IVF Scam India: ભારતમાં આઈવીએફ (IVF) ઉદ્યોગ અત્યારે એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં આશા અને છેતરપિંડી વચ્ચેની રેખા ધૂંધળી થઈ ગઈ છે. ગુરુગ્રામના રહેવાસી રાહુલ અને મીનુ રાઠોડના કિસ્સાએ દેશની આ આખી ફર્ટિલિટી ઈન્ડસ્ટ્રીની પોલ ખોલી નાખી છે. જ્યારે ડીએનએ રિપોર્ટે સાબિત કર્યું કે તેમના જોડિયા બાળકો જૈવિક રીતે તેમના નથી, ત્યારે આઈવીએફ ક્લિનિક્સની બંધારણીય અને નૈતિક નિષ્ફળતાઓનો પર્દાફાશ થયો. આ કોઈ એકલદોકલ ઘટના નથી, પરંતુ અનેક કપલ્સ હવે આગળ આવી રહ્યા છે અને ક્લિનિક્સની બેદરકારી, ખામીયુક્ત રેકોર્ડ કીપિંગ અને જવાબદારીથી ભાગવાની વૃત્તિ સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. માતા-પિતા બનવાની ઈચ્છા ધરાવતા પરિવારોને આ ક્લિનિક્સ એવા અંધારામાં ધકેલી રહ્યા છે જ્યાંથી પાછા આવવું મુશ્કેલ છે.
નિયમનનો મોટો અભાવ
સરકારે ૨૦૨૦માં આસિસ્ટડ રિપ્રોડક્ટિવ ટેકનોલોજી (ART) એક્ટ લાગુ કર્યો હતો જેથી આ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા આવે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે દિલ્હી અને ગુરુગ્રામમાં અનેક એવા ક્લિનિક્સ ધમધમી રહ્યા છે, જેમની રજિસ્ટ્રેશન અરજીઓ નેશનલ એઆરટી રજિસ્ટ્રી દ્વારા સત્તાવાર રીતે ફગાવી દેવામાં આવી છે. છતાં પણ તેઓ બિન્દાસ્ત ફર્ટિલિટી સેવાઓ આપી રહ્યા છે. જ્યારે આ ક્લિનિક્સને તેમના સ્ટેટસ વિશે પૂછવામાં આવે છે, ત્યારે કાં તો તેઓ ગોળગોળ જવાબ આપે છે અથવા મેનેજમેન્ટનો સંપર્ક કરવાની મનાઈ કરી દે છે. એઆરટી રજિસ્ટ્રીના ડેટા મુજબ ૨૦૨૧થી અત્યાર સુધીમાં ૭,૭૩૨ અરજીઓ મળી છે, જેમાંથી ૭૧૯ રિજેક્ટ થઈ છે. આ રિજેક્ટેડ ક્લિનિક્સ બંધ થવાને બદલે દર્દીઓને આકર્ષવાનું ચાલુ રાખે છે, જે વહીવટીતંત્રની ગંભીર બેદરકારી અને નિયમનકારી તંત્રની નબળાઈ દર્શાવે છે.
બલવિંદર કૌરની દર્દનાક વાર્તા
બલવિંદર કૌર અને તેમના પતિ માટે આઈવીએફની યાત્રા એક દુઃસ્વપ્ન સાબિત થઈ. દિલ્હીના એક ક્લિનિકમાં સારવાર કરાવ્યા બાદ ગર્ભાવસ્થાના પાંચમા મહિને બાળકને હૃદયની ગંભીર બીમારી હોવાનું નિદાન થયું. જ્યારે દંપતીએ ક્લિનિકના દાવા પર શંકા કરી અને ડીએનએ ટેસ્ટ કરાવ્યો, ત્યારે સત્ય જાણીને તેમના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. ગર્ભસ્થ શિશુ તેમનું જૈવિક સંતાન જ નહોતું! જે ક્લિનિકે ‘એ-ગ્રેડ’ ભ્રૂણ ટ્રાન્સફર કરવાનો દાવો કર્યો હતો, તે હવે સવાલોના ઘેરામાં છે. બલવિંદર કૌરને ગર્ભપાતની પીડાદાયક પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડ્યું અને તે નિર્દોષ જીવને દફનાવવો પડ્યો જે ક્યારેય તેમનો હતો જ નહીં. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે ક્લિનિક્સમાં કેવી રીતે ભ્રૂણની અદલાબદલી (Embryo Swapping) જેવી ગંભીર ગેરરીતિઓ ચાલે છે.
નફો જ સર્વોપરી: નૈતિકતા નેવે મૂકીને ચાલતો વેપાર
આઈવીએફ ઈન્ડસ્ટ્રીનું વાર્ષિક કદ કરોડોમાં છે અને તેનું CAGR ૭.૮ ટકાની ઝડપે વધી રહ્યું છે. પરંતુ આ ગ્રોથની પાછળ કાળી સચ્ચાઈ એ છે કે ક્લિનિક્સ હવે ‘સ્પેશિયલ મેડિકલ ફેસિલિટી’ કરતા ‘હાઈ-વોલ્યુમ બિઝનેસ’ બની ગયા છે. ઘણા ડોક્ટરો કે જેઓ મૂળભૂત રીતે આઈવીએફના નિષ્ણાત નથી, તેઓ પણ હવે આ ક્ષેત્રમાં આવી ગયા છે. સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલ મોહિની પ્રિયાના જણાવ્યા અનુસાર, ક્લિનિક્સમાં એમ્બ્રિયોનું સાચું રેકોર્ડ નથી રખાતું અને ઘણા કિસ્સાઓમાં તો ઈચ્છુક માતા-પિતાને ડોનર પસંદ કરવાની મનાઈ હોવા છતાં તેને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. આ બિઝનેસમાં ઈમોશનલ પિચ એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે દર્દીને પોતાની તબીબી સુરક્ષા કરતા સફળતાના ખોટા વાયદાઓ પર વિશ્વાસ કરવો પડે છે.
પોલીસ તપાસ અને ન્યાય માટે લાંબો સંઘર્ષ
રાહુલ અને મીનુ રાઠોડની લડાઈ હવે કોર્ટ સુધી પહોંચી છે. પોલીસ દ્વારા એફઆઈઆર નોંધવામાં આનાકાની કરવામાં આવી ત્યારે કોર્ટે દરમિયાનગીરી કરી અને આઈવીએફ ક્લિનિક વિરુદ્ધ તપાસના આદેશ આપ્યા. મેજિસ્ટ્રેટ દેવાંશી જન્મેજાએ આ કેસને ‘ગંભીર અને જઘન્ય’ ગણાવ્યો છે, જે બાળકોની તસ્કરી કે મોટા ષડયંત્ર તરફ ઈશારો કરે છે. આ કેસ માત્ર તબીબી બેદરકારીનો નથી, પરંતુ માનવીય સંવેદનાઓ સાથે કરવામાં આવેલી મોટી છેતરપિંડીનો છે. દરમિયાન, ઉત્તર ભારતમાં સક્રિય બાળ તસ્કરી ગેંગ સાથે પણ આઈવીએફ હોસ્પિટલોના કનેક્શન મળી રહ્યા છે, જે આ આખા મામલાને અત્યંત ગંભીર અને ડરામણો બનાવી દે છે.
ગામડાઓ અને નાના શહેરોમાં વધતું જાળું
પહેલા આઈવીએફ માત્ર મોટા શહેરોની સમસ્યા હતી, પરંતુ હવે હિસાર, પાનીપત અને કર્નાલ જેવા ટિયર-ટૂ શહેરોમાં પણ ક્લિનિક્સનો રાફડો ફાટ્યો છે. ડો. રમેશ પુનિયાના મતે, આ વિસ્તારોમાં ક્લિનિક્સ લાંબા સમયથી ચાલી આવતી પુત્ર-પ્રાથમિકતાની માનસિકતાનો ફાયદો ઉઠાવી રહ્યા છે. ઘણા ક્લિનિક્સ ગેરકાયદેસર રીતે લિંગ પસંદગીનો દાવો કરીને લોકોને આકર્ષે છે. શું આટલા મોટા પાયે થઈ રહેલા નિયમોના ભંગ પર સરકારનું ધ્યાન નથી? જ્યારે ક્લિનિક્સ પાસે લેબના બેઝિક સ્ટાન્ડર્ડ નથી હોતા, ત્યારે સરકારો મૌન રહીને કોને બચાવી રહી છે? આ સવાલો આજે દરેક આશાવાન માતા-પિતાના મનમાં છે. આઈવીએફ એ આશાનું કેન્દ્ર હોવું જોઈએ, પરંતુ અત્યારે તે આર્થિક શોષણ અને માનસિક આઘાતનું કેન્દ્ર બની ગયું છે.
આ પણ વાંચો:
