Noida Workers Jantar Mantar Protest: નોઇડામાં શ્રમિકોના આંદોલનને ચાર મહિનાથી વધુ સમય વીતી ગયો હોવા છતાં અનેક શ્રમિકો અને સામાજિક કાર્યકરો હજુ પણ જેલમાં બંધ છે. તેમની તાત્કાલિક મુક્તિની માંગ સાથે મંગળવારે (11 ઓગસ્ટ) દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે વિદ્યાર્થીઓ, માનવાધિકાર કાર્યકરો, શ્રમિક સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ, કલાકારો અને જેલમાં બંધ લોકોના પરિવારજનોએ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. પ્રદર્શનકારીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી કાયદેસર પ્રક્રિયાના ધોરણોને અનુરૂપ નહોતી અને કેસોમાં અનેક ગંભીર વિસંગતતાઓ જોવા મળે છે.
ચાર મહિના બાદ ફરી ઉઠ્યો શ્રમિકોના ન્યાયનો મુદ્દો
આ પ્રદર્શનનું આયોજન ‘કેમ્પેઇન ફોર ધ રિલીઝ ઓફ વર્કર્સ એન્ડ એક્ટિવિસ્ટ્સ ઓફ નોઇડા (કારવાં)’ નામના માનવાધિકાર જૂથે કર્યું હતું. આ અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ એપ્રિલ મહિનામાં ધરપકડ કરાયેલા શ્રમિકો અને કાર્યકરોની મુક્તિની માંગને ફરીથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં લાવવાનો હતો.
પ્રદર્શન દરમિયાન વક્તાઓએ જણાવ્યું કે એપ્રિલમાં યોગ્ય વેતન, કામના કલાકોમાં સુધારો અને ઓવરટાઇમના યોગ્ય વળતરની માંગ સાથે નોઇડાના ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં મોટા પાયે શ્રમિકો એકત્ર થયા હતા. ત્યારબાદ કેટલાક સ્થળોએ કથિત હિંસાની ઘટના બની હતી, જેના આધારે પોલીસે વ્યાપક કાર્યવાહી હાથ ધરી અને અનેક લોકોની ધરપકડ કરી હતી.
પોલીસ કાર્યવાહી સામે ગંભીર સવાલો
પ્રદર્શનકારીઓએ પોલીસ દ્વારા દાખલ કરાયેલા કેસો અને તપાસની પ્રક્રિયા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા. તેમના કહેવા મુજબ પોલીસના વિવિધ દસ્તાવેજોમાં ઘટનાના સમય, સ્થળ અને ધરપકડ સંબંધિત વિગતોમાં પરસ્પર વિરોધાભાસ જોવા મળે છે.
કારવાંના સભ્ય કેશવ આણંદે જણાવ્યું કે આઠ કાર્યકરોને જેલમાં બંધ થયાને ચાર મહિના કરતાં વધુ સમય થઈ ગયો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસે આ કાર્યકરો સામે ઓછામાં ઓછી 11 અલગ-અલગ FIR નોંધાવી છે. ઉપરાંત આકૃતિ ચૌધરી અને સત્યમ વર્મા સામે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા (NSA)ની જોગવાઈઓ પણ લાગુ કરવામાં આવી છે.
કેશવ આણંદે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે અનેક મહિનાઓ વીતી ગયા હોવા છતાં પોલીસ અદાલતમાં કોઈ મજબૂત અને નિર્ણાયક પુરાવા રજૂ કરી શકી નથી.
ચાર્જશીટમાં વિસંગતતાઓનો આરોપ
કેશવ આણંદ, જે આ કેસમાં મુખ્ય આરોપી ગણાતા આદિત્ય આણંદના ભાઈ છે, તેમણે દાવો કર્યો કે પોલીસ દ્વારા રજૂ કરાયેલી ચાર્જશીટ અને રિમાન્ડ શીટમાં મહત્વપૂર્ણ વિગતો એકસરખી નથી.
તેમણે ઉદાહરણ આપતાં જણાવ્યું કે એક ચાર્જશીટમાં લખાયું છે કે 26 એપ્રિલે નોઇડા ફેઝ-2 પોલીસ સ્ટેશન નજીક આકૃતિ ચૌધરીનો મોબાઇલ ફોન તેમના બેગમાંથી મળ્યો હતો. જ્યારે બીજી ચાર્જશીટમાં જણાવાયું છે કે તેમના ફોનની છેલ્લી જાણીતી લોકેશન બોટાનિકલ ગાર્ડન મેટ્રો સ્ટેશન હતી, જ્યાંથી તેમની 11 એપ્રિલે સાંજે 7:04 વાગ્યે ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ 11 એપ્રિલથી પોલીસ કસ્ટડીમાં હોય તો પછી તેનો મોબાઇલ ફોન 26 એપ્રિલે બીજી જગ્યાએથી કેવી રીતે મળી શકે. તેમના મતે આવી વિગતો તપાસની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નચિહ્ન ઉભું કરે છે.
પરિવારજનોએ ઉત્પીડનના આરોપ લગાવ્યા
ધરપકડ કરાયેલા લોકોના પરિવારજનોએ પણ પોલીસની કામગીરી અંગે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા. તેમનું કહેવું છે કે પોલીસ અધિકારીઓ વારંવાર તેમના ઘરોમાં પહોંચીને પૂછપરછ કરે છે, ઓળખ સંબંધિત દસ્તાવેજોની માંગ કરે છે અને તેમના સંબંધીઓ તથા મિત્રોની પણ પૂછપરછ કરીને દબાણ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
પરિવારજનોએ એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે કેટલીક જગ્યાએ પોલીસ વોરંટ વિના ઘરમાં પ્રવેશી તપાસ કરતી હતી, જેના કારણે પરિવારના સભ્યોમાં ભય અને અસુરક્ષાની લાગણી ફેલાઈ છે.
વિદ્યાર્થીનીએ પોલીસ વર્તન અંગે ફરિયાદ કરી
સૃષ્ટિ ગુપ્તાની મિત્ર નૂરીન સબાએ પણ પોતાના અનુભવ વિશે માહિતી આપી. તેમના જણાવ્યા મુજબ 18 એપ્રિલે પોલીસ તેમના પીજી નિવાસસ્થાને પહોંચી હતી અને તેમની પૂછપરછ કરી હતી.
તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસ અધિકારીઓએ પીજી સંચાલકને તેમને ત્યાંથી બહાર કાઢવા માટે કહ્યું હતું અને તેમને આતંકવાદી તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. નૂરીનના જણાવ્યા અનુસાર આ સમગ્ર ઘટનાની ફરિયાદ રાષ્ટ્રીય મહિલા આયોગ સહિત અનેક સંબંધિત અધિકારીઓને કરવામાં આવી છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર કાર્યવાહી કે જવાબ મળ્યો નથી.
શ્રમિકોની માંગ શું હતી?
એપ્રિલમાં નોઇડાના ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં મોટી સંખ્યામાં શ્રમિકો વેતન વધારવા, કામના કલાકોમાં સુધારો લાવવા અને ઓવરટાઇમનું યોગ્ય વળતર ચૂકવવાની માંગ સાથે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા. પ્રદર્શન દરમિયાન કેટલીક જગ્યાએ કથિત હિંસાની ઘટના બાદ પોલીસે કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.
ઘણા શ્રમિકો અને કાર્યકરોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા અને કેટલાક સામે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા (NSA) હેઠળ પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આ કાયદા હેઠળ ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં કોઈ વ્યક્તિને નિયમિત ટ્રાયલ શરૂ થયા વગર પણ લાંબા સમય સુધી, વધુમાં વધુ એક વર્ષ સુધી, કસ્ટડીમાં રાખી શકાય છે.
મુક્તિની માંગ યથાવત
જંતર-મંતર પર યોજાયેલા આ પ્રદર્શન દરમિયાન વિવિધ વિદ્યાર્થી સંગઠનો, માનવાધિકાર કાર્યકરો અને શ્રમિક પ્રતિનિધિઓએ સરકાર અને પ્રશાસનને અપીલ કરી કે કેસોની નિષ્પક્ષ તપાસ કરવામાં આવે અને જો પૂરતા પુરાવા ન હોય તો જેલમાં બંધ કાર્યકરોને તાત્કાલિક મુક્ત કરવામાં આવે.
પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે તેઓ આ મુદ્દે આગળ પણ કાનૂની અને લોકશાહી માધ્યમોથી અભિયાન ચાલુ રાખશે. બીજી તરફ, આ સમગ્ર મામલો હવે માત્ર શ્રમિકોના અધિકારો પૂરતો મર્યાદિત ન રહી માનવાધિકાર, કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને પોલીસ કાર્યવાહીની પારદર્શિતા અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે.
