્તાન તરફથી વિશ્વાસઘાત મળ્યો છે. શું આ વખતે પરિસ્થિતિ અલગ હશે? શું પાકિસ્તાન આતંકવાદી નેટવર્કને પ્રોત્સાહન આપવાનું બંધ કરશે? આવા અનેક પ્રશ્નો વચ્ચે હોસબોલેના નિવેદને દેશના રાજકારણમાં નવી ચર્ચા છેડી દીધી છે કે ‘સંવાદ’ એ નબળાઈ છે કે પછી મુત્સદ્દીગીરીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ?
આ પણ વાંચો:
