India Health Research Policy: ભારત સરકારે આગામી બે દાયકા માટે હેલ્થ રિસર્ચના ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તનનો પ્લાન તૈયાર કર્યો છે. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ રિસર્ચ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલ ‘ડ્રાફ્ટ નેશનલ હેલ્થ રિસર્ચ પોલિસી ૨૦૨૬’ મુજબ, સરકાર હેલ્થ રિસર્ચ પરના સરકારી ખર્ચને વધારવા માટે કટિબદ્ધ છે. હાલમાં જીડીપીના માત્ર ૦.૦૨૪ ટકા રકમ આ ક્ષેત્રમાં ખર્ચાય છે, જેને વધારીને ૨૦૩૭ સુધી ૦.૦૭૨ ટકા અને ૨૦૪૭ સુધી ૦.૧૫ ટકા કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. આમ, ૨૦૪૭ સુધીમાં ભારત હેલ્થ રિસર્ચ પર છ ગણો ખર્ચ કરશે. આ બજેટમાં થનારો વધારો ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે હેલ્થ રિસર્ચના રોકાણની દ્રષ્ટિએ વિકસિત દેશોની સમકક્ષ લાવવાનો પ્રયાસ છે, જોકે આ આંકડો વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (WHO) દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી ૦.૨૭ ટકાની સરેરાશ કરતા હજુ પણ નીચો રહેશે, છતાં તે ભારત માટે એક મોટી છલાંગ સાબિત થશે.
વૈજ્ઞાનિકોના મૂલ્યાંકનનો બદલાતો માપદંડ
નવી પોલિસીનો સૌથી મહત્વનો અને માનવીય પાસું વૈજ્ઞાનિકોના મૂલ્યાંકન પદ્ધતિમાં બદલાવ છે. અત્યાર સુધી વૈજ્ઞાનિકોની સફળતાને તેમના દ્વારા લખાયેલા ‘રિસર્ચ પેપર્સ’ની સંખ્યા પરથી માપવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે, આ માપદંડ બદલાશે. નવી નીતિ મુજબ, માત્ર પેપર પબ્લિશ કરવા કે ગ્રાન્ટ મેળવવી પૂરતી નથી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોના કામની અસલ કસોટી એ વાત પરથી થશે કે તેમનું સંશોધન જમીની સ્તરે કેટલું અસરકારક છે. શું તેમનું કાર્ય હેલ્થકેર સિસ્ટમમાં સુધારો લાવે છે? શું તે સામાન્ય જનતા કે વંચિત વસ્તી સુધી પહોંચે છે? શું તે સરકારી પોલિસી કે પ્રેક્ટિસને સકારાત્મક રીતે બદલે છે? આ પ્રકારના સવાલો હવે વૈજ્ઞાનિકોની પ્રગતિ નક્કી કરશે, જે ભારતને માત્ર શૈક્ષણિક નહીં પણ વાસ્તવિક હેલ્થ રિસર્ચમાં અગ્રેસર બનાવશે.
રિસેર્ચ માટે પ્રાથમિકતા વાળા ક્ષેત્રો
સરકારે આ પોલિસીમાં હેલ્થ રિસર્ચ માટે અનેક મહત્વના ક્ષેત્રોની ઓળખ કરી છે, જેમાં ગંભીર બીમારીઓ અને જાહેર સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે. ટીબી (TB), એન્ટિમાઇક્રોબિયલ રેઝિસ્ટન્સ, કેન્સર, વેક્ટર-બોર્ન ડિસીઝ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, એનિમિયા અને બાળ-કુપોષણ જેવા મુદ્દાઓ પર રિસર્ચને વિશેષ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, મહિલાઓનું સ્વાસ્થ્ય, માતા અને નવજાત શિશુનો મૃત્યુ દર ઘટાડવો તેમજ પ્રાઇમરી અને ઇમરજન્સી હેલ્થકેરને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ડ્રાફ્ટમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. એક ‘નેશનલ હેલ્થ રિસર્ચ એજન્ડા’ બનાવવાની દરખાસ્ત પણ છે, જે દેશની વર્તમાન જરૂરિયાતો અને બીમારીઓના બોજને આધારે ફંડિંગ અને રિસર્ચની દિશા નક્કી કરશે.
પડકારો અને રિસર્ચ ઇકોસિસ્ટમના સુધારા
ભારતે છેલ્લા દાયકામાં પોતાની હેલ્થ રિસર્ચ ક્ષમતા જરૂર વધારી છે, પરંતુ હજુ પણ ઘણા અવરોધો સામે છે. ડ્રાફ્ટમાં સ્પષ્ટ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે દેશમાં પબ્લિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઓછું છે, વિવિધ સંસ્થાઓ અને રાજ્યોમાં રિસર્ચ માળખું સમાન નથી, અને ઘણીવાર એક જ પ્રકારનું રિસર્ચ અલગ-અલગ એજન્સીઓ દ્વારા ડુપ્લિકેટ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, હોસ્પિટલો, એકેડેમિયા અને ઇન્ડસ્ટ્રી વચ્ચે સંવાદ અને સહયોગનો અભાવ એક મોટી સમસ્યા છે. આ સમસ્યાઓ નિવારવા માટે સરકારે ICMR-IRIS (ઇમ્પેક્ટ ઓફ રિસર્ચ એન્ડ ઇનોવેશન સ્કેલ) ફ્રેમવર્કનો ઉપયોગ વધારવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ ફ્રેમવર્ક રિસર્ચના આઉટપુટને માત્ર પબ્લિકેશન પૂરતું સીમિત રાખવાને બદલે તેના સામાજિક અને હેલ્થ પરિણામોને માપવામાં મદદ કરશે.
રાજ્યો અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી
નવી પોલિસીનો ઉદ્દેશ્ય રિસર્ચને માત્ર મોટી સંસ્થાઓ પૂરતું મર્યાદિત રાખવાનો નથી. ડ્રાફ્ટમાં રાજ્યોને પોતાની સ્થાનિક બીમારીઓના પેટર્ન મુજબ રિસર્ચ એજન્ડા તૈયાર કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે. સાથે જ, ખાનગી હોસ્પિટલો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઇન્ડસ્ટ્રી અને કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) પહેલો દ્વારા રિસર્ચમાં રોકાણ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો જવાબદાર ઉપયોગ, રિસર્ચ લેબ્સ અને બાયોબેન્ક્સનો સહિયારો વપરાશ, અને મલ્ટિસન્ટર સ્ટડીઝ માટે એથિક્સ અપ્રૂવલની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવી જેવા પગલાં લેવામાં આવશે. નેશનલ રિસર્ચ ઇન્ટિગ્રિટી ઓફિસ (NRIO) ની સ્થાપના કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે, જે રિસર્ચમાં પારદર્શિતા અને નૈતિકતા સુનિશ્ચિત કરશે.
એક આશાસ્પદ પહેલ અને ભવિષ્યની રાહ
નિષ્ણાતો માને છે કે આ ડ્રાફ્ટ પોલિસી હેલ્થ રિસર્ચને દેશની વાસ્તવિક જરૂરિયાતો સાથે સાંકળવા તરફનું એક સકારાત્મક પગલું છે. ભોપાલના ગ્લોબલ હેલ્થ અને બાયોએથિક્સ રિસર્ચર અનંત ભાન આ પહેલને આવકારે છે, કારણ કે તે રિસર્ચની સમગ્ર પ્રક્રિયાને—પ્રાયોરિટી નક્કી કરવાથી લઈને તેના અસલ દુનિયા પરના અસરને માપવા સુધી—એક શિસ્તબદ્ધ માળખામાં લાવે છે. જોકે, તેમણે ચેતવણી આપી છે કે સફળતા માટે સતત રોકાણ, સ્કોલર્સની ફેલોશિપમાં સમયસર ચુકવણી અને રિસર્ચની ગુણવત્તા જાળવી રાખવી અનિવાર્ય છે. ૨૭ જુલાઈ સુધી આ ડ્રાફ્ટ જાહેર ટિપ્પણીઓ માટે ખુલ્લો છે, ત્યારબાદ સરકાર તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપશે. આ પોલિસી માત્ર કાગળ પર રહેવાને બદલે જો જમીની સ્તરે અમલી બને, તો તે ભારતની હેલ્થકેર સિસ્ટમને વિશ્વમાં મોખરે લાવી શકે તેમ છે.
આ પણ વાંચો:
