SIR ECI Left Out Voters: મતદાર યાદીના Special Intensive Revision એટલે કે SIRને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. SIR પૂર્ણ થઈ ચૂકેલા 20 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં એવા પાત્ર મતદારોને ફરી મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવા માટે વિશેષ અભિયાન ચલાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેમના નામ પ્રક્રિયા દરમિયાન છૂટી ગયા હોય. આ માટે સામાન્ય વૈધાનિક Form 6 દ્વારા સતત મતદાર નોંધણી પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. ચૂંટણી અધિકારીઓને જૂની અને નવી મતદાર યાદીની સરખામણી કરીને સંભવિત રીતે છૂટી ગયેલા મતદારોને ઓળખવા અને તેમને ફરી નોંધણીમાં મદદ કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.

13 કરોડ નામ હટાવવાના આંકડા વચ્ચે ચૂંટણી પંચનું પગલું

આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે SIR દરમિયાન ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીઓમાંથી આશરે 13 કરોડ નામ દૂર થવાને લઈને દેશભરમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે. જોકે આ આંકડો કુલ દૂર કરાયેલા નામો દર્શાવે છે અને તેમાંથી તમામ લોકો પાત્ર મતદારો હતા અથવા ખોટી રીતે બહાર થયા હતા એવું માનવું યોગ્ય નથી. હવે ચૂંટણી પંચનું વિશેષ અભિયાન એ તપાસવા માટે છે કે પાત્ર નાગરિકોમાંથી કોઈનું નામ ભૂલથી અંતિમ યાદીમાં રહી ગયું છે કે નહીં.

અહીં સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સામે સવાલ છે કે જો SIR દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં નામો ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી દૂર થયા હોય, તો દરેક રાજ્યમાં કેટલા પાત્ર મતદારો ખરેખર બહાર રહી ગયા તેની સત્તાવાર ગણતરી જાહેર કેમ ન કરવામાં આવે? શું આ અભિયાનના અંતે રાજ્યવાર ‘Left Out’ મતદારોનો આંકડો જાહેર કરવામાં આવશે?

Form 6ના વધારાના પ્રશ્નથી શરૂ થયો હતો વિવાદ

SIR દરમિયાન નવા મતદારોની નોંધણી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા Form 6ના ઓનલાઈન સંસ્કરણમાં SIR સંબંધિત વધારાની ઘોષણા જોડવામાં આવી હતી. તેમાં અરજદારને પોતાનું અથવા માતા-પિતા/દાદા-દાદીનું નામ અગાઉની SIRની મતદાર યાદીમાં હતું કે નહીં તે અંગે માહિતી આપવાની હતી. આ વધારાના પ્રશ્નને લઈને ચૂંટણી પંચની અંદર પણ વાંધા નોંધાયા હતા. અહેવાલો અનુસાર ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં SIR અને મતદાર નોંધણી સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર ઓછામાં ઓછા 14 વખત વાંધો નોંધાવ્યો હતો. ચૂંટણી પંચે જોકે તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હોવાનું જણાવ્યું હતું.

હવે ‘Left Out’ મતદારો માટે જૂના વૈધાનિક Form 6 મારફતે ફરી નોંધણીનો માર્ગ ખુલ્યો છે. સવાલ એ છે કે અગાઉ વધારાની ઘોષણા ઉમેરવાની જરૂર શા માટે ઊભી થઈ હતી અને જો તે જરૂરી ન હતી તો તેને લાગુ કરનાર પ્રક્રિયાની જવાબદારી કોની નક્કી કરવામાં આવશે?

કર્ણાટકમાં Form 7ના મોટા પાયે ઉપયોગથી વિવાદ

કર્ણાટકમાં SIR દરમિયાન Form 7ને લઈને અલગ જ વિવાદ ઊભો થયો છે. Form 7નો ઉપયોગ મતદાર યાદીમાં કોઈ નામ સામેલ કરવા સામે વાંધો નોંધાવવા અથવા નામ હટાવવાની વિનંતી કરવા માટે થાય છે. કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી ડી.કે. શિવકુમારે આરોપ લગાવ્યો છે કે કેટલાક વિસ્તારોમાં મતદારોની વિગતો પહેલેથી છાપેલા Form 7નો મોટા પાયે ઉપયોગ કરીને પાત્ર મતદારોના નામ હટાવવાનો પ્રયાસ થયો.

શિવકુમારના જણાવ્યા મુજબ બલ્લારીની બે વિધાનસભા બેઠકોમાં આશરે 13,000 Form 7 દાખલ થયા અને બાદમાં પાછા ખેંચાયા. વિજયપુરામાં પણ આશરે 13,000 અરજીઓ દાખલ કરીને પાછી ખેંચાઈ હોવાનો તેમનો દાવો છે. તેમણે બેલગાવી નોર્થમાં આશરે 3,000, મુદિગેરેમાં 6,259, બાબલેશ્વરમાં 1,373, નરસિંહરાજામાં 1,200 અને ભાલ્કીમાં 2,285 Form 7નો ઉલ્લેખ કર્યો છે. શિવકુમારે આ મામલે ફોજદારી તપાસની માંગ કરી છે.

224 વિધાનસભા બેઠકોના અધિકારીઓને તપાસના નિર્દેશ

1 ઓક્ટોબરે શિવકુમાર અને તેમના મંત્રીમંડળના કેટલાક સભ્યોએ કર્ણાટકના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી વી. અનબુ કુમારની કચેરી બહાર ધરણું આપ્યું અને આવેદનપત્ર આપ્યું હતું. ત્યારબાદ CEO કચેરીએ તમામ 224 વિધાનસભા મતવિસ્તારોના Electoral Registration Officersને કાર્યવાહી માટે નિર્દેશ આપ્યા.

ચૂંટણી અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે Forms 6, 6A, 7 અથવા 8માં જાણીજોઈને ખોટી માહિતી આપવામાં આવી હોય તો Representation of the People Act, 1950ની કલમ 31 હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. પરંતુ તે પહેલાં Registration of Electors Rules, 1960ના Rule 20 મુજબ તપાસ જરૂરી છે. એટલે માત્ર Form 7 દાખલ થવાથી કોઈ મતદારનું નામ આપમેળે હટાવી શકાય નહીં.

મુસ્લિમ મતદારોને નિશાન બનાવવાના પણ આરોપ

કર્ણાટકના કેટલાક મતવિસ્તારોમાં Form 7ના ઉપયોગને લઈને મુસ્લિમ મતદારોના નામોને નિશાન બનાવવાના આરોપો પણ સામે આવ્યા છે. બેલગાવી નોર્થ, ભાલ્કી, બાબલેશ્વર, બસવકલ્યાણ અને બેલથંગડી જેવા વિસ્તારોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

અહેવાલોમાં બાબલેશ્વરમાં 10 લોકો દ્વારા 1,363 Form 7 દાખલ કરાયા હોવાનો અને ભાલ્કીમાં આશરે 30 લોકો દ્વારા 1,700થી વધુ મતદારોના નામ હટાવવાનો પ્રયાસ થયો હોવાનો ઉલ્લેખ છે. બસવકલ્યાણમાં એક વ્યક્તિએ એક જ દિવસમાં 37માંથી 32 Form 7 દાખલ કર્યા અને તે અરજીઓ મુસ્લિમ મતદારો સાથે સંબંધિત હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. બેલગાવી નોર્થમાં પણ પહેલેથી મતદાર વિગતો ભરેલા Form 7 લાવવામાં આવ્યા હોવાના આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. આ તમામ આરોપોની અંતિમ પુષ્ટિ તપાસના પરિણામ બાદ જ થઈ શકે છે.

પોલીસે FIR નોંધાવી, હવે ડેટા ક્યાંથી આવ્યો તે સવાલ

આ વિવાદ વચ્ચે કર્ણાટકમાં Form 7 સાથે જોડાયેલા અલગ-અલગ મામલાઓમાં FIR પણ નોંધાઈ છે. એક FIRમાં મૈસુરુના મતદાર સૈયદ હસરત ઉલ્લાહના નામ સાથે તેમના પરિવાર અને અન્ય મતદારોના નામ હટાવવાના આરોપો છે. ભાલ્કીમાં 3,244 મતદારોના નામ હટાવવા માટે Form 7 દાખલ થયાની ફરિયાદ નોંધાઈ છે. બેલગાવીમાં 198 મતદારોના નામ હટાવવાના પ્રયાસ અને અધિકારીઓ પર દબાણના આરોપો પણ FIRમાં સામેલ છે.

હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો કેટલાક Form 7માં મતદારોની વ્યક્તિગત વિગતો પહેલેથી જ છાપેલી હતી, તો આ માહિતી ક્યાંથી મળી? શું કોઈ ડેટાબેઝમાંથી માહિતી લીક થઈ હતી? જો આવું થયું હોય તો જવાબદાર અધિકારી અથવા સંસ્થા સામે શું કાર્યવાહી થશે? અને જેમના નામ સામે Form 7 દાખલ થયા હતા, તેમને સમયસર જાણ કરવાની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક હતી?

ચૂંટણી યાદીની વિશ્વસનીયતા સામે બેવડો પડકાર

એક તરફ ECIએ SIR પૂર્ણ થયેલા 20 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ‘Left Out’ મતદારોને ફરી નોંધણીની તક આપવાનું શરૂ કર્યું છે, તો બીજી તરફ કર્ણાટકમાં Form 7ના મોટા પાયે ઉપયોગની તપાસ ચાલી રહી છે. આ બંને ઘટનાઓ ચૂંટણી યાદી તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને મતદારના અધિકારની સુરક્ષા અંગે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

સરકાર અને ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કરવું પડશે કે SIR દરમિયાન બહાર થયેલા પાત્ર મતદારોની ઓળખ કેવી રીતે થશે, તેમની પુનઃનોંધણી માટે કેટલો સમય આપવામાં આવશે અને અંતિમ યાદીમાં કોઈ પાત્ર નાગરિક બાકી ન રહે તે માટે સ્વતંત્ર ઓડિટ અથવા રાજ્યવાર ચકાસણી થશે કે નહીં? કર્ણાટકમાં જો Form 7નો દુરુપયોગ સાબિત થાય તો જવાબદાર લોકો સામે માત્ર FIR પૂરતી રહેશે કે સમગ્ર પ્રક્રિયા અને ડેટા ઍક્સેસની પણ તપાસ થશે?

મતદાર યાદી માત્ર વહીવટી દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ મતદાનના બંધારણીય અધિકાર સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી વ્યવસ્થા છે. તેથી SIR બાદ ઉભા થયેલા સવાલોનો જવાબ માત્ર સુધારેલી યાદીથી નહીં, પરંતુ પારદર્શક તપાસ, જવાબદારી અને જાહેર કરાયેલા આંકડાઓ દ્વારા આપવો જરૂરી બન્યો છે.