Donald Trump: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એક વેપારી છે જેઓનું ગણિત કોઈ સમજી શકે તેમ નથી તેઓ કહે કઈક અને નીકળે બીજે જેવી વ્યૂહરચના રમતા આવ્યા છે.
વેનેઝુએલા પર હુમલા માટે ત્યાંના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો ડ્રગ્સની હેરફેરમાં સંડોવાયેલા હોવાનો આરોપ નાખી બહાનું મળ્યું અને માદુરો અને તેમના પત્નીને પકડી લઈ વેનેઝુએલા ઉપર કબ્જો કર્યો અને ત્યારબાદ ટ્રમ્પ જે ઇચ્છતા હતા તે ત્યાંના તેલના ભંડાર પર ટ્રમ્પનું નિયંત્રણ આવી ગયું છે. હવે તેલથી સમૃદ્ધ ઈરાન ઉપર ટ્રમ્પની નજર હતી અને અહીં પણ વેનેઝુએલાની જેમ ઇરાનના સુપ્રીમો પરમાણુ હથિયાર બનાવતા હોવાની વાત કરીને ઇરાનની ચારેતરફ ઘેરાબંધી કરી હુમલો કર્યો જેમાં ઈરાની સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા ખામેનેઈનું મોત થયું છે, તાજેતરના સમયમાં વેનેઝુએલા બાદ અમેરિકાનો આ બીજો મોટો હુમલો છે અને સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે અહીં મોટા તેલ ભંડારો છે જેની ઉપર નિયંત્રણ મેળવવાની ટ્રમ્પની નીતિ છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો (303 અબજ બેરલ) તેલ ભંડાર છે. રાષ્ટ્રપતિ માદુરોની ધરપકડ બાદ ટ્રમ્પે વેનેઝુએલાના તેલના ખજાના પર પોતાનો કબ્જો જાહેર કરી દીધો છે હવે ઇરાનની વાત કરવામાં આવે તો ઈરાન પાસે વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર (અંદાજે 209 અબજ બેરલ) છે, જે વિશ્વના કુલ ભંડારના 12% અને મધ્ય પૂર્વના ચોથા ભાગ જેટલો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો હોવા છતાં ઈરાન દૈનિક 3.3 થી 3.5 મિલિયન બેરલ તેલનું ઉત્પાદન કરે છે અને 1.5 મિલિયન બેરલ તેલની નિકાસ ચાલુ રાખે છે આમ,વેનેઝુએલા બાદ ઈરાન સોનાના ઈંડા આપતી મુરઘી છે તે ટ્રમ્પ સારી રીતે જાણે છે અને હવે યુદ્ધ બાદ તેઓ ઇરાનના આ તેલ ભંડાર પર પોતાનું નિયંત્રણ કરવા માંગે છે, જે વાત ચર્ચાનો વિષય બની છે.આમ,જગત જમાદારની નીતિ તેલ ભંડાર પર નિયંત્રણ મેળવવાની છે જે સ્પષ્ટ થઈ રહ્યું છે.
■ અચાનક અમેરિકાની નજર દુનિયાના મોટા તેલ ભંડારો કેમ ગઈ?
આખા ખેલમાં મુદ્દાની વાત એ છે કે સાઉદી અરેબિયા અને અમેરિકા વચ્ચેનો 50 વર્ષ જૂનો ‘પેટ્રોડોલર’ (Petrodollar) કરાર 9 જૂન, 2024 ના રોજ સમાપ્ત થયો છે,સાઉદી અરેબિયા સાથે તા. 8 જૂન, 1974 ના રોજ થયેલો આ કરાર હવે સાઉદી અરેબિયાએ રિન્યૂ (નવીકરણ) ન કરવાનો નિર્ણય લીધો છે,આ કરાર હેઠળ સાઉદી અરેબિયા તેનું ક્રૂડ ઓઈલ માત્ર અમેરિકી ડોલરમાં જ વેચતું હતું, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ડોલરની માંગ અને વર્ચસ્વ જળવાઈ રહેતું હતું.
હવે સૌદી અરેબિયા અને અન્ય અખાતી દેશો ચીની યુઆન (Yuan), યુરો, યેન અને અન્ય સ્થાનિક કરન્સીમાં પણ તેલનો વેપાર કરી શકશે.
ભારત અને UAE એ પણ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સ્થાનિક કરન્સી સેટલમેન્ટ (LCS) સિસ્ટમ હેઠળ ભારતીય રૂપિયા અને દિરહામમાં તેલનો વેપાર શરૂ કરી દીધો છે.
આ ફેરફારથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અમેરિકી ડોલરના એકહથ્થુ શાસન પર મોટી અસર પડી શકે છે અને બહુ-ચલણી (Multi-currency) વેપાર પ્રથા મજબૂત બનવાની સ્થિતિ વચ્ચે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નજર મોટા ઓઇલ ભંડારો ઉપર ટકી હતી અને પહેલા વેનેઝુએલાના તેલ ભંડારો કબ્જે કર્યા અને અમેરિકી ટ્રેઝરીએ લાયસન્સ નંબર-46 જાહેર કર્યું છે, જે હેઠળ હવે માત્ર અમેરિકન કંપનીઓ જ વેનેઝુએલાની સરકારી તેલ કંપની (PDVSA) પાસેથી તેલ ખરીદી શકે અને વેચી શકે તેવી ગોઠવણ કરી પોતાનો હાથ ઉપર કરી દીધો છે મતલબ કે કોઈ બીજો દેશ સીધું વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ ખરીદી શકે નહીં પણ તે દેશોએ અમેરિકા પાસેથી તેલ ખરીદવું પડે બસ આજ પોલિસી હવે ઇરાનના તેલ ભંડારો માટે રાખતા ટ્રમ્પની નીતિ એક ભયાનક પ્લાન છે અને આ બધોજ ખેલ ‘Crude Oil’ નો છે જે વાત વિશ્વ જાણતું હોવાછતાં જગત જમાદાર સામે કોઈ બોલી શકે તેમ નથી, ટૂંકમાં પરમાણુ હથિયાર મામલે ઈરાન પર હુમલો અને પછી ફાયદો આ બન્ને વસ્તુ ટ્રમ્પ એક કાંકરે બે પક્ષીઓ મારવાના મૂડમાં હોય તેમ લાગી રહ્યું છે.
